2025
Lesoni e Vulici ni Sureti o Karisito me Vola na Kequ iTalanoa
Sepiteba 2025


“Lesoni e Vulici ni Sureti o Karisito me Vola na Kequ iTalanoa,” Liaona, Sepi. 2025.

Marama ni Veiyalayalati

Lesoni e Vulici ni Sureti o Karisito me Vola na Kequ iTalanoa

E duidui kece na veika eda sotava, ia kevaka eda vakatara na Kalou me qaqa ena noda bula, eda na rawata na inaki ni noda buli ena veisala eda a sega ni vakasamataka rawa.

keveta tiko o tina edua na gone sucu vou

Tiki ni droini mai na Protector by Day and by Night [Dauniveitaqomaki ena Siga kei na Bogi], mai vei Caitlin Connolly, e sega ni vakatarai me lavetaki

Ena 2016—ena loma ni voleka ni tolusagavulu na yabaki ni vakawati, vakasucumi, susugi ka lomani iratou na luvei keirau tagane e tolu, cakacaka tiko vakaloya tudei, veiqaravi ena veikacivi ni Lotu, ka sotavi na gagadre ni neirau isema vakamatavuvale—keirau a kacivi kei watiqu, o Doug, me keirau veiqaravi vakailiuliu ni kaulotu e Arequipa, Peru me tolu na yabaki . Keirau a biubiu ni oti ga na sucu ni imatai ni makubui keirau tagane.

Ni keirau a lesu i vale ena 2019 sa rau sucu tale e rua na makubui keirau yalewa. Erau sa vakamau na luvei keirau tagane qase duadua, ka sa veidomoni tiko o koya ka gone duadua ka sa vakarau vakamau. Au a tomana tale na noqu cakacaka vakaloya, ka noqu ilesilesi taleitaki oya na Nana kei na Bubu.

Sa qai yaco mai na veikacivi meu veiqaravi vaka Peresitedi Raraba ni Lalai. Na italanoa logaloga vinaka au a vola me baleti au, oya meu tiko vata ga kei na noqu matavuvale, tini tale na yabaki ni cakacaka vakalawa me vakadeitaka na tataqomaki vakailavo, ka veiqaravi ena noqu tabanalevu se na valetabu.

Vakacava keu a mai toka vakadua toka ga ena italanoa logaloga vinaka oqo?

Au a rawa ni marautaka na noqu vakayagataka e levu cake na gauna vata kei ira na makubuqu kau a rawa ni vakadeitaki niu na taqomaki vakailavo. Ka au a rawa ni calata kina edua na gauna ni vuli, tubu, kei na tarai cake ni vakabauta. Cabeta na baba? Io. E yaga beka? O, io!

Au wasea na noqu ivakadinadina ni “baleta ni kila vakavinaka tu [na iVakabula] na veika eda rawa ni rawata, ena kauti keda o Koya ki na veivanua eda a sega vakadua ni vakasamataka.” Au nuidei ni na kauti iko o Koya ki na veivanua o a sega vakadua ni vakasamataka, kei na nomu veiqaravi ena vukea mo tubu vakayalo. Laiva na Kalou me dusimaki iko mo lako e yasana edua ka gadrevi iko.

O na rawa beka ni kunei iko nio vakavulici ira na uabula mera wilivola. Se veiqaravi beka vei ira na curuvanua. Se o na liutaka beka edua na ilawalawa vakaitikotiko me maroroi ka taqomaki vinaka na vanua era dau gade kina na matavuvale. Ni da vakatara me qaqa na Kalou, ena kauti keda o Koya kina vanua e gadrevi keda kina kei na veivanua eda a sega vakadua ni vakasamataka.

E kaya o Peresitedi Russell M. Nelson ni da “na ciqoma vakalevu cake na vakabauta ni da cakava na ka e gadrevi vakalevu cake kina na vakabauta.”

Au kila ni dina oya. Baleta ena noqu vakatara na Kalou me qaqa ena noqu bula, ena noqu vakatara Vua me vola na kequ italanoa, sa tubu cake kina na noqu vakabauti Jisu Karisito.

Na sala cava, gona ona vakatara me qaqa kina o Koya?

Ena vaka beka evei na kena irairai oya vua edua na itabagone e saga tiko na nona vuli, ka vinakata me vakawati ka vakamatavuvale? O Peresitedi Dallin H. Oaks, na iMatai ni Daunivakasala ena Mataveiliutaki Taumada, a kaya ni digidigi e sega ni vakatabakidua wale ga kina matavuvale se vuli se cakacaka. A kaya o koya: “Na kena gauna donu sa ikoya na ka meda digitaka, ka da vakasaqara na veivakauqeti ni Turaga kei na nodra ivakavuvuli na Nona italai ni vakayacori oya.”

Niu vosa tiko ena ulutaga oqo, au kauwaitaki ira na tiko vei ira na gagadre dina ka tudei mera vakamau ka vakaluveni ena bula oqo ia era sega tiko ni vakawati. Au kila ni vuqa era itubutubu duadua tiko ena vuku ni mate se veisere. Au kila e vuqa na veiwatini era sa vakawati kara gadreva na vakaluveni kara vakaleqai tu ena yava kei na veivakasucumi mate. Au kila nio rarawa tiko. O vinakata me veisautaki na gauna. Oqo e sega ni italanoa o vola me baleti iko. Na lomaqu e mositi kemuni.

E Duidui na Keda iTalanoa Yadua

Au a saga na vuli torocake, na rawati ni koroi ena univesiti kei na koroi ni lawa. Au a vakamau ena gauna au a vulica tiko kina na veika vakalawa. A sucu na imatai ni luvequ tagane ena yabaki au a rawata kina na veitarogi ni vuli loya. Au a vakaluveni, ka keirau a taleitaka kei watiqu me susugi ka lomani iratou ni keirau cakacaka ruarua tiko. Ea osooso, ka so na gauna ea vakariri; keirau bolei ka so na gauna dau oca vakalevu. Au tokoni koya, ka tokoni au o koya. E bibi duadua tiko ga na neirau vuvale mai na gauna oya, ki na siga nikua. Keirau a vakasaqara vakaveiwatini na veivakauqeti ena veidigidigi oqo ka vakakina na kena gauna donu. Oya na ka keirau a vakauqeti me keirau cakava. Keirau a saga tiko me qaqa na Kalou.

Mai na rai vakailavo kei na rai vakacakacaka, ena vakaibalebale beka meu a vakadaroya na vakaluveni me yacova niu sa vakadeitaki ena noqu cakacaka. Ia nida vakatara vua na Turaga me vola na keda italanoa, eda na dau cakava ena so na gauna na veika e sega ni vakaibalebale vei vuravura. Au a vakatulewataka vakavinaka na noqu bukete, vakasucu gone, susu gone, draiva ki cakacaka, isoqosoqo lalai, itavi vaka Lotu, vetokoni vei watiqu, kei na noqu sasaga vakacakacaka. Ea dua na ka rekitaki au na sega ni veisautaka. Keirau yalodei ena neirau ilakolako baleta ni keirau a vakatara me qaqa tiko ga na Kalou.

Yalovinaka kua ni nanuma cala. Au sega ni vakatura moni muria kece na noqu ilakolako. Na noda italanoa era sega ni tautauvata. Au wasea na noqu baleta ni oqori na ka au kila. Ia, e tautauvata kece na ka e vakauqeti keda tiko: oya meda vakatara na Kalou me qaqa tiko ga.

Meu dua na tina sa ka bibi duadua vei au. E kauta mai vei au na reki cecere duadua. A vakalougatataki rau na noda itubutubu taumada na Kalou ka vakaroti rau merau “vakaluveni, ka tubu me lewe vuqa, ka vakatawai vuravura” (Nai Vakatekivu 1:28). Na imatai ni ivakaro a soli vei Atama kei Ivi “sa baleta na nodrau rawa ni rawata na bula vakaitubutubu.”

Na veika au vakaliuca taumada e vakanamata kina na bula vakatina. Na vakanamata oqori a sega ni veisaqasaqa kei na noqu sasaga vagumatua ena vuli. Eda sa vakaroti meda vakasaqara na kilaka—ka so e yaco ena noda sasaga ni vuli. E yaco talega mai na bula vakaitubutubu, na vanua eda vulica kina meda vaka na kalou nida bucina na ivakarau ni loloma, yalololoma, kei na vosota.

Na noda vakatara me qaqa tiko ga na Kalou e oka kina na noda sureti Koya me vakaitavi ena gauna ni noda digidigika.

Au vakavinavinaka tawamudu niu a ciqoma na veivakauqeti mai vua na Turaga kei na veidusimaki mai vei ira na parofita me keirau vukei vakaveiwatini ena gauna ni neirau digidigi me sureti ira na gonelalai kina neirau matavuvale ena gauna keirau a cakava kina. Au vakavinavinaka vakalevu niu a cakacakataka na veivakauqeti ka sega ni vakatara na veivakayarayarataki vakavuravura, bula rawarawa, na dokai, se ilavo me vakataotaka na digidigi meu rawata kina na noqu icavacava vakalou ena nodra vakasucumi ka susugi cake na gone.

yalewa vakaluveni kei ira e sega

Women with and without Children [Yalewa era Vakaluveni kei ira e sega], mai vei Caitlin Connolly, e sega ni vakatarai me lavetaki

Na iNaki ni Noda Buli

Kevaka era muduka na tagane kei na yalewa na vakaluveni kei na susu gone, sa na cava na bula oqo. Sa ka bibi sara kina, meda kakua ni vakaweleweletaka se vakawalena na itavi tabu vakaitubutubu.

E levu sara na itukutuku ni vakadidike ni veimaliwai e vakaraitaka na veivakayarayarataki, kei na revurevu ca kina veimatanitu kei na veimatatamata era muduka na vakaluveni. Ena vuqa na veiyasai vuravura, na iwiliwili vakatautauvata ni sucu bula vua edua na yalewa e lailai mai na rua. Kena ibalebale ni sega na keda isosomi.

Vaka iliuliu ni Lotu, keimami kauwai tiko vakalevu kina ivakarau sa yaco tiko oqo ena vakamau kei na vakasucu gone. E Amerika, ena 30 na yabaki sa oti, keimami raica ni lutu ena walu ki na ciwa na pasede na poidi ni lewenivanua era sa bau vakawati oti. Na iwiliwili oqo “e tukuna tiko edua na leqa e vuravura raraba.” Ni ra sega ni vakawati na tamata, era na lewe lailai na gone era na sucu mai.

O Amerika ena dua na gauna lekaleka oqo a yacova kina edua na “ivakatagedegede, vei ira na uabula yabaki 18–55, e levu cake kina na iwliwili ni uabula sega ni vakawati ka sega na luvedra mai vei ira na uabula era vakawati ka vakaluveni.”

Era sa ka bibi sara na gone ena kena maroroi na bula ni kawatamata. Era sa bibi sara kina ituvatuva lagilagi ni marau. Na ivakaro vei keda meda tubu ka vakatawai vuravura “e se dei tiko ga.”

droini ni matavuvale eratou tucake vata tu

Tiki ni droini mai na Us with Them and Them with Us [O Ira kei Keda kei Keda kei Ira], mai vei Caitlin Connolly, e sega ni vakatarai me lavetaki

Laiva na Turaga me Vola na Kemu iTalanoa

Au kila na nodra gagadre dina e vuqa na tamata mera vakawati ka susugi ira cake na gone. Ia e vuqa era sega ni vakawati se ra sega ni rawa ni kunekunetaki. Na noqu itokani voleka duadua, ka se bera vakadua ni bau vakawati se vakaluveni, edau lomani ka kauwaitaki iratou na luvequ. E sega nira isosomi kei luvena. Sa ivakadinadina ni nona vakanamata tiko ga ki na bula vakatina.

O luvequ tagane kei na vugoqu yalewa erau sotava vakavica vata na bolebole ni veivakasucumi mate. E dodonu tu na nodrau gagadre. Erau vakasaqara tiko me qaqa tiko na Kalou ena nodrau bula. Meda nanuma, nida kerea ena vakabauta meda vakatarai Jisu Karisito me vola ka tinia na noda italanoa, sa dodonu meda tu vakarau meda sotava na veibolebole ena kauta mai na tubu vakayalo ena vakanuinui ni dina ena mosimosi, ia ena cecere ka vakasilesitieli cake mai na kena eda rawa ni vakasamataka.

Vei ira na noqu itokani lomani, erau a tiko kina edua na veiwatini sega ni vakaluveni ka rau a vakawati bera ka sega ni rawa ni vakaluveni. Erau a taroga ena vakabauta se dodonu beka merau susu gone. Erau a vakauqeti merau susugi iratou e va na veitacini yalewa—mai na yabaki 5 ki na 17 ka sega na gone dramidrami. Ea vinaka vakaidina, ia a sega ni italanoa erau a vola me baleti rau. Ia, sa dua dina na italanoa vakasakiti a vola vata kei rau o Koya.

Se cava ga na keda ituvaki yadua, eda sa tiki kece ni matavuvale ni Kalou, lewe ni dua na matavuvale vakavuravura, ka vakavakarau tiko meda itubutubu tawamudu. Na veivakalougatataki ni bula vakacerecerei sa vakarautaki tu vei keda mai vua na iVakabula, o Jisu Karisito, e oka kina na vakawa. O koya gona, se da vauci ka vakaluveni ena bula oqo se na kena e tarava, na noda takete na bula vakacerecerei—ka rawa ni noda kevaka eda cakava ka maroroya na veiyalayalati. Ni da curuma edua na veiwekani ni veiyalayalati kei na Kalou, eda vauci ki lagi vei Koya, ka da na sega vakadua ni tu duadua. Eda vakalougatataki “ena dua tale na ivakarau toro cake ni [Nona] loloma kei na loloma veivueti.”

Ni da tamata ni veiyalayalati, eda tuvanaka ka vakavakarau kina vakawati ka meda vakaluveni ka susugi ira cake na gone. Sa dua dina na veikacivi vakalou ka tabu! Eda loloma ka veiliutaki ka veiqaravi ka bula vakaitubutubu meda vakaraitaka na noda lomana na Kalou kei ira na Luvena—baleta ni da vinakata me qaqa o Koya ena noda bula.

Oqo edua na gauna lagilagi meda bula kina ka caka veiyalayalati e Na Lotu i Jisu Karisito ni Yalododonu Edaidai. Na kilai vakavinaka ni noda ilesilesi, inaki, kei na itavi ena ituvatuva ni bula marau e ka dokai, veivakadeitaki, ka rekitaki. Na kena kilai ni tiko edua na parofita bula ka vakarautaki keda tiko kina veika sa tu mai liu e kauta mai vei au na vakacegu kei na inuinui ena loma ni veilecayaki. Na noqu veiwekani ni veiyalayalati kei na Kalou e solia vei au na yalodei. Na noqu yalodei ena veiyalayalati sa vu mai vei Karisito.

Au vakadinadinataka ni bula tiko o Koya, ni Nona lomani keda e vakaraitaki ena Nona lomasoli me solia na Nona bula ka Veisorovaki ena vukuda yadua.