Exodo 1–6

Ang basahon sa Exodo mao ang usa ka asoy sa pagbiya sa Israel gikan sa pagkaulipon sa Ehipto ug ang ilang pagpangandam sa pagpanunod sa gisaad nga yuta isip katawhan sa pakigsaad sa Ginoo. Ang pulong nga exodo nagkahulogang “mogawas” o “mobiya.” Niini nga basahon atong masaksihan ang dakong gahom ug gugma ni Jehova ug ang Iyang gugma sa pakigsaad. Naghatag usab ang Exodo og mga detalye sa pagpadako kang Moises ug sa sinugdanan sa iyang pagpangalagad ingon nga bantogang propeta sa Ginoo.

Ang mga hitabo nga narekord sa Exodo—sama sa pagtunga sa Ginoo sa Pulang Dagat, paghatag sa mana diha sa kamingawan, ug paghatag sa Napulo ka Sugo—nahimong pundasyon sa pagkatawo sa Israel ingon nga usa ka katawhan. Gibasehan ni Jesukristo ug sa Iyang mga propeta kini nga milagrosong mga hitabo aron itudlo ang lainlaing baroganan sa ebanghelyo. Ang pagbiya sa Israel sa pagkaulipon ug ang ilang panaw sa kamingawan pwedeng magsimbolo sa atong panaw sa napukan nga kalibotan ug pabalik sa presensiya sa Dios.

Ang basahon sa Exodo gibahin sa duha ka pangunang seksiyon. Ang Kapitulo 1–18 nag-asoy sa tawag ni Moises ug ang kaluwasan sa Israel sa pagkaulipon. Ang Kapitulo 19–40 naghulagway sa pakigsaad sa Ginoo uban sa Israel ug ang paghatag sa Iyang balaod sa Bukid sa Sinai, apil ang pagtukod sa tabernakulo.

Daghang iskolar ang nagtuo nga sa panahon ni Jose, ang habagatang Ehipto gimandoan sa dili Ehiptohanon nga katawhang Hyksos. Sa ngadtongadto gipildi sa usa ka bag-ong dinastiya kini nga langyawng mga magmamando, nga mahimong magpasabot sa pahayag nga “may bag-ong hari sa Ehipto.” Ang bag-ong Paraon nabalaka sa mga Israelita tungod sa daghang rason, apil ang ilang gidaghanon, ang posibilidad nga makig-alyansa sa kaaway sa Ehipto, ug ang posible nilang koneksiyon sa kanhi nga mga magmamando nga Hyksos.

Gisupak sa Hebreohanong mga mananabang nga si Sipra ug Pua ang sugo sa Paraon nga patyon ang Hebreohanong mga batang lalaki nga masusu kay sila “nahadlok sa Dios.” Ang pagkahadlok sa Dios nagpasabot og paghatag og balaan ug lawom nga pagtahod Kaniya.

Si Elder David A. Bednar mitudlo, “Dili sama sa kalibotanong kahadlok nga naghimo og alarma ug kakulba, ang diosnong kahadlok usa ka tinubdan sa kalinaw, kasigurohan, ug pasalig.” Dugang niyang gipatin-aw nga ang kahadlok sa Dios “naglukop sa lawom nga pagbati sa diosnong pagtahod, pagrespeto, ug kataha alang ni Ginoong Jesukristo … , pagkamasulundon sa Iyang mga sugo … ug ang pagpaabot sa Kataposang Paghukom ug hustisya diha sa Iyang kamot.”

Si Moises ang usa sa pinakabantogang propeta nga nailhan sa kalibotan sukad. Ang iyang kinabuhi ug misyon maoy hilisgotan sa mga panagna ni Jose sa Ehipto gatosan ka katuigan una pa matawo si Moises. Adunay daghang pagkasusama ang kinabuhi ni Moises ug ang kinabuhi ug misyon ni Jesukristo, kinsa gitawag nga “propeta sama” kang Moises. Dihang gitawag sa Ginoo si Moises aron mahimong propeta, giingnan Niya siya, “Ikaw adunay pagkasusama sa akong Bugtong Anak.”

Gilista sa mosunod nga table ang pipila sa mga pagkasusama ni Moises ug ni Jesukristo.

Gamay ra ang gihatag nga impormasyon sa Exodo bahin sa kinabuhi ni Moises sa Ehipto human siya gisagop sa anak nga babaye sa Paraon. Pero, ang basahon sa Mga Buhat naghatag og dugang mga panabot bahin sa unang mga tuig sa kinabuhi ni Moises. Gipasabot ni Esteban “Gitudloan si Moises sa tanang kaalam sa mga Ehiptohanon ug nahimo siyang bantogan sa pulong ug sa buhat.” Ug ang karaang Judeo ngatigtipig sa kasaysayan nga si Josephus misugyot nga si Moises maoy edukadong prinsipe ug heneral sa kasundalohan nga nagserbisyo sa Ehipto.

Ang mga pagtulun-an ni Esteban nagsugyot nga nahibalo si Moises nga siya ang moluwas sa mga Hebreohanon gikan sa Ehipto. Siya mitudlo nga “sa nag-edad na si Moises ug 40 ka tuig, nakahunahuna siya sa pagduaw sa iyang mga kadugo nga mga Israelita. … Nagdahom siya nga ang iyang mga kadugo makasabot nga gamiton siya sa Dios sa pagluwas kanila, apan wala sila makasabot.”

Mubo ra ang gihatag sa asoy sa pagkulata ni Moises sa Ehiptohanong tigdumala sa buluhaton ug daghang kulang nga mga detalye. Ang Hebreohanong pulong nga gihubad og “gikulata” sa bersikulo 11 gihubad ingon nga “gipatay” sa bersikulo 12 ug naghulagway sa bayolenteng mga buhat sa mga sundalo. Nagpakita kini nga tinuod gyong nameligro ang kinabuhi sa Hebreonahong ulipon. Sa laing pagkasulti, gipatay ni Moises ang Ehiptohanon aron luwason ang kinabuhi sa Hebreohanon. Gipakita sa gihimo ni Moises sa wala pa ug human sa insidente nga nahibalo siyang dili uyonan sa mga Ehiptohanon ang iyang gihimo. Pero, kay milihok man siya ingon nga pagdepensa, dili sad-an si Moises sa pagpatay.

Si Jetro (nailhan usab nga Reuel) maoy taas nga pari sa Midian, usa ka rehiyon sa sidlakan sa Ehipto. Ingon nga Midianhon, si Jetro maoy kaliwat ni Abraham ug Ketura pinaagi sa ilang anak nga si Midian. Giminyoan ni Moises si Sefora, usa sa mga anak ni Jetro. Sa kasulatan sa ulahing mga adlaw, atong nakat-onan nga nadawat ni Jetro ang pagkapari pinaagi sa kaliwatan ni Abraham ug iyang gihatag ang pagkapari ngadto kang Moises.

Ang Ginoo mihimog talagsaon nga mga saad pinaagi sa Iyang mga pakigsaad uban kang Abraham, Isaac, ug Jacob. Uban niini nga mga saad mao nga ang mga hari ug mga nasod maggikan sa kaliwatan ni Abraham, nga mapanalanginan ang tanang nasod sa yuta pinaagi sa iyang kaliwatan, uug nga si Abraham ug ang iyang mga kaliwat makadawat sa yuta sa Canaan ingon nga “kabtangan sa dayon.” Misaad usab ang Ginoo kang Abraham nga bisag moabot ang panahon nga maulipon ang iyang kaliwatan “sa yuta nga dili ila,” makagawas ra sila nga “magdala silag daghang bahandi.”

Human ang gatosan ka tuig nga pagkaulipon sa Ehipto, sayon ra tingaling bation sa mga Israelita nga gikalimtan na sila sa Dios. Pero gipahinumdoman kita sa Exodo 2:24 nga “Gihinumdoman sa Dios ang Iyang pakigsaad tali Kaniya ug kang Abraham, kang Isaac ug kang Jacob.” Kanunayng tumanon sa Ginoo ang Iyang pakigsaad sa Iyang katawhan. Si Presidente Russell M. Nelson mitudlo, “Sa higayon nga kamo ug ako mohimo og usa ka pakigsaad uban sa Dios, ang atong relasyon uban Kaniya mamahimong ingon ka suod kay sa wala pa ang atong pakigsaad. Karon kita mag-uban nga gihugpong. Tungod sa atong pakigsaad sa Dios, Siya dili gayod kapoyon sa Iyang mga paningkamot sa pagtabang kanato, ug kita dili gayod makabsan sa Iyang maluluy-on nga pailob ngari kanato. Matag usa kanato adunay espesyal nga dapit diha sa kasingkasing sa Dios.”

Nahitabo ang panag-istorya ni Moises ug sa Ginoo diha sa nagdilaab nga sampinit didto sa Horeb, “ang balaang bukid.” Ang Horeb gitawag usab og Bukid sa Sinai ug mao usab ang dapit diin madawat ni Moises ang balaod ug ang Napulo ka Sugo gikan sa Ginoo.

Unang gitawag sa Dios si Moises gikan sa usa ka sampinit diha sa Bukid Sinai nga “nagdilaab … apan wala kini masunog.” Kini ang kinaunhang narekord nga higayon nga nagpakita ang Ginoo kang Moises. Sa ulahi, sa wala pa giyahi ni Moises ang mga Israelita pagawas sa Ehipto, nakig-istorya na usab si Moises sa Ginoo—niining higayona “nawong sa nawong.” Sa maong pakig-istorya, “ang himaya sa Dios anaa kang Moises; mao nga si Moises nakalahutay sa iyang atubangan.”

Sa tibuok kasulatan, ang mga paghulagway sa presensiya sa Dios sagad naghatag og gibug-aton sa kahayag, himaya, o kalayo. Dihang nagpakita ang Ginoo kang Moises sa laing higayon didto sa Sinai, ang Iyang hitsura “daw kalayo nga nagdilaab.” Ang mga anak sa Israel gigiyahan ngadto sa presensiya sa Ginoo sa “haligi … sa kalayo” panahon sa ilang panaw latas sa kamingawan. Sa usa ka asoy sa Unang Panan-awon, gihulagway ni Propeta Joseph Smith ang usa ka haligi sa kalayo nga wala makasunog sa palibot nga mga kahoy. Gihulagway ni Lehi ang usa ka haligi sa kalayo diha sa usa ka bato. Gigamit sa ubang propeta ang susamang pinulogan sa paghulagway sa himaya sa Dios.

Ang Hebreohanong ngalan sa Dios sa Israel maoy YHWH, usa ka pulong nga tradisyonal nga gi-transliterate og Jehova sa Cebuano. Kini nga ngalan gibase sa berbo nga “mahimong mao” ug pwedeng magpasabot og “Siya mao,” o, ang unag tawo, “Ako mao ako.” Ang mahangtorong kinaiyahan ni Jesukristo nagpakita niini nga ngalan. Si Elder D. Todd Christofferson mitudlo: “Isip Jehova ug Mesiyas, Siya ang halangdon nga Ako Mao, ang Dios nga anaa tungod sa Iyang kaugalingong kabubut-on ug gahom. Siya anaa karon ug anaa sa kanunay.

Ang pagpagahi sa kasingkasing sa Paraon balikbalik nga tema sa unang mga kapitulo sa Exodo. Daghan niini nga mga tudling ang naghisgot nga gipagahi sa Ginoo ang kasingkasing sa Paraon. Pero, sa Hubad ni Joseph Smith, giusab ang kada tudling nga nag-ingon nga gipagahi sa Paraon ang kaugalingon niyang kasingkasing. Kini nga mga rebisyon naghatag og gibug-aton sa personal nga kabubut-on sa Paraon nga supakon ang kabubut-on sa Dios.

Ang asoy nga gitinguha sa Dios ang pagpatay kang Moises lisod sabton kay wala hisgoti sa teksto ang importanteng mga detalye. Gipakita sa Hubad ni Joseph Smith nga nasuko ang Ginoo kang Moises kay wala niya tulia ang iyang anak ug nga naluwas ang kinabuhi ni Moises tungod sa mga gihimo ni Sefora.

Ang teksto sa Exodo 6:3 nagsugyot nga wala mailhi ni Abraham, Isaac, ug Jacob ang ngalan ni Jehova. Pero, kini nga sugyot supak sa nag-unang mga asoy sa Daang Tugon nga nag-ingon nga ang ngalan sa Ginoo nailhan sa nag-unang mga tawo. Giusab sa Hubad ni Joseph Smith ang pagkahan-ay sa mga pulong niini nga bersikulo aron magsukna og retorika nga pangutana nga adunay nagpahiping positibong tubag imbes mopahayag nga: “Dili ba nailhan man nila ang akong ngalan?”

• Heather B. Moore, “The Women in Moses’s Life” (digital lamang nga artikulo), Liahona, Mar. 2022, Gospel Library

• Neil L. Andersen, “Ang Propeta sa Dios,” Liahona, Mayo 2018, 24–27

• Willard Elieson ug Michael Magleby, “Mga Leksiyon sa Pagpangulo gikan ni Moises” (digital lamang nga artikulo), Liahona, Abr. 2022, Librarya sa Ebanghelyo