“Vakalougatataki ena Lewa kei na Kaukauwa ni Matabete,” Liaona, Sepi. 2025.
Vakalougatataki ena Lewa kei na Kaukauwa ni Matabete
Era vakayagataka na lewe ni Lotu na kaukauwa ni Kalou ena nodra qaravi ka vakalougatataki na tani ena Lotu, ena nodra itikotiko, kei na veiyasai vuravura.
Na noda ivakadinadina ki vuravura, oya ni matabete tabu ni Kalou e bibi ena kena vakayacori ni Nona cakacaka ni veivakabulai kei na bula vakacerecerei, ni sa vakalesuya mai o Koya na matabete ki vuravura ena inaki oya, ka cakacaka tiko kina Na Lotu i Jisu Karisito ni Yalododonu Edaidai.
Na Gadrevi ni Lewa kei na Kaukauwa ni Matabete
E ulu ni Lotu o Jisu Karisito. Na Lotu e iyaya ni cakacaka e tauyavutaka o Koya me vakayacori kina na cakacaka bibi ni vueti ni kawatamata ena iotioti ni itabagauna vakosipeli oqo me vaka ga ena itabagauna a bula voli kina o Koya e vuravura. Mai na Lotu:
-
Ena rawa ni vunautaka kina na Nona kosipeli ki vuravura raraba.
-
Ena rawa ni vakarautaka kina o Koya na papitaiso kei na veiyalayalati kece tale eso—kei na dua na salatu ni veiyalayalati kina Nona matanitu vakasilesitieli.
-
Ena rawa ni vakaduavatataka na matavuvale me tawamudu.
-
Ena rawa ni vakarautaka kina o Koya na isolisoli ni veivakabulai, kivei ira sara mada ga era sa mate ni bera ni ra vakabulai.
-
Ena rawa ni qarava kina o Koya na nodra gagadre vakayago na luve ni Kalou ena gauna oqo.
Me rawati na veinaki cecere oqo, ka vakavakarau kina nona lesu tale mai na iVakabula, na Lotu e gadreva me tomani tiko ga na veidusimaki, na lewa, kei na kaukauwa ni Kalou. Na Lotu sa ikoya na “lotu dina ka bula” (Vunau kei na Veiyalayalati 1:30) baleta ni Karisito e vakatikora kina na Nona veiliutaki kei na kaukauwa mai na Nona matabete, “na Matabete Tabu, me vaka na iVakarau ni Luve ni Kalou” (Vunau kei na Veiyalayalati 107:3).
Ia ke sega na matabete tabu oqo, na Lotu ena vaka ga edua na isoqosoqo vakavuravura, ka na vakayacoka e vuravura ia ena sega kina na kaukauwa me rawata na inaki cecere duadua ni nodra vakarautaki na luvena tagane kei na yalewa na Kalou kina reki ni bula tawamudu ena Nona iserau. Mai na matabete oqo, kei na idola me dusimaki kina na cakacaka ni matabete oqo, sa tiko ruarua kina na lewa kei na bula vakaivakarau ena Lotu.
“Ena Lotu, na lewa kece vakamatabete e vakayacori ena nodra veidusimaki o ira era taura tu na idola ni matabete.
“O ira na lewe ni Lotu tagane bula kilikili era ciqoma na lewa ni matabete ena veivakatikori ni matabete kei na veitabaki kina veiitutu eso ni matabete. O ira na lewe ni Lotu kece era rawa ni cakacakataka na lewa era lesi kina nira vakatikori se lesi mera veivuke me vakaotivi vinaka na cakacaka ni Kalou.”
Mai na idola ni matabete, ena dau qaqa tiko ga na veika e vakaliuca na Turaga. Ena sega ni rawa ni dua e cakava na nona vakasama ga vakai koya ka sega ni salavata kei na Nona veidusimaki. E sega ni dua e rawa ni qaqa ena cakacaka ni matabete vakailasu, vakasaqarai na rawaka vakaikoya ka ra tiko na nona tisaipeli.
Edua tale ga na itavi bibi e vakayacora tiko na matabete ena nodra itikotiko na lewe ni Lotu. O Peresitedi Dallin H. Oaks, na iMatai ni Daunivakasala ena Mataveiliutaki Taumada, a vakavulica, “Na ivakavuvuli ni lewa ni matabete ena rawa ni vakayagataki ga ena veidusimaki nei koya e tu vua na idola me baleta na itavi oya e bibi sara ena Lotu, ia oqo e sega ni vakakina ena matavuvale.” O ira na tama era vakatulewa ka vakayagataka na matabete ena nodra dui matavuvale—veivakasalataki, vakayacori ni soqoni vakamatavuvale, soli ni veivakalougatataki kei na veivakabulai vakamatabete vei ira na lewe ni matavuvale se so tale, kei na veika vakakina—ka sega na veidusimaki se veivakadonui mai vua edua e taura tu na idola ni matabete.
“Na ivakavuvuli vataga oqori e vakayagataki ni yali o tama ka taura tiko na iliuliu ni matavuvale o tina. O koya ena vakatulewa tiko ena nona matavuvale ka vakaitavi ena kena kau mai na kaukauwa kei na veivakalougatataki ni matabete kina nona matavuvale mai na nona edaumeni kei na veivauci ena valetabu.”
Na Vakalesuimai ni Matabete ena Noda Gauna
15 ni Me, 1829
Na vakalesuimai ni lewa ni matabete ena iotioti ni itabagauna oqo a toso ena dua sala matata, ka vakaikalawa. Ena gauna a vakadewataki kina ena 1829 na iVola i Momani, ka ivolanikalou ka yavu tiko ni noda itabagauna, na Turaga a sa tekivu me tauyavutaka na sala me tuvanaki kina na Nona matabete. Ena isau ni nodrau vakatataro ena masumasu o Josefa Simici kei Oliva Kaudari me baleta na papitaiso, a rairai mai kina o Joni na Dauveipapitaiso ni sa tucaketale ka vakatikora vei rau na Matabete i Eroni, na matabete “sa tiko kina na idola ni nodra veiqaravi na agilosi, na kosipeli ni veivutuni, kei na papitaiso ena tabadromuci e wai me bokoci kina na ivalavala ca”(Vunau kei na Veiyalayalati 13:1). Ena lewa oya, erau a veipapitaisotaki kina vakairau o Josefa kei Oliva e muri o ira tale eso ena gauna a vakadonui kina me tauyavutaki na Lotu.
Ni oti toka na ika 15 ni Me, 1829
Sega ni dede mai na gauna a rairai mai kina o Joni na Dauveipapitaisotaki, eratou a rairai mai na iApositolo makawa o Pita, Jemesa, kei Joni ka vakatikora na matabete cecere cake, se na matabete vakaMelikiseteki, oka kina na “idola ni noqu matanitu, kei na dua na itabagauna ni itukutuku vinaka me baleta … na taucoko ni gauna” (Vunau kei na Veiyalayalati 27:13; raica talega na 128:20).
3 ni Epereli, 1836
Na ikuri ni lewa ni matabete e gadrevi a tarava mai, ena, Valetabu e Katiladi, eratou a rairai kina vei Josefa kei Oliva e tolu na parofita ni gauna makawa, o Mosese, Ilaisa, kei Ilaija ka solia vei rau na idola ni nodra vakasoqoni vata na Isireli kei na cakacaka e baleta na valetabu ni Turaga (raica na Vunau kei na Veiyalayalati 110:11–16).
Vulaikatakata ni 1829–Epereli 1835
Na veiivakatakila era volai tu oqo ena Vunau kei na Veiyalayalati ea dusimaka vua na Parofita o Josefa Simici me baleta nodra tabaki na tagane ki na itutu ni matabete e cake (Melikiseteki) kei na matabete ni vakavakarau (Eroni); na nodra lesi na vakaitutu ni matabete, me vaka na bisopi; kei na tauyavutaki ni veikuoramu kei na veimatabose ni matabete.
1835–1973
Na veidusimaki vakaparofita e tomani tiko ga kina na dusimaki ni tauyavutaki kei na itavi ni matabete ena Lotu. Me ivakaraitaki, a tauyavutaki na kuoramu ni Vitusagavulu ena itabagauna ni lotu e Katiladi me vukea na Kuoramu ni Lewe Tinikarua. Ni oti na nodra toki vakalewelevu ki na Ra kei na nodra veiseyaki na lewe ni Lotu kina veiwase ni vanua eso, era a lesi na veikuoramu oqo mera cakacaka ena veiteki ni Lotu.
1973–Edaidai
Ena nodratou veiliutaki o Peresitedi Spencer W. Kimball (1895–1985), Ezra Taft Benson (1899–1994), kei Gordon B. Hinckley (1910–2008), era sa tekivu cakacaka sara ga vakadodonu na Vitusagavulu kei na nodra kuoramu ena ruku ni Kuoramu ni iApositolo Le Tinikarua ena ivakatagedegede raraba ni Lotu kei na veiwasewase ni Lotu. A qai muduki na kuoramu ena ivakatagedegede ni iteki. Edaidai, e tinikarua na kuoramu ni Vakaitutu Raraba kei na Vitusagavulu ni iWasewase era vukei ira tiko na iApositolo “ena kena tarai cake na lotu ka vakataulewa ena kena cakacaka ena veimatanitu kecega” (Vunau kei na Veiyalayalati 107:34). Sa rawa me tauyavutaki eso tale na kuoramu ni Vitusagavulu ni tubu me levu na Lotu.
O Elder Christofferson ni kidavaki rau tiko na veitacini o Sampson kei Daniel Amako e Gambia, Ra kei Aferika, ena Feperueri ni 2022.
Matabete: Na Kaukauwa me Veivakalougatataki
Vakalekaleka, na inaki ni lewa kei na kaukauwa ni matabete ka vakalesuya mai o Jisu Karisito oya me ia na veivakalougatataki. Ena rawa kina vei ira na lewe ni Lotu mera vakayagataka na kaukauwa ni Kalou ena nodra qaravi ka vakalougatataki na tani ena Lotu, e vale, kei na veiyasai vuravura. O ira na lewenilotu era duavata kei na iVakabula ena kena vakayacori na Nona cakacaka ni veivakabulai kei na bula vakacerecerei, ena nodra vakayagataka na isolisoli kei na kaukauwa e uasivi cake sara mai na nodra me vukea na tubu ni matanitu ni Kalou me vakasinaita na vuravura (raica na Vunau kei na Veiyalayalati 65:2, 5–6).
Na Turaga sa vakamacalataka “ni matabete cecere [Melikiseteki] ena cakacakataka na kosipeli ka na taura tu na idola ni veika vuni ni matanitu, io na idola sara mada ga ni nona kilai na Kalou.
“Ia, ena vakatakilai mai na kaukauwa ni bula vakalou ena kena veicakacaka vakalotu.
“Ia, kevaka e sega na kena veicakacaka vakalotu, kei na dodonu ni matabete, ena sega ni vakaraitaki vua na tamata ena bula vakayago oqo na kaukauwa ni bula vakalou” (Vunau kei na Veiyalayalati 84:19–21).
Na veicakacaka vakalotu era soqoni ni veiqaravi vakamatabete se na veisakaramede eda veiyalayalati kina kei na Kalou, vakatekivu ena papitaiso ka tomani yani kina veiyalayalati e ciqomi ena vale ni Turaga. Ni da maroroi ira tiko na veiyalayalati oqo eda na veisautaki kina mai na tagane kei na yalewa “vakayago” meda yalododonu (raica na Mosaia 3:19) mai na loloma soli wale ni veisorovaki i Karisito ka yaco meda vakadonui ka vakatabui—tawacala ka sega ni tauvi duka—ena mata ni Kalou (raica na Vunau kei na Veiyalayalati 20:29–31; 3 Nifai 27:16–20).
Na malanivosa oqo mai “Na Vakalesuimai ni Taucoko ni Kosipeli i Jisu Karisito: A iVakaro ni Yabaki Ruanadrau ki Vuravura,” mai vei iratou na Mataveiliutaki Taumada kei na Matabose ni iApositolo Le Tinikarua, e vakamacalataka edua na ivakaleka veiganiti:
“Keitou vunautaka yani Na Lotu i Jisu Karisito ni Yalododonu Edaidai, ka tauyavutaki ena 6 ni Epereli, 1830, sai koya na Lotu ni Veiyalayalati Vou nei Karisito ka sa vakalesui mai. Na Lotu oqo e kena itakele na bula uasivi ni kena vatu i vakadei, o Jisu Karisito, kei na Nona Veisorovaki tawayalani kei na Nona a Tucaketale mai na Mate. O Jisu Karisito sa kacivi ira tale ena gauna oqo na iApositolo ka solia vei ira na lewa ni matabete. Sa sureti keda kece meda lako Vua kei na Nona Lotu, ka ciqoma na Yalo Tabu, na cakacaka vakalotu ni veivakabulai, ka rawata na reki tawamudu.”