Ngaahi peesi fakalotofonuá
Taula ʻi he ʻOfa ʻa Kalaisí
Naʻe ʻikai palani ʻa Sonatane Livamoa ke taʻu 51 mo taautaha ʻi Hōpati, Tasimānia. ʻOku tātaaitaha ke hoko ʻi he moʻuí ʻa e meʻa ʻoku tau vīsone ki aí. Naʻe hiki ʻene tangataʻeikí ki Tasimānia ke ngāue, pea ʻi he kei taʻu valu ʻa Sonatané, naʻá ne kau atu mo ʻene faʻeé ʻo nofo mo ia ʻi ai. Hili ha taʻu ʻe taha mo e konga mei ai, naʻe mālōlō ʻene fineʻeikí ʻi Hōpati mei he kanisaá. ʻI he vave pē ha toe mali ʻene tamaí, naʻe hoko ai ʻa Sonatane ko ha konga ʻo ha fāmili foʻou mo ha ongomātuʻa mo e ngaahi tokoua mo e tuofāfine, ʻo kau ai hano tuofefine ʻaki naʻe hoko ko ha mēmipa ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní. Naʻe langa ai ʻe he kiʻi tamasiʻi kei talavoú ha moʻui foʻou ʻi ha feituʻu ʻe hoko ko hono ʻapi tuʻu paú.
ʻI hono taʻu 14, naʻe ʻilo ai ʻe Sonatane ha meʻa ʻe hoko ko ʻene taula ʻi he ngaahi feliliuʻaki taʻeʻamanekina ʻo e moʻuí. Naʻe fakafeʻiloaki ʻe he mali ua ʻo ʻene tamaí, ʻa ia naʻe ʻi ai haʻane fehokotaki mo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, ʻa e fāmilí ki he ongoongoleleí. Naʻe papitaiso fakataha ʻa Sonatane mo e mali ua ʻene tamaí mo hano tokoua ʻaki, ʻo fokotuʻu ai ha fakavaʻe fakalaumālie lolotonga ha taimi ʻo e toe langalanga hake ʻo honau fāmilí.
ʻI he ʻaho ní, ʻoku tāpuekina ia ʻe he fakavaʻe ko iá. ʻOku fakamatala ʻa Sonatane ʻo pehē, “Ko e tokolahi taha ʻo hoku fāmilí ko ha kau mēmipa, ka ʻoku ʻikai ke nau maʻu lotu ʻi he taimí ni.” Kuo tokoni ʻenau ʻofá mo e poupoú ke ne kei hokohoko atu pē fakataha mo ʻene tui ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí. ʻI heʻene hoko ko e mēmipa mālohi tefito ʻi hono fāmilí, kuó ne ako ke fakafalala kiate ia pē ke maʻu ha mālohi fakalaumālie. “ʻOku ʻi ai ha meʻa . . . ʻi he ʻaho kotoa pē ʻokú ne tokoniʻi kita ke te ongoʻi ia,” ko ʻene fakamatalá ia, ʻo ʻuhinga ki he ngāue fakaʻaho ʻokú ne fakahoko ke fetuʻutaki ai mo e Fakamoʻuí.
Naʻe ʻomi ʻe he ʻalu mei ha taautaha lalahi kei talavoú ki he taautaha lalahí ha ngaahi pole. ʻOku fakahoko moʻoni mai ʻe Sonatane hangē naʻe “fakatupuʻita mo ʻikai ke ne saiʻia” ʻi he taimi ko iá. “Ko e taimi ʻe niʻihi ʻoku ou fakakaukau ʻi he tokanga taha ko ia ki he fāmilí, mahalo pē [ʻoku ʻikai ke u] ʻi he feituʻu ʻoku totonu ke u ʻi aí ʻo fai mo u mali,” ko ʻene fakamatalá ia. ʻOku fefaʻuhi ha kau taautaha lalahi mo e ngaahi ongo tatau fekauʻaki mo e taimi ke hoko ai ha meʻa ʻi he moʻuí mo e ngaahi meʻa ʻoku ʻamanaki mai ki ai ʻa e sosaietí.
Kuo ʻilo ʻe Sonatane e nongá ʻo fakafou ʻi ha liliu ʻene fakakaukaú. ʻOkú ne fakamoʻoni, “ʻOku ou ʻiloʻi ʻoku ʻofa ʻeku Tamaí mo e Fakamoʻuí ʻiate au mo tokangaekina au, pea ʻokú Na tāpuekina au.” ʻOku tokoni ʻa e ʻilo ko ʻení kiate ia ke “ʻoua ʻe fuʻu hohaʻa” fekauʻaki mo e tuʻunga naʻá ne fakakaukau ʻoku totonu ke ʻi ai ʻi he taimi ní. Kuo hoko ʻene ako fakaʻaho ʻa e folofolá, tautautefito ki he Tohi ʻa Molomoná, ko ʻene fakavaʻe fakalaumālié. “ʻOkú ne hoko ko hoku taulá,” ko ʻene fakamatalá ia.
Naʻe ʻomi ʻe he nofo ʻi he komiunitī iiki ange ʻa e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimuí Ni ʻo Tasimāniá ha ngaahi pole makehe ki hono lalanga ha ngaahi fehokotakí. Ka neongo iá, kuo ʻilo ʻe Sonatane ʻoku fakaava ʻe he ngāue tokoní ʻa e ngaahi matapā ki he kau atú. ʻI hono uiuiʻi ia ko ha fakafofonga taautaha lalahi fakasiteiki ʻi he ngaahi taʻu kuohilí, naʻá ne ʻilo ai naʻe tokoni ia ke ne lalanga ha ngaahi vā fakakaungāmeʻa mo “kiʻi fakangaloki lahi ange au.” Mei he kau palesitensī ʻo e Lautohi Faka-Sāpaté ki hono fatongia lolotonga ko e sekelitali pulé, kuo ʻoange ʻe he ngaahi uiuiʻi faka-Siasí ha ngaahi faingamālie hokohoko ki he kau atú mo ʻi ai haʻane taumuʻá.
Ko e faleʻi ʻa Sonatane ki he niʻihi kehe ʻoku nau fehangahangai mo ha ngaahi pole faitataú, ʻoku fakatefito ia ʻi he tuku ʻe te tokangá ki he niʻihi kehé. “Ko e toʻo ʻe te tokangá meiate kita kae feinga ke tokoniʻi e niʻihi kehé, ko e meʻá ia,” ko ʻene laú ia ʻi heʻene fakamanatu e faleʻi mei he kau taki faka-Siasi kuo nau tokoniʻi iá.
Naʻá ne toe fakamamafaʻi foki ʻa e mahuʻinga ʻo e alanima atu ʻo tokoní mo e ʻikai ilifia ke kole ha tokoní. ʻI he taimi naʻe fakaafeʻi ai ia ʻe ha mēmipa ʻo e uōtí ke tokoni ʻi hono teuteuʻi ʻa e meʻatokoni ki ha konifelenisi ʻa e kau taautaha lalahí, naʻe ongoʻi momou ʻa Sonatane ke kau atu ki he ngaahi ʻekitivitī ʻa e kau taautaha lalahí pea ʻikai ke ne fakapapauʻi pe naʻe fie kau atu ki ai. Ka ʻi heʻene tali ʻa e fakaafe ke tokoní, naʻá ne kau atu ai ʻi ha founga naʻe fakanatula pē. Naʻe tokoni ʻa e aʻusia ko iá ke “feʻilongaki ange” pea iku ai ki hano fakaloloto ʻo e kau atu ki he komiunitií ʻo fakafou ʻi he ngāue fakatahá mo e fakakaungāmeʻá.
Kuo ʻilo ʻe Sonatane ʻo fakafou ʻi he ako fakaʻaho ʻa e folofolá, toutou maʻulotú, mo e ngaahi faingamālie ngāue tokoní, ʻoku ʻikai makatuʻunga ʻa e fehokotaki mo e Tamai Hēvaní mo e Fakamoʻuí ʻi ha fakahokohoko ʻo e moʻuí ki ha taimi pau kuo fokotuʻutuʻu. “ʻOkú Na ʻofeina kitautolu,” ko ʻene fakamoʻoní ia.. “ʻOkú Na tataki au mo tokoni mai.” ʻOku angamalū mo mahino ʻene faleʻí: “Tauhi hoʻo tuí ki he lelei taha te ke ala lavá, [ʻaki e] fanga kiʻi meʻa īkí, he ʻaho kotoa pē.”
ʻI he ngaahi tafungofunga faingataʻa ʻo Tasimāniá, ʻoku hokohoko atu ʻe laka ki muʻa ʻa Sonatane Livamoá, ʻo ʻikai fakamaʻunga ia ki he moʻui naʻá ne fakaʻānaua ki aí, kae ʻi he ngaahi ngāue fakaʻaho ʻokú ne tauhi ia ke ofi ange ki he Taha ʻokú Ne ʻafioʻi haohaoa hono halá—pea ʻi heʻene vāofi mo hono fāmili ʻoku nau ʻofeina mo poupouʻi iá.