Ruth; 1 Samuel 1–7

Ang basahon ni Ruth naghulagway sa kasaysayan sa pamilya ni Naomi ug Elimelec, nga nagpuyo sa panahon sa mga maghuhukom. Usa kini sa duha lang ka basahon sa Daang Tugon nga gingalan sa usa ka babaye. Gipasiugda sa basahon ang kaluoy ug gugma nga gipakigbahin ni Naomi ug sa iyang binalaye nga si Ruth samtang ilang gisagubang ang mga hagit sa pagkabalo.

Ang katibuk-ang tema sa basahon sa Ruth mao ang pagtubos. Si Ruth usa ka langyaw, walay anak, ug usa ka biyuda, nga nakahimo niya diha sa hingpit nga kakabos nga walay suporta. Bisan pa sa iyang kahimtang, gipili niya nga mosunod kang Jehova ug mahimong bahin sa Iyang katawhan sa pakigsaad. Sa kataposan naminyo pag-usab si Ruth, bug-os nga gidawat isip usa ka Israelinhon, ug gipanalanginan og mga anak. Tungod niini nga tema sa pagtubos, importanteng timan-an nga si Jesukristo, ang Manunubos sa kalibotan, maoy direktang kaliwat ni Ruth.

Ang mga taga-Moab maoy kaliwat ni Lot ug sa iyang kamagulangang anak nga babaye. Kasagaran ang mga taga-Moab magsangka sa mga Israelinhon sa nagkalainlaing gubat. Nagsimba sila kang Camos, usa ka dios nga malambigit usahay sa paghalad og tawo. Ang yuta sa Moab naa sa sidlakan sa Patay nga Dagat, sa modernong Jordan.

Gisugo sa Ginoo diha sa balaod ni Moises nga kinahanglang dili anihon sa mga tag-iya sa kaumahan ang mga lagutmon sa daplin sa ilang kaumahan. Nagtugot kini sa mga pobre sa pag-ani niini nga mga lagutmon, nga nagseguro nga naa silay makaon. Human mapundok ang ani, tugotan usab ang mga pobre nga mokuha sa gagmayng lagutmon nga wala makuha o natagak gikan sa mga mangangani. Sa panahon sa biblia, ang pagkuha sa uhay o uban pang abot nga gibilin sa mga tig-ani gitawag og “pagpanghagdaw.”

Si Ruth gipakitaan ni Boas og dakong kaayo pinaagi sa pagsugo sa iyang mga sulugoon nga magbilin og ekstrang gidaghanon sa lugas nga iyang mahagdaw. Dihang mipauli na si Ruth ngadto kang Naomi, nakadala siya og mga usa ka ephah sa uhay—mga 23 litros o mga 13.5 kilos. Mas daghan ni kay sa sagad nga makuha sa mga manghagdaw sa usa ka adlaw.

Ang hugpong sa mga pulong nga “suod nga paryente” sa Daang Tugon sa Maayong Balita Bibliya, naggikan sa Hebreohanong pulong nga gō’el, nga nagkahulogan og “manunubos.” Sa karaang Israel, ang manunubos nagpasabot sa suod nga paryente nga responsable sa pagluwas sa mga sakop sa pamilya gikan sa mga utang nga dili nila mabayran nga silasila ra. Naglakip niini ang pagpalingkawas sa mga sakop sa pamilya gikan sa pagkaulipon o paglukat sa yuta sa pamilya nga pwedeng makompiskar tungod sa wala mabayri nga mga utang.

Ang basahon sa Ruth talagsaong nalambigit sa manunubos nga suod nga paryente ngadto sa levirate nga balaod sa kaminyoon (pagpakigminyo sa kabanay sa namatayng bana). Ilalom sa levirate nga balaod, kon ang usa ka bana mamatay nga walay anak, katungdanan sa igsoong lalaki sa bana o sa labing suod nga paryente nga lalaki nga minyoan ang biyuda. Dihang giingnan ni Naomi si Ruth nga, “[Si Boas] suod natong paryente ug usa sa may katungdanan kanato,” iyang nailhan nga pwede silang tubson ni Boas gikan sa ilang makaluluoy nga kahimtang. Himoon kini ni Boas dili lang pinaagi sa pagpalit sa yuta ni Elimelec apan usab pinaagi sa pagsunod sa levirate nga mga kustombre sa pagpakigminyo ni Ruth.

Sama ni Naomi ug Ruth, dili nato maluwas ang atong kaugalingon apan kinahanglang mosalig sa atong Manunubos nga si Jesukristo, kinsa “mipalit [nato] pinaagi sa Iyang dugo.” Si Elder D. Todd Christofferson mipasabot: “Uban sa labing importanteng titulo ni Jesukristo mao ang Manunubos. … Ang pulong tubos nagpasabot sa pagbayad og obligasyon o utang. Ang pagtubos nagpasabot usab sa pagluwas o paghatag og kagawasan pinaagi sa pagbayad sa paglukat. … Ang kada usa niini nga mga kahulogan nagpakita og lain-laing bahin sa mahinungdanong Katubsanan nga nahimo ni Jesukristo pinaagi sa Iyang Pag-ula.” Pinaagi sa Iyang sakripisyo sa pag-ula, gibayran ni Jesukristo ang atong espirituwal nga mga utang, giluwas kita gikan sa sala ug kamatayon, ug gitanyagan ta og walay kataposang panulondon.

Human ang ani, magtapok ang mga sulugoon diha sa usa ka habog ug linginon nga luna nga nailhan isip ang giokanan. Dinhi ilang lainon ang mga lugas gikan sa mga tipasi niini—nga gitawag og uhot. Sagad ning himoon sa gabii, diin paliron sa kusog nga hangin ang uhot. Ang paggiok maoy panahon sa pagsaulog, nga timaan sa hinapos sa panahon sa pagpananom ug pagpangani. Ang tag-iya sa uma sagad magpabilin sa giokanan sa tibuok gabii aron bantayan ang ani gikan sa mga kawatan.

Human mahibaloi ni Naomi ang kaayo ni Boas ngadto kang Ruth ug nailhan siya nga pwedeng makaluwas, gidasig ni Naomi si Ruth nga tinguhaon ang pagpakigminyo kaniya. Gituman ni Ruth ang mga sugo ni Naomi, mihigda si Ruth sa tiilan ni Boas samtang natulog kini diha sa giokanan. Girekord sa Daang Tugon sa Maayong Balita Biblia ang hangyo ni Ruth kang Boas nga, nag-ingon, “Kay ikaw suod man nakong paryente ug katungdanan man nimo ang pag-atiman kanako.” Ang mas literal nga hubad mao ang, “Bukhara ang imong pako ibabaw sa imong sulugoong babaye, kay ikaw usa ka manunubos.” Sa pagsulti niini, gihangyo ni Ruth si Boas nga minyoan siya aron iya siyang maproteksiyonan ug matagan-an.

Sa sinugdan, misugot ang labing duol nga paryente ni Naomi nga lukaton ang yuta ni Elimelec, pero nausab ang iyang hunahuna dihang iyang nahibaloan nga kinahanglan usab niyang minyoan si Ruth. Nabalaka siya nga kon iyang buhaton ang iyang katungod sa pagtubos, “tingali unyag dili [siya] makapanunod sa panulondon.” Nagpasabot kini nga dili siya gusto nga mapanunod sa umaabot nga mga anak ni Ruth ang yuta nga iyang paliton imbes sa kaugalingon niyang pamilya.

Giasoy sa basahon sa 1 Samuel ang pangalagad ni propeta Samuel, ang kataposan nga Israelinhong maghuhukom. Sa panahon sa mga maghuhukom, daghang Israelinhon ang nakalimot sa Ginoo ug midangop sa idolatriya. Gihulagway sa basahon sa 1 Samuel ang mga paningkamot ni Samuel aron maestablisar og balik ang regular nga pagsimba kang Jehovah [Jesus]. Gihulagway usab niini ang lisod nga pagbalhin sa Israel gikan sa mga maghuhukom ngadto sa pagmando sa mga hari. Ubos sa direksiyon sa Ginoo, gitawag ug gidihogan ni Samuel si Saul nga mahimong unang hari sa Israel ug si David nga mahimong umaabot nga hari sa Israel.

Nanaad si Hana nga kon panalanginan siya og anak nga lalaki sa Ginoo, “ihalad [niya] siya [sa Ginoo] aron mag-alagad siya [Kaniya] sa tibuok niyang kinabuhi.” Kini nga panaad, uban sa iyang saad nga dili niya patupihan ang iyang anak, nagpakita nga gipadako si Samuel ingon nga Nazareo ug gilain para sa pagserbisyo sa Dios. Ang mga Nazareo mao kadtong mihimo og espesyal nga panaad sa pagpahinungod ngadto sa Dios sulod sa usa ka panahon. Niining panahona, ang mga Nazareo nanaad nga dili magpaputol sa ilang buhok, moinom og bino, o mogunit og bisan unsa nga patayng lawas.

Ang hugpong sa mga pulong nga “pulos badlongon” gigamit sa tibuok Maayong Balita Biblia sa Daang Tugon aron ihulagway ang mga tawo nga mirebelde batok sa mga pagtulun-an sa Ginoo ug misupak kon unsay naandan sa mga tawo. Gingalanan ang mga anak ni Eli niini tungod sa ilang pagpakasala samtang nagserbisyo isip mga pari diha sa tabernakulo. Apil sa ilang mga sala ang pagkuha og karne gikan sa mga gihalad nga hayop ug paghimo og imoral nga mga buhat uban sa mga babaye nga moadto sa tabernakulo aron mosimba.

Ang pulong panagsa sumala sa pagkagamit sa Daang Tugon sa Maayong Balita Biblia nagpasabot og “talagsaon.” Si Presidente Harold B. Lee mitudlo nga niining panahona sa kasaysayaan sa Israel, “walay propeta dinhi sa yuta nga makapadayag ang Ginoo sa iyang kabubut-on, pinaagi man sa personal nga kasinatian, o pinaagi og pagpadayag.” Natapos kini nga panahon nga walay pagpadayag dihang nakigsulti ang Ginoo ngadto ni Samuel, nga sa kadugayan giila sa tanang Israel isip usa ka propeta sa Ginoo.

Ang arka sa pakigsaad nagrepresentar sa presensiya sa Ginoo. Sagad kining ibutang diha sa Labing Balaan nga Dapit sulod sa tabernakulo. Panahon sa ilang pagpangdaog sa gisaad nga yuta, gidala-dala sa mga Israelinhon ang arka isip simbolo ug pahinumdom nga ang Dios nag-uban kanila.

Nagdahom ang mga anciano sa Israel nga tabangan sila sa arka nga modaog sa ilang pagpakiggubat batok sa mga Filistihanon. Ang hugpong sa mga pulong nga “luwason gikan sa atong mga kaaway” sa bersikulo 3 nagsugyot nga ang mga Israelita mibutang tingali sa ilang pagtuo diha sa arka kay sa Ginoo. Ang ilang pagkadaotan maoy nakapugong sa ilang pagdawat sa kusog ug proteksiyon sa Ginoo. Kay wala mag-uban kanila ang Ginoo, napildi ang mga Israelinhon sa mga Filistihanon, gipamatay ang mga anak ni Eli, ug nailog ang arka. Dihang nahibaloan ni Eli ang kamatayon sa iyang mga anak ug ang pagkailog sa arka, naguol siya pag-ayo mao nga natagak siya sa iyang gilingkoran ug namatay. Kini nga mga panghitabo mituman sa panagna ni Samuel nga mahiagoman sa pamilya ni Eli ang makapaguol nga kataposan.

Si Dagon usa sa mga dios nga gisimba sa mga Filistihanon. Ang mga Filistihanon nagtuo nga si Dagon maoy mihatag nila og kadaogan batok kang Jehova ug sa mga Israelinhon. Ilang gidala ang arka sa pakigsaad ngadto sa templo ni Dagon ug gibutang kini sa tiilan sa estatuwa ni Dagon isip tropeyo sa gubat. Sa ikaduhang buntag, nadiskobrehan sa mga Filistihanon nga nahagsa ang estatuwa ni Dagon nga nagkulob sa arka, nga naputol ang ulo ug mga kamot niini. Dayon, ang Ginoo mipadala og hampak sa mga hubag (posible mga tumor o mga hubag-hubag) ug mga ilaga ngadto sa mga Filistihanon, nga naundang lang dihang ilang giuli ang arka ngadto sa mga Israelinhon. Kini nga mga panghitabo nagpakita sa pagkalabaw ni Jehova kay sa kang Dagon.

Human mapildi sa mga Israelinhon ang mga Filistihanon, nagpatindog og bato si Samuel og ginganlan kini og “Ebeneser” isip usa ka monumento aron hinumdoman ang Ginoo. Sa Hebreohanong kahulogan sa ebeneser mao “ang bato sa tabang.”

Bisan og wala gihatag sa Ginoo ang Melchizedek nga Pagkapari ngadto sa mga Israelinhon dihang Iyang gipasiugda ang balaod ni Moises, wala kini bug-os nga matangtang gikan sa yuta. Si Propeta Joseph Smith mitudlo nga, “ang tanang propeta adunay Melchizedek nga Pagkapari.” Lagmit naglakip kini kang Samuel, nga giila sa tanang Israelinhon isip usa ka propeta sa Ginoo. Tungod kay naghupot si Samuel sa Melchizedek nga Pagkapari, naa siyay awtoridad nga mohalad og mga sakripisyo ug mopahigayon sa ubang buluhaton nga sagad himoon lang sa Levihanong mga pari.

• “The Threshing Floor,” Ensign, Sep. 2017, 70–71

• Kristin M. Yee, “Ang Hingpit nga Kalipay sa Atong Katubsanan,” Liahona, Nob. 2024, 57–60

• Elaine S. Dalton, “Lessons from the Old Testament: Lessons from Ruth and Hannah,” Ensign, Abr. 2006, 34–37

• Walter F. González, “Listening as Samuel Listened,” Ensign, Ago. 2010, 38–41

• “Manunubos sa Israel,” Mga Himbo, num. 6

• “Come, Thou Fount of Every Blessing,” Hymns—For Home and Church, num. 1001