“Ngaahi Loto Faifakamoʻui ʻi he Ngaahi Toʻu-tangatá: Ngaahi Talaʻofa ʻo e Ngāue Hisitōlia Fakafāmilí,” Liahona, Fēpueli 2026.
Ngaahi Loto Faifakamoʻui ʻi he Ngaahi Toʻu-tangatá: Ngaahi Talaʻofa ʻo e Ngāue Hisitōlia Fakafāmilí
ʻE lava ke liliu hoʻo moʻuí ʻe he mālohi fakalongolongo ʻo e ʻilo ki he ngaahi kuí. Ko ha sitepu ʻeni ʻe tolu ʻe tokoni.
Ko e taimi naʻe mālōlō ai ʻeku tangataʻeikí, naʻe ʻākilotoa au ʻe he mamahí ʻi ha ngaahi uike lahi pea toe faʻa foki fakafokifā mai mei he taimi ki he taimi ʻi ha ngaahi māhina. ʻI he lolotonga ʻo e vahaʻataimi ko ia ʻo e mamahí, naʻe hoko ʻa e hisitōlia fakafāmilí ko ha maʻuʻanga nonga fakaofo.
Ko e meʻa pē naʻá ku faí ko hono fakahū ha ngaahi tā mo ha fanga kiʻi manatu iiki ki he FamilySearch.org.. Ko hanau konga lahi naʻe fekauʻaki ia mo ha kakai tokolahi kae ʻikai ko ʻeku tamaí. Naʻe ʻomi ʻe he ngāué ni ha fiemālie, ha fakakaukau ʻoku taʻengata, mo ha fakamoʻoni mālohi ange ki he palani ʻo e fakamoʻui ʻa e Tamai Hēvaní mo e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí. Naʻe ʻomai ʻe he hisitōlia fakafāmilí kiate au ha ivi mo ha fakamoʻui.
ʻOku ou fie vahevahe ha fakakaukau ʻe tolu ke maʻu ai ha fakanonga mo ha loto vilitaki ʻi he ngāue hisitōlia fakafāmilí.
1. ʻIloʻi ʻa e Ngaahi Talaʻofa ʻo e Ngāue Hisitōlia Fakafāmilí
Ko e hā ʻoku tau fai ai ʻa e fekumi ʻi he hisitōlia fakafāmilí? Naʻe akoʻi ʻe Palesiteni Tāleni H. ʻOakesi, ko e Tokoni ʻUluaki ʻi he Kau Palesitenisī ʻUluakí, “ʻOku finangalo ʻetau Tamai Hēvaní ke toe foki kotoa ange ʻEne fānaú ki he puleʻanga fakasilesitialé, ʻa ia ʻoku ʻafio ai ʻa e ʻOtuá mo hotau Fakamoʻuí.” ʻOku tau tokoni ke hoko ʻeni ʻaki hono tānaki ʻa e ngaahi hingoa fakafāmilí mo fakahoko ʻa e ngaahi ouau fakatemipalé maʻa ʻetau ngaahi kuí.
Naʻe pehē ʻe ʻEletā Teili G. Lenilani ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá, “Ko e taimi ʻoku tuʻutuʻuni ai ʻe he ʻOtuá ke tau fai ha meʻá, ʻokú Ne faʻa fokotuʻutuʻu ha ngaahi taumuʻa lahi. Ko e hisitōlia fakafāmilí mo e ngāue fakatemipalé ʻoku ʻikai maʻá e kakai pekiá pē ka ʻokú ne toe tāpuakiʻi foki mo e kakai moʻuí.” ʻOku lahi ʻa e ngaahi talaʻofa fekauʻaki mo hono fakahoko ʻo e ngāue hisitōlia fakafāmilí ʻokú ne faitokonia ʻetau moʻui fakamatelié. ʻOku kau heni ha fakamoʻoni lahi ange kia Sīsū Kalaisi, mālohi lahi ange ke tekeʻi ʻa e ngaahi ʻahiʻahí, fakamoʻui koe mo ho fāmilí, pea toe lahi ange fau (vakai, tafaʻaki ʻo e “Ngaahi Tāpuaki Faifakamoʻui ʻOku Palōmesi ʻe he Kau Palōfitá mo e Kau ʻAposetoló”).
Kapau ʻokú ke fiemaʻu ha ngaahi mana pe ngaahi tāpuaki, ʻe lava ke tokoni atu ʻa e hisitōlia fakafāmilí. Naʻe aʻusia ʻe Samu mo Petisī (naʻe liliu ʻa e ongo hingoá) ha faʻahinga mana pehē ʻi hona fāmilí. Naʻe ʻi ai haʻana kiʻi tamasiʻi naʻe fakamāvahevahe ia meiate kinaua ʻi ha ngaahi taʻu lahi. Naʻe ueʻi kinaua ʻe he malanga naʻe fai ʻe ʻEletā Lenilani “Ko e Hisitōlia Fakafāmilí mo e Ngāue Fakatemipalé: Silá mo e Fakamoʻuí,” peá na fakakaukau ai ke tukupau ha taimi ʻi he Sāpate takitaha ke ngāue ʻi he hisitōlia fakafāmilí. Hili ha ngaahi māhina lahi, kuó na toe kau fakataha mo ʻena kiʻi tamasiʻí mo toe fakatupulaki ʻenau feohí. Naʻe fakamahinoʻi ange ʻe he Laumālié kiate kinaua naʻe hoko ʻa e mana ko ʻení koeʻuhí ko ʻena muimui ki he fakaafe ʻa ʻEletā Lenilani ke fakahoko ʻa e ngāue hisitōlia fakafāmilí.
Ko ʻena aʻusiá ko e taha ia ʻo e ngaahi meʻa lahi ʻoku fakamoʻoni ki he ngaahi mana lōngonoa ʻoku fekauʻaki mo e temipalé mo e ngāue hisitōlia fakafāmilí. Mahalo he ʻikai tatau hoʻo aʻusiá mo ʻena aʻusiá. ʻE tāpuakiʻi koe ʻe he ʻEikí ʻi Hono potó, ʻi he founga totonú pea ʻi he taimi totonú.
Laʻitaá mei he Getty Images
2. Fakahoko ha Fanga kiʻi Ngāue Iiki ki ha Ngaahi Pale Lalahi
ʻOku ʻikai fiemaʻu ʻe he ngaahi talaʻofa ia ʻo e hisitōlia fakafāmilí ha ngaahi pōtoʻi ngāue māʻolunga pe houa ngāue lōloa. Kamata siʻisiʻi ʻo faaihake mei ai. Talanoa ki he moʻui hoʻo ongomātuʻá pe moʻui hoʻo ngaahi kuí ʻi he maʻu meʻatokoni efiafí. Lau ʻa e ngaahi manatu melie ki he ngaahi kuí ʻi he FamilySearch.org pe polokalama ʻi he telefoni toʻotoʻó. Faʻu ha tohi manatu melie fekauʻaki mo hoʻo fānaú, hoʻo moʻuí, pea moʻui ʻa ha niʻihi kehe.
ʻE lava ke liliu koe ʻe hoʻo ʻilo ki he kau mēmipa ʻo e fāmilí. Naʻá ku toki lau kimuí ni ha ngaahi talanoa mei he moʻui ʻa e ngaahi kui hoku husepānití pea mo ʻenau fāifeinga ke moʻui ʻi he lolotonga ʻenau keli māsima ʻi he feituʻu lotoloto ʻo ʻIutaá. Naʻá ku fakaʻaongaʻi ha ngaahi houa lahi ʻo femoʻuekina ʻi he ʻū hisitōlia ʻo ʻenau moʻuí. Naʻá ku fakatokangaʻi naʻa nau mahulu hake ʻi ha fakamatala fakaoli pē ki he moʻui ʻa ʻenau ngaahi kuí. Ko ha ngaahi lēsoni ia ʻi he loto vilitakí. Naʻe langaki ʻe honau ivi ʻi he fehangahangai mo e faingataʻá, ha faʻahinga meʻa ʻiate au, ʻo ne fakafonu au ʻaki ha loto-houngaʻia ʻi he ngaahi faingataʻa kuó u fepaki mo ia ʻi heʻeku moʻuí. Naʻe fakamālohia ʻeku fakamoʻoní ʻe heʻenau tui taʻe-ueʻiá. Naʻe fakamanatu mai ʻe honau ngaahi talanoá ʻoku tau hoko kotoa ko ha konga ʻo ha meʻa ʻoku taʻengata, ko ha meʻa ʻoku maʻongoʻonga ange ʻiate kitautolu.
Naʻe akoʻi ʻe ʻEletā Niila L. ʻEnitasoni ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá: “Ko e [fononga fakamatelié ni] ko ha konga pē ia ʻo ha fononga taʻengata, pea ko kinautolu naʻa nau nofo mo kitautolu kimuʻá, ʻoku nau kei moʻui pē. Pea ko kinautolu naʻe moʻui ʻi he ngaahi senituli kimuʻá, ʻoku nau kei moʻui pē. Pea ko kinautolu ʻoku muimui mai ʻiate kitautolú, te nau kei moʻui.”
3. Ako Lahi Ange ʻi he RootsTech
ʻI he tupu hake ʻeku fānaú mo kamataʻi honau ngaahi fāmilí, naʻá ku faʻa fifili pe te u fakamatalaʻi fēfē ʻeku manako ʻi he hisitōlia fakafāmilí—tautautefito kiate kinautolu ʻoku hangē ʻoku ʻikai ke nau mahuʻingaʻia aí. Naʻá ku loto ke nau aʻusia ʻa e loto-vilitakí, mālohi, mo e fiefia kuo foaki kiate au ʻe he hisitōlia fakafāmilí ʻi he ngaahi taʻu kuohilí. ʻI ha taʻu ʻe taha, naʻá ku kau ai ʻi he RootsTech ʻo fanongo ai ki he kupuʻi lea “ʻai ʻa e kakano ki he ngaahi hui” ʻo ʻetau ngaahi kuí. Ko e meʻa mahuʻinga ia naʻá ku fiemaʻú. Naʻá ku kau ʻi he taʻu ko iá ʻi ha ngaahi kalasi, ʻa ia naʻá ku ako ai ha fanga kiʻi tokoni mo ha ngaahi founga ki he talanoa mo e kau mēmipa hoku fāmilí ʻi he tuʻunga ʻoku nau saiʻia aí.
ʻOku ʻoatu ʻi heRootstech.org ha ngaahi vitiō ako taʻe-totongi ʻe laungeau. ʻOku kamata ʻa e ngaahi kalasí mei he ngaahi meʻa maʻamaʻá ʻo aʻu ki he fakatotolo loloto angé. Te ke lava ʻo mamata ʻi ha ngaahi kalasi ʻoku fekauʻaki mo ha ngaahi feituʻu fakasiokālafi pau, hiki ha hisitōlia fakataautaha, fakatotolo ki he DNA, pea toe lahi ange. Tānaki atu ha ngaahi fakataha kimuʻa ki hoʻo taimi-tēpilé pea mamataʻi ia ʻi ha faʻahinga taimi pē.
ʻI hoʻo kau ko ia ʻi he ngāue fakatemipalé mo e hisitōlia fakafāmilí, te ke ʻiloʻi ai ʻokú ne faitāpuekina ʻo laka hake ʻi hoʻo ngaahi kuí. Te ne lava ʻo foaki atu ha fakanonga ʻi he lolotonga ʻo e taimi mamahí mo e loto-mafasiá, fakamālohia ho fāmilí, mo fakaloloto hoʻo fakamoʻoni ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.