Exodo 35–40; Levitico 1; 4; 16; 19

Dihang miadto si Moises sa Bukid sa Sinai sulod sa 40 ka adlaw, gisugo siya sa Ginoo nga maghimo og sangtuwaryo, o tabernakulo, aron “mopuyo [ang Ginoo] tipon” sa Iyang katawhan. Ang tabernakulo nagsilbing sentro nga dapit sa pagsimba sa Israel sa tibuok nilang panaw sa kamingawan ug sa pagsulod sa gisaad nga yuta. Kay madaladala man ang tabernakulo, pwede kining bungkagon sa mga Israelihanon og hiusahon pag-usab samtang sila nagpanaw ngadto sa kamingawan.

Sama sa modernong mga templo, ang tabernakulo mao ang balay sa Ginoo. Ang mga butang ug ordinansa sa tabernakulo simbolikanhong nagtudlo sa Israel bahin sa ilang panaw sa kinabuhi ug pabalik sa presensiya sa Dios.

Ang tabernakulo gibahin sa tulo ka dagkong seksiyon: ang gawas nga hawanan, ang balaang dapit, ug ang labing balaan nga dapit (gitawag usab og Balaan sa mga Balaan). Ang kada bahin nagrepresentar sa gilay-on niini sa presensiya sa Dios.

Ang mosunod nga mga butang mao ang sulod sa karaang tabernakulo:

Altar sa sakripisyo

(Exodo 38:1–7; tan-awa usab ang Exodo 29:10–14)

Ang altar sa gawas nga hawanan gigamit sa paghalad og mga hayop. Importanteng bahin sa pagsimba sa mga Israelihanon ang paghalad. Ang paghalad og mga hayop nagsimbolo sa maulaong sakripisyo ni Jesukristo. Pinaagi sa mga halad, gipakita sa karaang mga Israelihanon ang ilang debosyon sa Dios, pagpangayog kapasayloan sa mga sala, ug pagpasalamat.

Hunawanan nga planggana

(Exodo 38:8; 40:30–32)

Gibutang ang hunawanan nga planggana sa tunga sa altar sa sakripisyo ug sa pultahan sa tabernakulo. Dinhi manghunaw ug manghimasa ang mga pari sa dili pa mosulod sa tabernakulo o mopahigayon og halad sa altar sa sakripisyo. Pahinumdom kini sa mga Israelihanon nga kinahanglang hinlo sila samtang moapil sa sagrado nga mga ordinansa ug mangandam sa pagsulod sa presensiya sa Ginoo.

Lamesa sa pan nga gihalad ngadto sa Dios

(Exodo 40:22–23; tan-awa usab ang Exodo 25:23–30; Levitico 24:5–9)

Matag Igpapahulay, magbutang ang mga pari og 12 ka tinapay nga walay pangpatubo diha sa lamesa sa tinapay nga gihalad ngadto sa Dios. Ang mga tinapay nagsilbing pahinumdom sa mga Israelihanon nga si Jehova ang kanunay nilang tigtagana. Dihang magbutang ang mga pari og bag-ong pan diha sa lamesa matag Igpapahulay, ilang kaonon ang nabahaw nga mga pan, nga nagrepresentar sa balaang panag-ambit uban sa Dios.

Ang pulong shewbread nagpasabot og “ang Pan sa Presensiya,” nga nagpaila sa presensiya sa Dios diha sa tabernakulo. Gigamit ang pan sa tibuok balaang kasulatan ingon nga simbolo ni Jesukristo. Gawas pa niini, ang 12 ka pan nagrepresentar sa dose ka tribo sa Israel. Ang pagkahimutang sa mga pan diha sa balaang dapit nagsilbing pahinumdom nga ang matag tribo padayon nga gipresentar ngadto sa atubangan sa Ginoo.

Kandelero

(Exodo 37:17–24)

Ang kandelero, nga nailhan usab sa Hebreohanong ngalan niini nga menorah, nahimutang atbang sa lamesa sa pan nga gihalad ngadto sa Dios diha sa tabernakulo. Ang pito ka lampara niini nga silaban ang lunsay nga lana sa olibo nga maghatag og kahayag sa balaang dapit. Ang kahayag simbolo ni Jesukristo, nga mao ang “kahayag sa kalibotan.” Ang kahayag gikan sa mga lampara nagsimbolo usab sa ubang tinubdan sa kahayag nga gihatag kanato sa Ginoo ingon nga panalangin, lakip ang Espiritu Santo ug ang mga kasulatan. Ang lana sa olibo pwede usab nga magsimbolo sa kaputli, sa impluwensiya sa Espiritu Santo, ug sa maulaong dugo ni Jesukristo.

Sunoganan sa insenso

(Exodo 37:25–29; 40:26–27)

Ang sunoganan sa insenso nahimutang sa atubangan sa tabil paingon sa Balaan sa mga Balaan. Ang mga high priest magsunog og insenso kada buntag ug gabii niini nga sunoganan. Ang aso nga gikan sa insenso nagrepresentar sa mga pag-ampo sa mga matinud-anon nga misaka ngadto sa Dios.

Tabil

(Exodo 36:35; 40:21; tan-awa usab ang Exodo 26:31–33)

Ang tabil ang nagbahin sa balaang dapit ug sa Balaan sa mga Balaan. Ginama kini gikan sa asul, tapol, ug pula nga lino ug gibordahan og hulagway sa kerubin. Ang tabil nagsimbolo sa “panagbulag tali sa Dios ug sa tawo.” Kausa sa usa ka tuig, sa Adlaw sa Pag-ula, ang high priest moagi sa tabil sa templo ug mosulod sa Balaan sa mga Balaan, nga nagrepresentar sa presensiya sa Dios.

Ang basahon sa mga Hebreohanon nagtudlo nga ang tabil nagsimbolo sa unod ug dugo ni Jesukristo. Sama nga ang tabil sa templo lang ang agianan paingon sa Balaan sa mga Balaan, kini pinaagi lamang ni Jesukristo ug sa Iyang Pag-ula nga kita makasulod ngadto sa presensya sa Dios.

Arka sa pakigsaad

(Exodo 37:1–9; 40:20–21; tan-awa usab ang Exodo 25:21–22)

Ang arka sa pakigsaad mao lamang ang naa sa Balaan sa mga Balaan. Usa ni ka dakong kahon nga hinimo sa nindot nga kahoy nga hinaklapan og bulawan. Ang tabon hinimo sa bulawan ug naay duha ka anghel nga gitawag og kerubin sa ibabaw niini. Ang lingkoranan sa kaluoy nagrepresentar sa trono sa Dios. Human mihatag ang Ginoo og mga instruksiyon kang Moises sa paghimo sa arka sa pakigsaad, Siya misaad, “Makigkita ako kaninyo didto. Sa tungatunga sa duha ka kerubin nga anaa sa ibabaw sa Sudlanan, ihatag ko kanimo ang tanan kong mga sugo alang sa katawhan sa Israel.”

Ang mga papan nga gisulatan sa balaod nga gihatag ngadto ni Moises sa Bukid sa Sinai gibutang sa sulod sa sudlanan sa kasabotan. Paglabay sa mga tuig gisulod usab dinhi ang uban pang balaang butang, sama tibod sa mana, sungkod ni Aaron, ug ang linokot sa balaod. Gitahod pag-ayo sa mga Israelihanon ang sudlanan, ug molitok silag pag-ampo sa dili pa ni ibalhin o ipahumutang sa laing lugar.

Samtang ang Ginoo nakig-istorya ni Moises sa Bukid sa Sinai, ang Ginoo miingon nga si Aaron ug ang iyang mga anak maoy “mag-alagad [Kaniya] ingon nga mga pari.” Gipakita sa pagpadayag sa ulahing mga adlaw nga nadawat ni Aaron ug sa iyang mga anak ang Aaronic (o Levitical) nga Pagkapari. Bisag nadawat sa ubang lalaki gikan sa tribo ni Levi ang Aaronic nga Pagkapari, si Aaron ug ang iyang kaliwat lang ang gitudlo ingon nga mga pari. Gawas pa ani, gitudlo si Aaron ingo nga ang unang high priest, o ang tigdumala sa Levitical nga Pagkapari. Ang mas dagkong katungdanan diha sa Levitical nga Pagkapari nga gihuptan ni Aaron ug sa iyang mga anak naghatag nilag awtoridad sa pagpahigayon sa balaang mga ordinansa nga gihimo sa tabernakulo.

Ang mga seremonyas sa paghugas, pagdihog, ug pag-ilis sa balaang mga besti nakatabang sa pag-andam ni Aaron ug sa iyang mga anak sa pagpahigayon sa balaang mga ordinansa diha sa tabernakulo. Ang paghugas nagsimbolo sa pagkahimong hinlo sa espirituwal. Dihang gidihogan ni Moises si Aaron ug ang iyang mga anak sa sagradong lana, iyang gi-set apart sila sa paghimo sa ilang espesyal nga buluhaton sa pagserbisyo sa Dios.

Ang mga Israelihanong pari nagsul-ob og upat ka nag-unang besti: karsunsilyo nga lino (pangsulod), bakos, purong, ug kupo. Si Aaron ug ang nagsunod nga mga high priest nagsul-ob og dugang nga upat pa ka besti: kupo, tabon sa dughan, epod, ug hinaklapan og bulawan nga sagradong korona diha sa purong. Sama sa sinina nga may kalabotan sa mga ordinansa sa templo sa atong panahon, ang besti nga gisul-ob sa Israelihanong mga pari sagrado ug lawom ang kahulogan niini. Daghang bahin sa besti sa mga high priest ang labing nagpunting kang Jesukristo, ang “Pangulong Pari nga halangdon.”

Ang mosunod maoy mga deskripsiyon sa lainlaing piraso sa besti sa high priest:

Tan-awa ang “Exodo 14:19–20, 24. Unsa ang katuyoan sa gilis sa panganod ug kalayo?”

Ang pulong Leviticus maoy klase sa Gregong pulong nga nagkahulogang “mga butang nga nagtumong sa mga Levihanon.” Ang basahon adunay mga instruksiyon ngadto sa mga Levihanon bahin sa ilang mga buluhaton sa pagkapari, sama sa pagpahigayon og mga halad nga hayop ug uban pang ritwal nga himoon sulod sa tabernakulo. Ang Levitico usab naglangkob sa mga instruksyon sa Ginoo para sa tibuok Israel. Pinaagi niini nga mga instruksiyon, atong nakat-unan ang mahitungod sa mga balaod, mga ritwal, mga seremonyas, ug mga kasaulogan nga mitudlo sa Israel kon unsaon ang paglimpyo, pagbalaan, ug pag-set apart gikan sa kalibotan.

Ang sentro sa basahon sa Levitico mao ang konsepto sa pag-ula—usa ka pulong nga mas kanunay nga makita sa Levitico kay sa bisan unsang basahon sa kasulatan. Ang pulong Pag-ula gihubad gikan sa Hebreohanong pulong nga nagkahulogang “pagtabon” o “pagpapas.” Ang mga kustombre sa balaod ni Moises nagpunting sa Israel ngadto sa maulaong sakripisyo ni Jesukristo, nga maoy moputli ug motubos sa tanang mosunod Kaniya.

Nagsugod ang balaod sa sakripisyo dihang gisugo sa Ginoo si Adan ug Eva nga “mohalad sa unang mga anak sa ilang mga kahayopan, isip halad ngadto sa Ginoo.” Sa ulahi, dihang gisugdan sa Ginoo ang balaod ni Moises, midaghan ang klase ug kon kapila sila mohalad og sakripisyo. Ang unang pito ka kapitulo sa Levitico naglangkob sa mga instruksiyon bahin sa lainlaing sakripisyo nga gisugo ngadto sa Israel nga ipahigayon.

Sama sa mga sakripisyo nga gipahigayon sa nag-unang kapanahonan, kini nga mga halad nagpunting sa Israel ngadto ni Jesukristo ug sa Iyang maulaong sakripisyo. Pananglitan, ang mga halad nga sinunog kinahanglang ipahigayon gamit ang unang anak nga laki sa hayop nga walay diperensiya, ug kadaghanan sa mga halad nga hayop kinahanglang paagasan sa dugo niini. Bahin niini nga mga halad, si Presidente Russell M. Nelson miingon nga si Jesukristo mao ang “panganay nga Kordero sa Dios, nga walay diperensiya. Ang Iyang sakripisyo nahitabo pinaagi sa pagpaagas og dugo.” Dugang pa niini, ang tibuok halad nga sinunog kinahanglang bug-os nga sunogon diha sa halaran, diin nagpahinumdom sa Israel sa kompleto ug walay kataposang sakripisyo nga himoon ni Jesukristo.

Agig dugang sa balaod sa sakripisyo nga nagpunting sa Israel ngadto ni Jesukristo, gituyo usab kini aron tabangan silang mahimong mas balaan. Pinaagi sa ilang “kabubut-on” ngapaghalad og mga bililhon, panginabuhian ngadto sa Ginoo, gipakita sa Israelihanon ang ilang pasalig sa Dios. Pinaagi sa sakripisyo nga mga halad, ang mga Israelihanon makadawat sa, kapasayloan sa mga sala, makapahayag sa ilang pasalamat sa Dios, ug makapalig-on ang ilang relasyon sa pakigsaad ngadto Kaniya.

Natapos ang paghalad og mga hayop sa kamatayon ni Jesukristo, kansang Pag-ula mao ang “mahinungdanon ug kataposan nga sakripisyo.” Si Presidente M. Russell Ballard mipasabot: “Human sa kataposan nga sakripisyo sa Manluluwas, duha ka pagpasibo ang gihimo sa buhat sa [balaod sa sakripisyo]. Una, ang ordinansa sa sakramento mipuli sa ordinansa sa sakripisyo; ug ikaduha, kini nga kausaban mibalhin sa tumong sa gihimo nga sakripisyo gikan sa hayop nga giatiman sa tawo ngadto sa tawo mismo. Buot ipasabot, ang sakripisyo nausab gikan sa gihalad ngadto sa tighalad.” Sa atong panahon, ang mga sumusunod ni Jesukristo gisugo nga moambit sa sakramento sa paghinumdom sa Manluluwas. Gisugo usab kita nga “mohalad og sakripisyo [sa Manluluwas] nga usa ka masulub-on nga kasingkasing ug mahinulsolon nga espiritu.”

Ang Adlaw sa Pag-ula (Yom Kippur sa Hebreohanon) mao ang labing importanteng balaang adlaw sa tuig para sa karaang Israel. Adlaw ni sa pagpuasa ug paghinlo, dihang ang high priest simbolikanhong mohimo og “pagpapas sa sala alang sa tanang mga kasal-anan sa mga Israelihanon.”

Talagsaon kining adlawa kay mao lang kini ang bugtong okasyon nga makasulod ang high priest sa Balaan sa mga Balaan, ang labing sagrado nga lawak sa tabernakulo. Sa dili pa niya kini himoon, magsinina siyag puti nga lino ug mopahigayon sa lainlaing pagsakripisyo sa hayop para sa katawhan. Dayon mosulod siya sa Balaan sa mga Balaan ug wisikan og dugo gikan sa mga halad ang lingkoranan sa kaluoy sa arka sa pakigsaad. Human niana, itapion sa high priest ang iyang mga kamot sa ulo sa lalaking kanding, nga nailhan ingon nga kanding nga gibuhian [scapegoat], ug ikumpisal ang mga sala sa mga anak sa Israel. Kini nga buhat simbolikanhong nagbalhin sa mga sala sa katawhan ngadto sa kanding, ug dayon buhian kini sa kamingawan.

Ang mga ritwal sa Adlaw sa Pag-ula adunay importante nga simbolikanhong kahulogan. Pananglitan, ang high priest nga mikuha sa dugo sa halad tabok sa tabil naghulagway kang Jesukristo, ang “pangulong pari nga halangdon” nga miagi sa tabil aron mahimong tigpataliwala para nato pinaagi sa Iyang Pag-ula. Ang dugo sa giihaw nga mga hayop nga giwisik ngadto sa lingkoranan sa kaluoy sa arka sa pakigsaad nagrepresentar sa dugo ni Jesukristo, kansang dugo “gipaagas alang sa kapasayloan sa [atong] mga sala.” Ug ang kanding nga gibuhian nga “magdala sa tanang mga kasal-anan [sa Israel]” pwedeng magsimbolo kang Jesukristo, nga kinsa maoy nag-antos sa “mga kasakitan nga kita untay angay mag-antos ug gipas-an ang atong mga alantoson,” bisan ang “tanan tang kasal-anan.”

• “Ang biyahe latas sa Karaang Tabernakulo,” Liahona, Mar. 2018, 26–27

• “The Menorah,” Ensign, Dec. 2018, 36–37

• M. Russell Ballard, “The Law of Sacrifice,” Liahona, Mar. 2002, 10–20

• David Rolph Seely and Jo Ann H. Seely, “Sacrifice: In Similitude of the Savior” (digital lamang nga artikulo), Liahona, Sept. 2022, Gospel Library