1 Samuel 17–18; 24–26; 2 Samuel 5–7

Base sa tradisyonal nga Hebreohanong teksto, kadaghanan sa modernong mga bersiyon sa Daang Tugon naghulagway sa gitas-on ni Goliat ingon nga unom ka maniko ug usa ka dangaw. Ang usa ka maniko naa sa mga 18 ka pulgada (45 ka sentimetro), ug ang usa ka dangaw naa sa mga unom ka pulgada (15 ka sentimetro). Gamit ni nga mga sukod, ang gitas-on ni Goliat naa tingali sa mga 9.5 ka piye (halos tulo ka metro). Ang pipila ka karaang teksto, sama sa Septuagint ug sa Dead Sea Scrolls, naghisgot nga ang gitas-on ni Goliat kay upat ka maniko ug usa ka dangaw—mga 6.5 ka piye (duha ka metro) ang gitas-on. Bisan unsa pa may eksaktong gitas-on ni Goliat, siya maoy usa ka dakong tawo ug makahahadlok nga hitsura.

Sa karaang panahon, mopili usahay ang managkontra nga kasundalohan og usa ka representante nga maoy makig-away para nila imbes maggubatay. Gitugot niini nga kostumbre nga mahibaloan ang resulta sa gubat nga wala kaayoy mangamatay. Ang pilion nga mga representante sa matag habig nailhan isip ang kampeyon, usa ka termino nga gihubad gikan sa Hebreohanong pulong nga nagpasabot og “usa ka tawo nga nagbarog sa tunga.”

Si Jehovah sagad tawgon og Ginoo sa mga Panon sa tibuok kasulatan. Kini nga titulo nagtumong sa Iyang papel isip lider sa kasundalohan sa Israel ug sa panon sa mga anghel sa langit. Ang titulo naghatag og gibug-aton sa balaanong gahom ni Jehova. Pinaagi sa pagtawag sa Ginoo sa mga Panon, gipahayag ni David ang iyang hugot nga pagtuo nga tabangan siya ni Jehova sa iyang pagpakig-away ni Goliat.

Komon nga gamiton ang mga lambuyog ingon nga hinagiban sa panahon ni David, gigamit kini sa mga magbalantay sa karnero aron protektahan ang ilang mga hayop ug sa mga sundalo diha sa panggubatan. Ang tipikal nga lambuyog naay duha ka pisi nga konektado sa usa ka panit o tela nga butanganan sa ibala nga bato. Lainlaing gidak-on sa bato ang ibutang sa butanganan sa ibala ug ilambuyog kini og kusog. Kadtong maayong mogamit og lambuyog makaigo sa iyang target bisan pa og igoigo ang gilay-on niya gikan niini.

Dihang gihatag ni Jonatan ngadto ni David ang iyang bisti ug mga hinagiban, gipakita ni Jonatan ang iyang kasuod ug suporta kang David ingon nga sunod nga hari. Si Presidente Jeffrey R. Holland mitudlo: “Para sa mas ubos nga tawo—o mas ubos nga higala—kay sa kang Jonatan, si David usa ka dakong hulga , natural nga karibal. Pero dili siya ingon niana. Wala ta makahibalo kon nagdahom ba si Jonatan nga siyay mosunod sa iyang amahan sa pagkahari, pero seguradong nahunahunaan na niya kana nga posibilidad. Ang atong nahibaloan mao nga ‘nagkasuod pag-ayo si Jonatan ug si David’ [1 Samuel 18:1]. Lalom kaayo ang ilang debosyon sa usag usa mao nga sila ‘naghimo ug kasabotan sa panaghigala. Isip simbolo sa iyang debosyon sa bag-ong natudlo nga hari, gihubo ni Jonatan ang iyang bisti sa pagkaprinsipe ug ‘gihatag niya kang David lakip ang iyang espada, pana ug bakos’ [1 Samuel 18:4].”

Si Presidente Ezra Taft Benson mitudlo, “Si Saul nahimong kontra ni David tungod sa garbo. Siya nasina nga ang pundok sa mga babaye nga Israelite nanganta og ‘Si Saul nakapatay sa iyang mga linibo, ug si David sa iyang tinagpulo ka libo’ [1 Samuel 18:6–8].” Ang garbo ni Saul ang rason kon nganong nasuko siya ni David ug gisulayan pa gani niya siya sa pagpatay. Giklaro sa Hubad ni Joseph Smith nga ang daotang espiritu nga misanib kang Saul nga gihulagway sa bersikulo 10 wala maggikan sa Ginoo.

Samtang gigukod ni Saul si David, wala siya mahibalo nga misulod diay siya sa langob diin nagtago si David. Pwede untang patyon ni David si Saul, pero gipili niya ang abisan ang bisti ni Saul. Ang parte sa bisti nga giabis ni David mao ang tumoy nga naay espesyal nga mga disenyo nga nagpakita nga iya sa hari ang bisti. Sa ulahi, gigamit ni David ang inabis nga parte sa bisti aron ipakita kang Saul nga gikaluy-an gayod siya ni David.

Si Sister Kristin M. Yee sa Kinatibuk-ang Kapangulohan sa Relief Society miitudlo:

“Niini nga asoy, si Abigail makita nga usa ka gamhanan nga matang o simbolo ni Jesukristo. Pinaagi sa Iyang maulaong sakripisyo, Siya makapalingkawas kanato gikan sa sala ug kabug-at sa pagbati sa kasuko ug kalagot ug mohatag kanato sa atong gikinahanglan.

“Sama nga si Abigail andam nga modawat sa sala ni Nabal ngadto sa iyang kaugalingon, mao usab ang Manluluwas—sa dili matukib nga paagi—angkonon Niya ang atong mga sala ug ang mga sala niadtong kinsa nakapasakit o nakapasilo nato. …

“Ang pagdala ni Abigail og daghang pagkaon ug mga suplay makatudlo kanato nga ang Manluluwas nagtanyag niadtong kinsa nasakitan ug nasamdan sa tabang nga atong gikinahanglan aron mamaayo. …

“Sama nga si Abigail mitabang ni David nga dili ‘makapangdol sa kasingkasing’ (1 Samuel 25:31) ug sa pagdawat sa gikinahanglan nga tabang, mao usab ang Manluluwas motabang kaninyo.”

Wala lang kay basta giako ni Abigail ang sayop nga nahimo ni Nabal, apan mapaubsanon usab siyang nangayo og pasaylo kang David para sa mga sayop sa iyang bana. Sa samang paagi, si Jesukristo ang nangamuyo sa Amahan para nato isip atong Manlalaban ug Tipataliwala.

Tan-awa sa “1 Samuel 2:12–17, 22–25. Kinsa ang ‘mga anak nga daotan [sons of Belial]’?”

Alang sa modernong mga mambabasa, ang hugpong sa mga pulong nga “may magpabiling lalaki kanila nga buhi” nga gigamit sa King James Version sa Biblia morag medyo bastos paminawon. Pero, atong hinumdoman nga ang karaan nga Hebreohanong mga manunulat migamit og mga sambingay aron makahimo og “dili malimtan nga mga hulagway ug mga impresyon.” Niini nga kahimtang, ang hugpong sa mga pulong nga “may magpabiling lalaki kanila nga buhi” nagtumong sa mga lalaki ug “nagkahulogan og pagpatay sa usa ka pamilya. Ang sama nga panultihon (pero walay makapasakit nga termino) nahitabo, nga parehas og kahulogan, diha sa modernong kasulatan: ‘Ug dili moabot ang daghang tuig gikan karon, nga sila ug ang ilang mga kaliwat pagalaglagon gikan sa yuta, miingon ang Dios, aron walay usa kanila nga magpabilin nga buhi’ [Doktrina ug mga Pakigsaad 121:15].”

Ang mga basahon sa 1 ug 2 Samuel sa sinugdanan usa ka basahon, nga nailhan isip ang basahon ni Samuel. Gituohan nga gibulag kini ngadto sa duha ka basahon sa panahon sa Griyego nga paghubad sa Biblia. Ang basahon sa 2 Samuel naghulagway sa pagdihog ug pagmando ni David, una sa gingharian sa Juda ug dayon sa tibuok Israel. Giisip si David nga ang labing halangdon nga hari sa kasaysayan sa Israel. Tungod sa pagkamatinud-anon ni David, gipanalanginan ug gipasidunggan siya sa Ginoo.

Pero, ang 2 Samuel naghulagway nga bisan ang labing matarong mohunong sa pagtuo kon sila dili magkugi sa pagsunod sa mga sugo sa Ginoo. Gipasabot sa Kapitulo 11 kon sa unsang paagi ang desisyon ni David sa pagpanapaw uban ni Batseba midala kaniya sa dalan sa panlimbong ug sa dugang nga pagpakasala. Ang nahibilin sa 2 Samuel naghulagway sa pag-antos ug kasakit nga midangat sa balay ni David.

Lagmit gipili ni David ang Jerusalem aron mahimong kaulohan sa iyang gingharian tungod sa daghang rason—lakip ang nyutral nga lokasyon niini, makaakses sa natural nga mga kapanguhaan, ug nahimutang sa bungtod nga gipalibotan sa lalom nga mga walog, nakapahimo niining mas sayon nga makapanalipod batok sa mga kaaway.

Ang Jerusalem “ang labing inila nga dakbayan diha sa kasaysayan sa biblia.” Parehas tingali ni og lokasyon sa karaang siyudad sa Salem, diin nagmando si Melchizedek isip ang matarong nga hari. Giila usab sa tradisyon sa biblia nga ang lokasyon sa templo ni Solomon sa Jerusalem mao ang samang bungtod diin gisugo si Abraham nga ihalad si Isaac. Daghang propeta ang nagsangyaw, nanagna, ug naghimo og mga milagro sa Jerusalem. Ang labing importante, kini ang Jerusalem diin nahitabo ang Pag-ula ug ang Pagkabanhaw ni Jesukristo. Isip kabahin sa Iyang Ikaduhang Pag-anhi, si Jesukristo mobalik sa Bukid sa mga Olibo duol sa Jerusalem.

Gipamatud-an sa ulahing adlaw nga pagpadayag nga giuyonan sa Ginoo ang mga puyopuyo ug mga asawa ni David, nga gihatag pinaagi ni propeta Natan—gawas sa kahimtang ni Batseba.

Tan-awa sab ang “Genesis 16:1–3. Nganong gihatag ni Sara si Hagar ngadto kang Abraham isip asawa?” ug “Genesis 25:6. Unsa ang puyopuyo?”

Ang arka sa kasabotan mao ang simbolo sa presensya sa Dios, sa Iyang himaya, ug sa Iyang kaharianon. Sagad kining ibutang sa Labing Balaan nga Dapit diha sa tabernakulo, ug dili gani pwedeng moduol ang mga Levihanong pari. Ang high priest lang ang makaduol niini, apan human lamang sa usa ka detalyado nga ritwal sa personal nga kalimpyo, nga nagrepresentar sa paglimpyo sa iyang mga sala.

Dihang gihatagan og instruksiyon ang mga Israelihanon kon unsaon pagdala ang arka sa kasabotan, mipasidaan ang Ginoo nga ang bisan kinsa nga dili awtorisado nga tawo nga mohikap niini mamatay. Kon bahin sa silot ni Usa, si Elder Neal A. Maxwell mitudlo: “Ang uban tingali mangatarongan nga si [Uzza] misulay lang—bisan sayop—sa pagtabang. Apan base sa daghang panahon ang Ginoo miluwas ug mipalingkawas sa Israel, lakip sa makapaukyab nga hitabo sa Pulang Dagat ug sa mana gikan sa langit, sa pagkatinuod Siya [ang Ginoo] nasayod unsaon sa pagbalanse sa arka!”

Samtang nagpahulay si David sa iyang balay, nakahunahuna siya kon sa unsang paagi walay permanenteng butanganan ang arka sa kasabotan. Naghunahuna siya kon angay ba siyang magtukod og balay (o templo) para sa Ginoo ug para sa arka sa kasabotan. Pinaagi ni propeta Natan, mitubag ang Ginoo nga dili angayng magtukod si David og balay para Niya. Hinuon, ang Ginoo misaad nga tukoron ang kaugalingong balay ni David (ang iyang trono ug gingharian) sa kahangtoran.

Ang mga saad sa Ginoo kang David usahay tawgon og ang pakigsaad ni David. Gidugang sa Mga Salmo 132:11–12 ang importanteng kinahanglanon nga molungtad lang ang yutan-ong gingharian ni David kon ang iyang kaliwatan magpabiling matinud-anon ngadto sa Ginoo . Tungod sa pagkadaotan, nabahin ang gingharian ni David human mamatay si Solomon, diin ang gingharian sa Juda lang ang gimandoan sa iyang kaliwatan. Sa ikaunom nga siglo BC, gibihag sa Babilonya ang Juda, ug natapos ang gingharian ni David.

Bisan pag natapos ang yutan-ong gingharian ni David, ang saad nga molungtad ang iyang gingharian natuman ra sa ulahi pinaagi kang Jesukristo, nga kaliwat ni David. Isip Anak sa Dios, si Jesukristo magmando hangtod sa hangtod isip ang atong Hari sa Kahangtoran.

• Gordon B. Hinckley, “Overpowering the Goliaths in Our Lives,” Ensign, Mayo 1983, 46, 51–52

• Andrea Muñoz Spannaus, “Matinud-anon hangtod sa Kataposan,” Liahona, Mayo 2024, 59–61

• Chi Hong (Sam) Wong, “Mga Bato sa Pagpangandam, Pagplano, ug Paglahutay,” Liahona, Ago. 2022, 40–43

• Kristin M. Yee, “Nagdala Akog Kalipay Inay Kagul-anan: Ang Makaayo nga Dalan sa Pagpasaylo,” Liahona, Nob. 2022, 36–39