Ngaahi Ongoongo Fakafiefia Maʻau mo e Māmaní
Te ke lava ʻo maʻu ha ngaahi ongoongo fakafiefia ʻo e ʻofá mo e fiefiá koeʻuhí kuo fakafoki mai ʻe Sīsū Kalaisi Hono Siasí ke tāpuekina kotoa ʻa e fānau ʻa e ʻOtuá.
Vaoʻakau Tapú, tā fakatātaaʻi ʻe Al Rounds
Ko ʻetau pōpoaki ʻo e ʻamanaki leleí mo e melinó ki he kakai kotoa pē, ʻoku moʻui ʻa Sīsū Kalaisi pea kuó Ne fakafoki mai ʻEne ongoongoleleí mo e Siasí ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní. Naʻe pehē ʻe he Palōfita ko Siosefa Sāmitá, “Hono ‘ikai faka‘ofo‘ofa pea ‘ikai fa‘a mafakamatala‘i ‘a e ngaahi me‘á ni ki he fa‘ahinga ‘o e tangatá. Ko kinautolú ko ha ngaahi “ongoongo fakafiefia ‘o e fiefia lahi ki he kakai kotoa pē… ‘oku totonu ke ne fakafonu ‘a māmani mo fakafiefia‘i ‘a e loto ‘o e taha kotoa pē ‘i he taimi ‘e fakaongo atu ai ia ki he telingá.”
Ko e ngaahi ongoongo fakafiefia ko ʻení ko hano fakahaaʻi mālohi ia ʻo e ʻofa taʻe-tuku ʻa ʻetau Tamai ʻi Hēvaní mo hotau Fakamoʻuí. Te nau tāpuakiʻi ʻa e kakai kotoa pē mo teuteuʻi ʻa e māmaní ki he ʻaho ʻe liuaki mai ai ʻa Sīsū Kalaisí. ʻOku ou fiefia ʻi he lava ke u fakaʻaongaʻi ʻeku moʻuí ʻi hono talaki ʻo e ngaahi moʻoni ko ʻení ki he māmaní kotoa.
Pongipongi Toetuʻú, tā fakatātaaʻi ʻe Sarah Hatch
Ko e Meʻa Ngali Taʻemalavá pea mo e Fakaofó
Naʻe hā mai ʻa e ʻOtua ko e Tamaí mo Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí ʻi ha vaoʻakau, ʻo folofola kia Siosefa Sāmita ko e tali ki he lotu ʻa Siosefa fekauʻaki mo e siasi ʻoku totonu ke ne kau ki aí (vakai, Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:16–20). Naʻe folofola ange ʻa Sīsū kia Siosefa ke ʻoua naʻá ne kau ki ha faʻahinga siasi. Naʻá Ne talaʻofa ʻe fakahā kia Siosefa ʻa e kakato ʻo ʻEne ongoongoleleí ʻi he kahaʻú.
Ki ha tokolahi, naʻe hangē naʻe ʻikai malava ke ui ʻa Siosefa ki ha ngāue mahuʻinga peheé. Naʻa nau sio ki ha kiʻi tamasiʻi taʻe ako mei ha kiʻi faama siʻisiʻi. Ka ʻe fakahoko moʻoni ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻa e meʻa fakaofo moʻoní ʻo fakafou ʻia Siosefa. ʻE foaki kia Siosefa ha ngaahi fekau, ngaahi fakahā mahuʻinga, mo ha ngaahi tokāteline mahuʻinga fekauʻaki mo e palani ʻofa ʻa e Tamai Hēvaní pea mo e ʻofa huhuʻi mo e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí ke tāpuakiʻi mo tokoniʻi kitautolu ke tau ʻiloʻi ʻa e founga te tau lava ai ʻo foki ki ʻapí.
Ko ha Fakamoʻoni Mālohi ki he ʻOfa ʻa e ʻOtuá
Naʻe hā mai ʻa e ʻāngelo ko Molonaí kia Siosefa Sāmita ʻo fakahā kia Siosefa ha lekooti, ʻoku hiki ʻi ha ʻū lauʻi peleti koula, ʻoku tanu ofi mai pē (vakai, Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:33–34). Naʻe faifai pea liliu ʻe Siosefa ʻa e lekooti ko iá ki he meʻa ʻe hoko ko e Tohi ʻa Molomoná, ʻa ia ʻoku tuʻu fakataha mo e Tohi Tapú ko ha toe fakamoʻoni ʻe taha ʻo Sīsū Kalaisi.
ʻI he kotoa ʻo e Tohi ʻa Molomoná, naʻe ʻiloʻi mo tomuʻa kikiteʻi ʻe he kakaí, ʻi ha ngaahi taʻu ʻe laungeau kimuʻa ʻia Kalaisi, ʻa ʻEne hāʻele maí pea naʻa nau fakaʻānaua ki ai. ʻOku tau lau foki ʻo kau ki he founga naʻe hā mo ngāue fakaetauhi ai ʻa e Fakamoʻuí ki he kau Nīfaí. Naʻá Ne fakaafeʻi ʻa e taha kotoa ke haʻu kiate Ia. Naʻá Ne fakamoʻui ʻa e mahakí, pipikí, kuí, mo kinautolu kotoa naʻe faingataʻaʻiá. Naʻá Ne tāpuakiʻi leva ʻa e fānau īkí mo lotua kinautolu (vakai, 3 Nīfai 11:14–15; 3 Nīfai 17:7–9; 3 Nīfai 17:21).
ʻOku akoʻi mai ʻe he Tohi ʻa Molomoná ha konga lahi ʻo e ʻofa mo e manavaʻofa ʻa e Fakamoʻuí. ʻOku fakamoʻoni ko “Sīsū ʻa e Kalaisí.” ʻOku ʻi ai ʻa e fungani ʻo ʻEne ongoongolelei taʻengatá. ʻOku ʻomi ʻe he Tohi ʻa Molomoná ha fakatātā mahino ʻo e lahi ange ʻa e ʻofa ʻa ʻetau Tamai Hēvaní mo hotau Fakamoʻuí ʻiate kitautolu ʻi ha toe meʻa te tau lava ʻo mafakakaukaua.
ʻŪ Lauʻi Peleti Koulá, tā fakatātaaʻi ʻe Robert Theodore Barrett
Ko e Ngaahi Tāpuaki ʻo e Lakanga Fakataulaʻeikí pea mo e Siasí
Naʻe ʻi ai mo ha kau talafekau fakalangi kehe naʻe omi kia Siosefa Sāmita. Naʻe haʻu ʻa Sione Papitaiso ke fakafoki mai ʻa e mafai ke fai papitaisó. Naʻe fakafoki mai ʻe Pita, Sēmisi, mo Sione ʻa e tuʻunga fakaeʻaposetoló mo e ngaahi kī ʻo e mafai ʻo e lakanga fakataulaʻeikí. “Naʻe ōmai foki mo ha niʻihi kehe, ʻo kau ai ʻa ʻIlaisiā, ʻa ia naʻá ne fakafoki mai ʻa e mafai ke fakatahaʻi ʻa e ngaahi fāmilí ke taʻengata ʻi ha ngaahi vā fetuʻutaki taʻengata ʻoku ope atu ʻi he maté.”
Naʻe fokotuʻu leva ʻe Sīsū Kalaisi ʻo fakafou ʻi he Palōfita ko Siosefá ha Siasi ʻo fakatatau mo e siasi naʻá Ne fokotuʻu ʻi he kuonga ʻo e Fuakava Foʻoú (vakai, Ngaahi Tefito ʻo e Tuí 1:6). ʻOku fakafou ʻia Sīsū Kalaisi mo ʻEne kau ʻaposetoló mo e kau palōfitá ʻa hono fakafaingamālieʻi ʻe he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e mālohi ʻo e lakanga fakataulaʻeiki kuo fakafoki maí ke lava ʻo maʻu ʻe he fānau kotoa ʻa e ʻOtuá.
Te u pehē kapau te ke ongoʻi loto-mamahi mo ongoʻi ʻoku ʻikai ke ke taau pe ʻikai ke ke kau, angaʻofa ange kiate koe mo ʻiloʻi ʻa e lahi hono ʻofaʻi koe ʻe he Tamai Hēvaní mo Hono ʻAló, ko hotau Fakamoʻuí, ʻo lahi ange ia ʻi he meʻa te ke ala mafakakaukauá. ʻOku fakaafeʻi ʻa e tokotaha kotoa pē ke haʻu kia Kalaisi mo Hono Siasí. ʻOku ʻikai maʻá e haohaoá ʻa e Siasí. ʻOku hangē ia ha falemahaki ʻoku tau maʻu ai ha fakamoʻui. ʻI he lotú, ʻoku tafoki ʻetau moʻuí ki tuʻa, ʻo tokoni ki he niʻihi kehé ʻi he ʻofa, mo vahevahe ʻa e ongoongoleleí. ʻE lava ke “manatuʻi mo fafanga ʻa [kitautolu] ʻaki ʻa e folofola lelei ʻa e ʻOtuá” (Molonai 6:4). Te tau lava ʻo maʻu ʻa e melinó mo e fakamoʻuí. He toki tāpuaki fungani moʻoni ia!
Ko ha ʻUhinga ki ha Fiefia Lahi
ʻOku ʻofa mo fakaʻamua ʻe he Tamai Hēvaní mo Hono ʻAlo ʻofaʻanga ko Sīsū Kalaisí—ʻo lahi ange ʻi ha toe meʻa—ke fakafoki koe ki ʻapi pea maʻu ʻo taʻengata ʻa e faʻahinga moʻui ʻokú Na moʻui aí. ʻOku fakahā ʻe hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí kuó Na fai ʻa e meʻa kotoa pē ke hoko ʻeni ko ha faingamālie nāunauʻia kiate koe. Mahalo te ke aʻusia ʻi he taimi ʻe niʻihi ha ngaahi ʻahiʻahi mo ha ngaahi faingataʻa, koeʻuhí ke ke “maʻu ʻa e fiefiá” (2 Nīfai 2:25) ʻi he moʻuí ni mo e moʻui ka hokó. Naʻe ʻiloʻi ʻeni ʻe he Palōfita ko Siosefá ʻo lelei ange ʻi he tokolahi. Te ke ʻiloʻi te ke lava ʻo maʻu ʻa e fiefiá ʻi hoʻo fakatomala maʻu pē mo tafoki ki hoʻo Tamai Hēvaní mo ho Fakamoʻuí.
Naʻe fehangahangai maʻu pē ʻa Siosefa mo e fakafepakí mo e fakatangá, ka naʻá ne tauhi hono “ʻulungaanga fiefia totonú” (Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:28). Naʻá ne fiefia, mālohi, mo loto-vilitaki, pea naʻá ne fakahoko ʻa e ngāue naʻe tuku ke ne faí. Ko e meʻa tatau pē ʻoku hoko kiate kinautolu kotoa naʻa nau fetongi iá.
Naʻe faingataʻa ʻi he ngaahi fuofua ʻaho ʻo e Siasí, pea ʻe lava pē ke faingataʻa ʻi he ʻahó ni, ka naʻe kei hokohoko atu pē hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí—pea ʻoku hokohoko atu ia ʻi he ʻahó ni. ʻOku tataki ʻe Sīsū Kalaisi ʻa Hono Siasí. ʻOku hokohoko atu hono tataki kitautolu ʻe he kau palōfita moʻuí. ʻE hokohoko atu hono langa ʻa e ngaahi fale ʻo e ʻEikí. ʻE aʻu ʻa e ʻofa ʻa e ʻOtuá mo Sīsū Kalaisí ki he māmaní kotoa ʻi heʻetau muimui ki he fekau ʻa e Fakamoʻuí ke fafanga ʻEne fanga sipí mo vahevahe ʻEne ongoongoleleí. ʻE ʻalu atu ʻa e ngaahi moʻoni ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí ʻi ha ngaahi founga pea ki ha ngaahi feituʻu naʻe ʻikai faʻa mafakakaukaua ʻi he kuonga ʻo Siosefá. Te tau feinga ke ngaohi ʻa e māmaní ke kiʻi angaʻofa ange mo siʻisiʻi ange ʻa e taʻefemahinoʻakí.
ʻI hoʻo ako maʻu pē ʻa e ongoongoleleí, faʻa lotu, mo tokoniʻi ʻa e niʻihi kehé, ʻe ongo ki ho lotó mo liliu hoʻo moʻuí ʻe he pōpoaki ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí. Mahalo he ʻikai hoko ia ʻi he taimi pē ko iá, ka te ne ʻomi kiate koe ʻa e fiefiá—ʻo hangē ko ia naʻe hoko ki he Palōfita ko Siosefá.
ʻOfa ke faitāpuekina mo tataki hoʻo moʻuí ʻe he ongoongo fakafiefia ʻo e ʻofá mo e fiefiá ʻi hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí—ʻi he taimí ni pea maʻu ai pē.