« Te mau ha’amaita’ira’a o te matahiti 1836 ’e te mau fifi o te matahiti 1837 », Liahona, Tēnuare 2025.
Te mau ha’amaita’ira’a o te matahiti 1836 ’e te mau fifi o te matahiti 1837
Nā te ha’amana’ora’a i tō tātou mau taime pae vārua teitei e fa’aha’amana’o ia tātou ē e fa’aorahia tātou i tō tātou mau vāhi paruparu i te hope’a.
Rotora’a o te hiero nō Kirtland
Hōho’a nā George Edward Anderson, 1907
I te ’āva’e Māti 2024, ’ua fa’ari’i Te ’Ēkālesia a Iesu Mesia i te Feiā Mo’a i te mau Mahana Hope’a nei i te ti’a’aura’a mo’a o te vāhi nō te hiero nō Kirtland mai roto mai i te Autahi nō te Mesia. E vāhi ta’a ’ē mau teie hiero, ’o tei ’ore i taui rahi noa a’e mai tōna ha’amo’ara’ahia i te matahiti 1836. I te Sābati Pāsa, te 3 nō ’Ēperēra 1836, ’ua fa’ari’i Iesu Mesia i te reira ’ei fare nōna (hi’o Te Ha’api’ira’a Tumu ’e te mau Fafaura’a 110). I roto i teie hiero, e nehenehe tātou e putapū i tōna aro ’e e feruri i roto i tō tātou ferurira’a i te vāhi i ti’ahia e ana.
E rave rahi ha’api’ira’a mai roto mai i te hiero nō Kirtland, nō tō tātou orara’a i teie mahana, vetahi ’o tā tātou e nehenehe e ’apo mai nā roto i te ferurira’a i te mau ’ohipa i tupu i nā matahiti 1836 ’e 1837.
Te mau parau rahi pae vārua o te matahiti 1836
I te ’āva’e Tēnuare 1836, ’a fātata ai te hiero i te oti, ’ua ha’amata te feiā mo’a i te ’ite i te mau ha’amaita’ira’a pae vārua nō te hiero i rotopū ia rātou. ’Ua parauhia ia rātou ē i roto i te hiero nō Kirtland e hōro’ahiate mana ia rātou (hi’o Te Ha’api’ira’a Tumu ’e te mau Fafaura’a 38:32, 38). Tē tavevo ra teie parau i te mea tā te Fa’aora i parau i tāna mau ’āpōsetolo i Ierusalema i roto i te Faufa’a ’Āpī. I muri a’e i tōna ti’afa’ahoura’a, ’ua parau ’oia ia rātou ’eiaha e haere e poro ē tae noa atu i te taime ’ua fa’ari’i rātou i te « mana nō ni’a mai ra » (Luka 24:49). I muri iho, i te mahana Penetekote, ’ua fa’ari’i tāna mau ’āpōsetolo i teie mana i te taime ’a pou mai ai te Vārua i ni’a iho ia rātou mai te « hō’ē mata’i rahi ’ū’ana ra […] ’E ’ī aʼera rātou atoʼa i te Vārua Maitaʼi, ’ua parau ihora i te parau ʼēʼē » (Te ’Ohipa 2:2, 4).
I te ’āva’e Tēnuare 1836, ’ua ruru Iosepha Semita ’e te tahi atu feiā fa’atere o te ’Ēkālesia nō te pure, nō te ha’amaita’i i te tahi ’e te tahi, ’e nō te fa’atere i te mau ’ohipa a te ’Ēkālesia. I muri a’e i tō rātou ha’amaita’ira’a i te peropheta Iosepha, ’ua fa’ari’i ’oia i te hō’ē ’ōrama nō te bāsileia tiretiera. ’Ua ’ite ’oia i te Metua i te ao ra ’e ia Iesu Mesia, ia Adamu ’e ia Aberahama, i tōna iho nā metua (tē ora noa ra), ’e i tōna tua’ana ’o Alvin, tei pohe ma te ’ore i bāpetizohia. ’Ua ha’api’i mai Iosepha ē « ’o rātou ato’a ’o tei pohe ma te ’ite ’ore i teie nei ’evanelia, ’o tei fa’ari’i rā i te reira ’āhiri rātou i fa’ati’ahia ’ia ora noa, e riro ïa rātou ’ei feiā ’āi’a nō te bāsileia tiretiera o te Atua » (Te Ha’api’ira’a Tumu ’e te mau Fafaura’a 137:7).
E piti ’āva’e i muri mai, i te 27 nō Māti 1836, ’ua ha’aputuputu te feiā mo’a i te hiero nō Kirtland nō tōna ha’amo’ara’a. ’Ua fa’aro’o rātou i te pure ha’amo’ara’a a Iosepha, i reira tōna anira’a i te Metua i te ao ra ’ia fa’ari’i i te hiero nō Kirtland ’ei vāhi nō te Fa’aora nō te « fa’a’ite mai iāna iho i tōna mau ta’ata » (Te Ha’api’ira’a Tumu ’e te mau Fafaura’a 109:5). I roto i taua vāhi mo’a ra, ’ua hīmene te feiā mo’a « ’Auē te Vārua o te Atua. » ’Ua tuō rātou ma te reo hō’ē, « Hosana ! Hosana ! Hosana i te Atua ’e te ’Ārenio ! »
’Ua fa’ari’i rātou i te mau ha’amaita’ira’a pae vārua i te ha’amo’ara’a ’e i te hepetoma i muri mai. ’Ua ha’apae rātou i te mā’a, ’ua pure, ’ua rave i te ’ōro’a mo’a, ’ua horoi i te ’āvae o te tahi ’e te tahi, ’e ’ua fa’ari’i i te mau ’ōrama. ’Ua fa’ari’i rātou i te mana nō te haere i mua ’e nō te poro i te ’evanelia. ’Ua hōro’ahia te mana nō ni’a mai ia rātou ra.
’Aita rā te mau fa’a’itera’a pae vārua i hope. I te 3 nō ’Ēperēra 1836, ’ua fā mai te Fa’aora i nā tāvini e piti nōna. « ’Ua rave-’ē-hia atu te pāruru i tō māua ferurira’a, ’e ’ua ’īritihia te mata nō tō māua ’ite », tā Iosepha Semita ’e ’o Oliver Cowdery i parau. « ’Ua ’ite mata atu ra māua i te Fatu i te ti’ara’a mai i ni’a i te rā’au pāruru o te fata, i mua ia māua […] i te nā-’ō-ra’a mai ē : ’O vau nei te mātāmeha’i ’e te fa’ahope’a ; ’o vau teie e ora nei, ’o vau ïa ’o tei taparahihia ; ’o vau nei ho’i tō ’outou ti’a i mua i te Metua » (Te Ha’api’ira’a Tumu ’e te mau Fafaura’a 110:1–4).
I muri a’e i te fāra’a o te Fa’aora, ’ua fā tāta’itahi mai ’o Mose, Elia, ’e ’o Eliaha ia Iosepha rāua ’o Oliver, ’e ’ua hōro’a ia rāua i te mau tāviri ’o tē fa’ati’a ia rāua ’ia poro i te ’evanelia a Iesu Mesia ’e ’ia ha’aputuputu ia ’Īserā’ela, ’ia ha’amaita’i i te fenua nei i te fafaura’a a Aberahama, ’e ’ia tā’ati i te mau ’utuāfare (hi’o te mau ’īrava 11–16).
Te mau tāmatara’a nō te matahiti 1837
’Aita rā te ’ā’amu nō Kirtland i hope nā roto i teie mau fa’a’itera’a fa’ahiahia. Hō’ē matahiti i muri a’e i te ha’amo’ara’a o te hiero, tē purehu haere ra teie va’ata’ata. Nō te tahi fifi i te pae nō te fa’arava’ira’a faufa’a nā te ao nei, ’ere atu ra te ta’ata e rave rahi i te ohipa i te fenua Marite. ’Ua topatari te mau fare moni o te fenua, ’e tae noa atu te hō’ē fare moni na’ina’i i ha’amauhia e te feiā fa’atere o te ’Ēkālesia i Kirtland, nō te ’ume i te fa’atupura’a i roto i te huira’atira. ’Ua tāmata ’ū’ana o Iosepha Semita ’e te tahi atu feiā fa’atere o te ’Ēkālesia i te fa’aora i te fa’arava’ira’a faufa’a o te huira’atira. ’Ua ’ū’ana roa rā te fifi o te fa’arava’ira’a faufa’a o te ao nei. ’Ua ha’amata te ta’ata i te ’ere i tā rātou ’ohipa ’e i tō rātou fare. E rave rahi tei ha’amata i te amuamu i te Atua ’e i te ’Ēkālesia. Nō te aha te Fatu i fa’ati’a ai i tōna mau ta’ata ’ia ’ore e manuia i te pae nō te fa’arava’ira’a faufa’a ? ’Ua ha’amata te tahi i te mutamuta ’e i muri iho ’ua parau ē e peropheta hi’a ’o Iosepha.
I te hō’ē rurura’a i te tau ve’ave’a nō te matahiti 1837 i roto i te hiero nō Kirtland, ’ua paraparau ’o Iosepha Semita metua, te patereāreha o te ’Ēkālesia, ’aita rā tāna tamaiti i reira. ’A paraparau ai ’oia, ’ua tāmata te hō’ē ta’ata pāto’i e huti iāna mai ni’a atu i te purupiti. I tō William Semita pārurura’a i tōna metua tāne, ’ua fa’ari’ari’a te hō’ē hoa ’āpōsetolo e taparahi pohe ia William i te ’o’e. ’Ua ha’a’ati te tahi atu mau ta’ata ia William ’e tā rātou mau tipi ’e tā rātou mau pūpuhi. ’Ua riro atu ra ïa te hiero, ’o tei riro na ’ei vāhi mo’a ’e ’ei vāhi nō te vārua i te matahiti nā mua atu, ’ei vāhi nō te hāmani-’ino-ra’a ’e te mārōra’a ’e te ’ārepurepura’a.
I te ho’ira’a Iosepha Semita i Kirtland, ’ua pāturu te rahira’a o te mau melo o te ’Ēkālesia iāna ’ei peropheta, ’ua ’īriti-’ē-hia rā e toru ’āpōsetolo mai roto mai i te pupu nō te Tino ’Ahuru Ma Piti. Riro mai nei te mau fifi i te pae nō te fa’arava’ira’a faufa’a ’ei fifi i te pae vārua. Ma’a ’āva’e i muri mai, ’ua parau te Fatu ia Iosepha ’ia fa’aru’e ia Kirtland nō te pārurura’a i tōna ’utuāfare ’e nō tōna iho ora.
Tē parau pāpū nei te mau fa’ati’ara’a a nā ta’ata tei ’ite mata roa i te mau fifi o taua taime ra. ’Ua hāpono ’o Vilate Kimball, te vahine a te ’āpōsetolo Heber C. Kimball, i te hō’ē rata i tāna tāne fa’aipoipo, ’o tē tāvini ra ’ei hō’ē o te mau misiōnare mātāmua i Peretāne i taua taime ra. « E’ita vau e māere ’ia māuiui tō ’ā’au i te reira », ’ua pāpa’i ’oia ia Heber, ma te parau iāna nō ni’a i te feiā pāto’i. « Tē parau nei rātou ē tē ti’aturi nei rātou i te Buka a Moromona ’e Te Ha’api’ira’a Tumu ’e te mau Fafaura’a, tē huna nei rā rātou i te reira nā roto i tā rātou mau ’ohipa. »
’Ua ’ite ’o Vilate ē ’aita ’o Iosepha i tae i terā fāito maita’i roa. ’Ua hāhape ’oia i roto i terā fifi i te pae nō te fa’arava’ira’a faufa’a i Kirtland. ’E ’ua tāmau noa Vilate i te here e rave rahi i rotopū i te feiā pāto’i. ’Ua ’ite rā ’oia i te hō’ē ha’api’ira’a hōhonu atu ā i roto i te mau ’ohipa i tupu i te matahiti 1837 : « ’Ua parau te Fatu ē ’o rātou ato’a ’o tē ’ore e fa’a’oroma’i i te fa’autu’ara’a, ’o tē huna rā iā’u nei, e ’ore roa ïa e ha’amo’ahia. »
I roto i te hō’ē ā rata, ’ua tu’u ’o Marinda Hyde i te hō’ē parau i tāna tāne fa’aipoipo, ’o Orson, te hō’ē ’āpōsetolo e tāvini ato’a ra i Peretāne. ’O te tua’ana o Marinda te hō’ē o te mau ’āpōsetolo tei fa’aru’e i te ’Ēkālesia. « ’Aita ā ’oe i ’ite a’enei i te hō’ē ’ohipa i tupu i Kirtland mai tā mātou e ’ite nei, nō te mea e au ra ’ua mo’e te ti’aturira’a te tahi i te tahi », ’ua pāpa’i ’oia.
Te mau ha’api’ira’a nō te matahiti 1836–37
Nō te aha e ha’amana’o ai i te ’ati o te matahiti 1837 ’eiaha noa te rē o te matahiti 1836 ? Nō te mea ho’i ē, e’ita roa atu nā mea e piti e nehenehe e fa’ata’a-’ē-hia. Mai te reira ïa te huru o tō tātou orara’a nei. E hōro’a mai te Atua ia tātou pā’āto’a i te mau pu’e tau nō te mau ha’amaita’ira’a pae vārua, i te mau taime e paraparau ai ’oia i tō tātou vairua ’e e arata’i ai ’oia ia tātou nā ni’a i te ’ē’a nō te fafaura’a. E hōro’a mai ’oia ia tātou i te mau pu’e tau pāpū, te mau taime ’ua nava’i ’e ’ua fa’aherehere tātou, i te mau taime e mea maita’i ’e e mea ’oa’oa tō tātou mau ’utuāfare, i te mau taime e mea fātata ’e e mea ’āmui tō tātou mau hoa ia tātou i te pae vārua. E nā roto tātou pā’āto’a i te mau tau mai te matahiti 1836.
’Aita rā te Atua i fafau noa a’e mai ē e ’ite noa tātou i te matahiti 1836. Nō tātou tāta’itahi, e tae mai te matahiti 1837. E tae mai te reira nā roto i te pāpū-’ore-ra’a i te pae nō te fa’arava’ira’a faufa’a, ’ia ha’ape’ape’a ana’e tātou nō te faufa’a moni. E tae mai te reira nā roto i te pāpū-’ore-ra’a i roto ia tātou iho, ’ia māuiui ana’e tō tātou ’utuāfare i te mau ma’i tupu tā’ue, te mau ma’i tāmau, te fa’aturumara’a ’aore rā te ahoaho. E tae mai te reira nā roto i te pāpū-’ore-ra’a i te pae sōtiare, ’ia hahi ’ē ’aore rā ’ia ha’avare ana’e tō tātou mau hoa ia tātou.
Mai te mea e’ita tātou e ha’amana’o i tō tātou iho mau ’itera’a nō te matahiti 1836—tō tātou iho mau taime i ’ite ai tātou i te rima o te Fatu i roto i tō tātou orara’a—e nehenehe te matahiti 1837 e hōpoi mai ia tātou i te pāpū-’ore-ra’a i te pae vārua. E nehenehe te reira e tūra’i ia tātou ’ia parau ē : « E mea faufa’a ’ore te reira. » E nehenehe te reira e tūra’i ia tātou ’ia parau ē : « ’Aita te Atua e here nei iā’u. » E nehenehe te reira e tūra’i ia tātou ’ia parau ē : « E ’ere Iosepha Semita i te hō’ē peropheta » ’aore rā « e ’ere te peresideni Nelson i te peropheta nā te Atua. » E nehenehe te reira e tūra’i ia tātou ’ia parau ē : « E ’ere te ’ē’a nō te fafaura’a nō’u. »
Mai te mea rā e rave tātou i te ’ohipa pae vārua nō te ha’amana’ora’a ’e nō te pārahira’a i te pae vārua i roto i te matahiti 1836, noa atu ē tē fa’aruru ra tātou i te mau tāmatara’a o te matahiti 1837, e nehenehe noa ā tātou e mau māite i roto i tō tātou fa’aro’o ia Iesu Mesia, e nehenehe noa ā tātou e ’ite ē ’ua here te Atua ia tātou, ’e e nehenehe noa ā tātou e ’ite ē e mea mau te fa’aho’i-fa’ahou-ra’a mai o te ’evanelia ’e te ’Ēkālesia a Iesu Mesia, ’e tē arata’i nei te Fatu i tāna ’Ēkālesia nā roto i tāna mau tāvini mā’itihia.