Dóó Christ baa Yéélti’

Tó ínáandi nihi naanish ałtso íílyáago, sheʼasdzáá, Lísa, dóó shí chidí naat’a’í bá haz’anígíí nitáash bééshnaat’a’í t’áá łáhádi nánágó ndiit’a’go bá hasht’é ’ąą díílneehgo—’abíníjį́ ndóót’á’go—ákó hooghandi ndiitash. Diné łą́’į́’ bił ałkéé’ nít’į́ t’áá hózhóogo hidíná’go, éí tsį́į́ł danizin, tʼáá shiʼáłtséedi diné hádoobiił danizíngo, dábinaaltsoos bikʼehgo bił naatʼa’íʼígíí dóó kéyahji ná’ádaah dábinaaltsoos deinił’į́’ dóó ha’asídí yaa naanitaahgo bitaah deijeehgo.

Diné t’áádoo lé’é’ ha’asídí ííhíijééhʼígíí ałkéé íítʼį́gíí ajóobáago bánitaash, éí doo ayóó yinił dóó doo yadabini´ da nahalin. Asdzání shi naaltsoos bidaholniihʼígíí tʼáádoo yiniłʼį́ʼní, néídinil, bik’í’sidáʼígíí lą’ ás’lį́į́do, naaltsoos bil’álátsoh be’t’ááłá’í siłtsoozgo yineel’į́’ ’dóó áłtsogo shinaaltsoos bikʼehgo bił náʼátʼááʼígíí bee lą́ʼazlį́ʼ bik’e’eshchį́ní’ígii ha’yóó iits’áago yikaa neiniʼą́.

Áádóó Lísa binaaltsoos neidínil. Tʼáádoo binii’ yoołdlohgo, bitsiits’iin yáago át’éego dóó binaanish yidíílkaalgo, naaltsoos hózhóogo bil’álátsoh be’t’ááłá’í siłtsoozgo yinil’į́’, t’áá áłtso naaltsoos dabiká’ágíí yólta’go. K’asdą́ą́ bik’í’tsidíílyiz asdzáa tʼáá hochʼį́ nííltł’á’do, bitsiits’iin deigo hwii’íílá’ dóó Lesa t’áá ííyisíí hwiineełʼį́ʼ dóó bił hozhǫ́ hak’í’dzinghąąl. Binii’ yóółdlo’go, Lísa binaaltsoos bikʼehgo bił naatʼa’íʼígíí bee lą́ʼazlį́ʼ bik’e’eshchį́ní’ígii há’zhóogo yikaa neiniʼą́dóó naaltsoos hwáánéínil. Sheʼasdzáá yidlo’ bich’į́’, naaltsoos neidíniil dóó hózhó’í’ yá’at’ééh áhídóóniid.

“Haashą hódza?” Dishníígo ayóó ná’ádeiłk’id.

Lísa éí ha’asídí yiyíłtsą́’ígíí shichʼį́ ʼaaʼáyíílaa—naaltsoos ’áłts’íísígo Yisdá’iiníiłii yikáá’ sidá. Haashį́į́ tʼao Lísa bibéeso bizís dę́ę́’ naaltsoos bikʼehgo bił naatʼa’íʼígíí bitah iikę́ę́z. Díí ha’asídí ííhíijééhʼígíí yik’ínitą́ą. Éí biniinaa t’áá át’é łago ʼábiilaa.

ʼAjoobá dóó t’áá aníinii, Simon Dewey iyííla, courtesy of altusfineart.com, © 2025, used with permission

Díí naaltsoos ’áłts’íísígo Yisdá’iiníiłii yikáá’ sidáʼígíí éí naaki diné doo ádeeholzingo bijéí beeʼahééyiniil. Łágo iyííla díí doo ʼáháhojósingo dóó ʼáháhojósíínji, nizhónígo ahódzaa, álíleego, dóó díí t’áá aníigo Jesus Christ bee adínidiin. Hííłch’į́ dóó niwóch’į́ k’ad, łádé’ bánitsekees łeh, nizhónígo, doo nanitł’á ałts’íísígo shił ’ayóo ’áhoodzaa dóó bá shił hózhǫ́ haitéego Christ bibee adinídííni Diyin God ba ałchini ’ayóó át’éego nizhónígo yikí diizʼį́į́.

Jesus Christ éí bikéé’ nisíídzį́, dóó t’áá ’áłah hádadiníít’į́įh nihéédóóleełígíí dóó bee adinídííni nihił holǫ́. Sodizin báhoghan bízhi’ binahjį’ Diyinjį́ hané’ígíí át’éego “Jesus Christ t’áábi tsé beenástł’ah goné’ sí’ą́.” Ałkidą́ą́’ dayółkaahą́ dóó kʼad diyin yá yáłti’í dahináani, NihiTáá yaʼą́ą́shdi holǫ́nii ʼanihiłní “Yísíníłts’ą́ą́’!” dóó “Christ baa hokááh.” “Christ baa yadeilt’í, Christ baa nihił dáhózhǫ́, Christ nihi baa ndahoneeztą́ą́’, [dóó] Christ nihił Diyin bik’eh áhodoonííłgo baa hane’.”

Nihi ndéénitin Jesus Christ ęí Diyin God biYe’ nilį́, dóó nahasdzáán bikáa’gi Na’nitin yę́ę́dą́ą́’, Jesus nahat’á bee yisdá’iildéehii néénitin dóó Bisodizin bá hooghan haidilaa.

Nihi t’áá’aaníí yaa yááłti’ Bíni’ nánit’įjį́ ahoolzhíízh, Jesus bąąhági’ átéii niha yik’éh niná’ídlá nilei Garden of Gethsemanedi yah tíhooznííh, tsin ałnáoszid bikáa’jį’ hoł ada’askaalgo, dóó nadiidzaa.

Nihi bá nihił hózhǫ́ Yisdaʼíiníilíi nááhániihii niná’ádeet’ą́ągo biniinaa, nihá yóó’anídidoot’ááł dóó nihąąhigi’at’eíí hadaałt’é nídaasdlį́į́’ nihi ádaaníjikąąhgo. Díí éí hozyéél dóó baa hásih nihił hólǫ biná’jí yáʼátʼééhgo Diyin God bánidíídaałgo ínihá’ ályaa dóó ił hózhǫ́ tʼáá ałtso nihił hólǫ́ nihéélyá’.

Nihi Diyin bik’eh áhodoonííłgo baa hane’ éí Jesus náá’iiná biniinaa, anoonééł éí doo bee nahoníyá da ndi t’áá ííyisíí bee naasgo nihiizhdiiltáál. “Tʼáá ʼaníiltso náá’daiinádo ádin dasidlį́į́’do. Ako tʼááłá’í’ nidzį́įgo nihi’ii’ sizíinii dóó nihits’íís áhí ńdootáash dóó áhool’áágo nihiná dooleełgo.”

Dííshjį́ éí diyin yá yáłti’í dáhináni—diyingo ííshją́ą́ ályaa Diyin God bits’ą́ą́dóó ákó dánihinitin dóó dánihidooloos—lá’į́go hoshdę́ę́’ Christ baa hokááh dánǫ́’. Éí nihíká ’adádóólwoł nihijéí álnį́į́go adáyósin, nihijaa dóó nihináá’ t’áá ííyisíí Bik’ísinílgo. T’áá dikwíí shį́į́ baa dáhódíílnih díí Ts’ídá Alą́ąjį’ Bídahólníhígíí bahane’ łá’go át’éego dóó aniid binanííst’ą́ągo saad ádeiyíílá Jesus Christ bik’í’hodíníí’ígíí hane’ ályaago. Kǫ́ǫ́’ éí ła bóóltą’:

• Bántsóohídééskeesígíí éí yízhí “Mormon sodizin bá hooghan” wolyéíí nilááhgo ńdootááł dóó t’áá ’ákót’éego yízhí, Jesus Christ Binahagha’ Akée’di Dayoołkáałgo Yá Naazínígíí ’ádoolnííł.

• ʼÁniidígíí dahólǫ́ǫgo Christ bits’áádóó ńda’ashch’ąą’igíi éí sodizin báhooghanídi dánaaznil.

• Ch’ikéí dóó Diyin Bibe’adziilii Aaronic Wolyéhígíí saad bik’ehgo nda’anishí dóó sin Jesus Christ bik’í’hodíníí’ígíí ályaaígíí, éí “Christ Bídahooł’aahii” dóó “Christjigo Diní’į́į́’”.

• T’áá ííyisíí béédááłniih díí bąąhági’ át’éii bik’é niná’ílyáhígíí dóó Jesus Christ náá’iiná’ígíí jó’ díí ’ayóó át’éego bahózhǫ́ǫgo ’ádzaaígíí nakéé’ nahane’.

• Náádiidzáagi Nihiłdahozho ahoolzhiishígíí át’é dóó doo éí doo na’anishda bee haniih át’éeda, Jesus Christ t’áá ííyisíí béédááłniih.

• Díí saad bee aą’ álnééhii Jesus Christ Bisodizin Báhooghan yitʼį́nigíí béé ee’hozingo łá ’ályaa.

Hoshdę́ę́’ t’áá ’ayídí’gi níílʼį́ shą́’ hait’éego bich’į́’ díí łá’ neiyííłná’. Ałtsé, Sodizin Báhooghan bee ee’hozinígíí.

2020 biyi’, Sodizin Báhooghan YiNaat’áanii President Russell M. Nelson Sodizin Báhooghan bee ’ee’hozin nilʼį́į́go dooleełgo saad bee aą’ álnééhii yee haadziih. Díí bee ’ee’hozinígíí éí t’áá aníinii át’éego Christ éí Bisodizin báhoogan ’ałnį́į́’di siz’į́į́do dóó na’ ałdo nihi iiná’ ’ałnį́į́’ gone’ biyi’do. K’ad díí bee ’ee’hozinígíí Diyin bighan bik’ehgo yah aná’ádááhii bikáá’ deit’į́’, Sodizin Bá hooghan béésh ntsékeesí biyi’ dóó naaltsoos, Gospel Library náalkid bee naagiz, dóó siláotsooí bee haz’áanii bik’ehgo naanish bikáá’ díí sodizin bá hooghan da’atahígíí siláotsooí danilį́į́’go ba. Díí bee ’ee’hozinígíí sodizin Báhoghan bizhí niléí biyi’ hádilya’, éí Jesus Christ béé beehozin díí t’áá ííyisíí aláahdi naat’áanii íyíílá’ yá’sizį́įgo, kwe’é Cambodian bizaad biyi’ bikáá’ dóó 145 saad ałʼą́ą́ ʼátʼééhgo choo’į́’.

’Ałnį́į́’ gone’ bee ’ee’hozinígíí tsé nimazi nizhonigo Bertel Thorvaldsen íyíílá’ Christus sizį́į́’go, díí t’áá ałtsogóó sodizin báhoghan dah’ooldahígíí bidíít’į́’ dóó yah i’iildéhédi bá haz’ą́ągi dásitą́’ dóó t’áá ałtso nahasdzáán bikaadę́ę́’ diyin bighan naaznil bináago. Díí Sodizin Báhoghan ’alą́ąjį’ bee ’ee’hozin si’ą́ąni ani t’áá ’ałtso adeil’į́’ííni Christ ’ałnį́į́’ gone’ sizį́į́go bántséhéékees. Tááʼ ákotʼoa, Yisdaʼíiníilii bighą́ą́n yee nichʼį́ dadoolniį́hgo ani Yee Yił Aha’deet’áanii t’áá ’ałtso adíidooltsooł hooshdę́ę́ yádeekáá’ígíí. Díí bee ’ee’hozinii anáá’ bee nííl’ǫ́ náhalǫ́ Yisdá’iiníiłii Jesus Christ be’áyóó’óonínii át’é dóó tʼáá ʼáłaajį́ bineilniih Christ hináánii át’éii.

T’ó shił beehodóólzííł nisingo, nidabideełk’id díí lá’į́’go yił hajééhígíí dóó dabik’isgo díí sodizin báhoghan bee ’ee’hozinii há’at’í łá’ t’áá ííyisíí bee hádiilyaa. Doo bá’ákónsingo, diyingo óolzin biyi’ígíí lą́’į́’go doo bił beedahozin da la. Jesus Christ éí daʼáztą́ą́go biyaado sizį́. Díí Yisdá’iiníiłii náá’iinágo tsé biiha’ookaazdę́ę́’ chí’niyahgo bee nííl’ǫ́. T’áá ííyisíí nihił dahózhǫ́ náá’iiná, Christ hináánii, díí sodizin báhoghan bee ’ee’hozinii biyi’ choo’į́’go ndi.

Kʼad éí Náádiidzáagi biniinaa dáníílį́’do. Tʼáá níídgo Ts’ídá Alą́ąjį’ Bídahólníhígíí saad Náádiidzáagi yee hádahásdzíí, nihi éí bee nabóhont’aahgo “Yisdá’iiníiłii hináánii Náá’iiná’ígíí bá nihił dáhózhǫ́do Binanitin deinííltá’go dóó tʼáá ’ałtso dine’é díí Náádiidzáagi bahane’ nideet’ą́ągo bikáá ’ándeilwǫ́’go, díí tʼáá ííyisíí nighandę́ę́’ biłhééjeehí bántseheekeesgo.” Díí ’áłts’íísígo ch’ídeez’ą́ągo éí bee biká iit’į́’ígíí dóó diyingo Náádiidzáagi bee yeigo nihił dáhózhǫ́do.

Ayóó shił nizhóní Náádiidzáagi diyingo ííshją́ą́ ályaa naas yit´į́gíí dóó bá ’ahééh nisin lá’į́’go nihi naanish Náádiidzáagi ba’hasti’ dóó diyingo bee dááłniih. Áádóó ałdó’ Damóogo Náádiidzáagi tʼááłádi ahééʼíkidjį́ bááh dóó tó dílzin biniyé áłah ná’ádleeh, nana łá’go yá’át’ééhgo ’adá’ííl’į́įní éí dah’ooldah ward dóó Zion bistake bił hahoodzogi yá dahodísin dóó ’adeíł’į́įní díí lá tsin bit’ąą’ biDamǫ́ǫgo na’ałdó’ Diyingo Dimóó dóó Náádimóójį’ Yoołkááłígíí gone’. Dii bee dáhaniihgíi éí áłchíní dóó nooséłí bił ’adeíł’į́įní dóó łá’di bita’gi oodlą’ni dahatááłʼígíí bił. Łá’go éí ʼʼ “Christ Hináánii” hooghan ąą’ ádoolnííł díí sodizin bá hooghan da’atahígíí dóó da’bik’isóó bá’adeíílá’ dóó łá’ lá’į́’ bisodizin dahólǫ́ni Diné kéédahatingi Náádiidzáagi bee honiihgo da’atah.

Díí ’adeíł’į́įní tʼáá beełt’é kintah Jerusalemdi lá’į́’go Diné ’ałhídjį́’ dabizhi Yisdá’iiníiłii yee dahóniihgo Hasdá’yáago ya’iiyáo. T’áá ʼákótʼoa ayóó nizhóní naaltsoos Ts’ídá Alą́ąjį’ Bídahólníhígíí bich’į́’ ádaał’ąąh díí hoshdę́ę́’ hooghandi iłhaajééhi sodizin ’adaoł’į́’ díí t’áá ííyisíí ’alááhdi doo na’anishda bee haniih bee honiihgo ’adeinosin.

Bá ʼákónisingo díí hooghandi iłhaajééhi sodizin ’álį́įgi Náádiidzáagi binahji’ ayóó deigo ’ádzaa. Naaki naahai yę́ę́dą́ą́, bee haasdziih díí shighando hait’éego bidádinííkaalgo ákó yá’át’ééhgo Náádiidzáagi baa dahwiinííhdo. Ákó t’áá ’aaniigo bahashne’, éí táádi bínideelnish. Náádiidzáagi Damoo gone’ bééhaniihgo bá nidaʼíídleehígo t’áá ákó chiyaan nizhonigo nidéidį́į́h, tsʼaaʼ yishbizhí dóó ayę́ę́zhii nahídlą́ągo, dóó t’áá di báninádeekah. ’Ákóndi, t’áa’aaníi ii’sizíinii k’ehgo bínéél’ąąd bighą́ą́h náásdzohgo díí Jesus Christ dóó bąąhági’ át’éii Bik’é Niná’ílyáhígíí binahji’ ba nihił dáhózhǫ́’ nidaʼíídleehígíí niha yá’át’ééhgo bééhániih ’aa ííyisíí diyingo báninadéékahgo ayósin.

Díí k’ad yihahígíí éí Náádiidzáagi táadi binadeelnish adeit’į́’go ákó yeigo Christ ’ałnį́į́’ gone’ ályaago bééhániihdo. Késhmish nativity eʼelyaahígíí nahalingo, nihighan haz’ą́ągi Náádiidzáagi bijį́ bééhaniihʼígíí éí bił ’ałk’idą́ą́’ bi ’éé’ hádadit’éego, Aha’deet’ą́ Ániidii dóó Naaltsoos Mormon Wolyéhígíí biyi’dę́ę́’ Diyin God Bizaad daólta’, sin, Náádiidzáagi ndaasch’ą́ą’go, tsin páam bit’ąą’—dóó ’áłts’íísígo hadahonoochaad, díí t’áa’aaníi bahashne’go. Niha’ałchíní dóó nihitsóóké dayółta’ dóó ’ałkéé’ nidéénil Tsin Páam Damóó baa haniih díí saad “Baa dahohniih… Bóhólníihii bízhi’ bee bi’dójíigo yigáłígíí bik’ihojidlíi doo; Aghánáhóó’áádę́ę́’ baa ha’niih doo” dóó “Díí Jesus… Galilee dę́ę́’” éí t’áá kót’ao saad “Nahasdzáándi hodéézyéél, dóó diné bich’į́ yá’át’ééh” Késhmishgo háʼodziihʼígíi.

Ákó k’ad díí ’ałtah náás’nilgo bee’ ńdáas’ch’ą́ą’go nihił yá’ádaatééh. Ákó łá’gi gah dóó ayęęzhii t’éíya ndę́ę́’go k’ad díí bił ’aheełt’éego beehaniih Christus dóó díí tse’ą́ą́n doo sitį́į́go, Yisdá’iiníiłii náá’iiná’go dá’ak’ehdi naaghá tse’ą́ą́n tł’óó’go, dóó Yisdá’iiníiłii Nephites dine’é yaa niyah ndaasch’ą́ą’go ádaalyáa. Nihi ’ałdó’ Náádiidzáagi t’áá nináhágháh bik’eh beehaniihgo ’ádoolnį́į́ł hwiindzin doo éíya t’ááłá’ ijį́ t’áá ákogo át’é da. Nihi nabídahonitaahgo ayóó nihił beehózingo, bántséheekeesgo dóó bá nihił dáhózhǫ́’ Tsin Páam Damóó dóó Yá’át’éehgo Nda’iiníísh dóó diyingo baa dahasti’go Damóo Ooleełígíí biyi’ éí Hodílzingo t’áá ’ałtso nidaʼíídleehdo.

Náádiidzáagi niha át’éego ákó baa hohniih Jesus Christ bąąhági’ át’éii bik’é niná’ílyáhígíí bee náá’iiznii’ dóó t’áá aníí áhóót’įįdígíí dóó báhózhǫ́ Náá’iiná beedeelniih. Bántsideekeesgo nihijéí danidáás Yisdá’iiníiłii daʼakʼédi dóó nlei Calvarydi ti’hoo’nííhgo, ndi nihijéí bił dahózhǫ́ǫd tse’ą́ą́n biyi’ dóo sitį́į́goo deilts’ą́o dóo yá’ąąsh yee hadahaziihgo “Háálá Náádiidzá!”

Aniid Ts’ídá Alą́ąjį’ Bídahólníhígíí ha’óní dábizaad bee danół’į́’ “naasjí Náádiidzáagi dóó Jesus Christ náá’iiná’ígíí—t’áá ííyisíí báhózhǫ́ǫgo saad diné t’áá ałtso bich’į́ ’alyááígíí” yeigo bee bik’i da’asdzohgo díí nitsáágo daango iyííl’á. Ákóndi Christ yoodlánígíí naasgo ’adeił’į́įni nooseeł náhalin Náá’iiná yee deinił’į́įgo díí binahjį’ łá’ hane’ dahólǫ́go dóó bee nda’ashch’ąą’ígí bee ééhózinígí saad ádaat’éego, nihi éí nihina’nítin bee lą́’ dásídlį́į́ díí “Náá’iiná wólyé’ígíí éí t’áá ałtso dáhinaa ńt’ę́ę́’go nááda’iinádo, dóó Náá’iiná wólyéii éí t’áá aníigo áhóódoonííł.” Háálá Ádam binahjį’ diné t’áá ałtso daninéhígi át’éego t’áá ákót’éego ałdó’ Christ bee t’áá ałtso hinááh nídadoodleeł.” Jesus Christ anoonééł binázt’i’ígíí k’ínítį́’ díí t’áá ałtso ii’ sizíinii hináanii ya ʼííyiilaa.

Nihił t’áá aníígo ayóigo nidasídzį́ Jesus bijooba nihéédooleełgo. Nihi Bi Bizaad adíidííltsoł díí “Diné bik’isóó ayóó’ádayó’níinii yá niná’ádeet’áanii yá daaztsą́ągo, kót’éego ayóó’ó’ó’ní ayóó át’éii náánáła’ diné doo hwee nááhódlǫ́ǫ da.”

C.-S Lewis aní “ndahoneeztą́ą́’ Da’oodláni k’éhgo wólyé’ígíí éí [Hastóí Bik’ihodiinii’ígíí bich’į́’] ’áłtsé Náá’iiná’ígíí bee nida’ nit’in. … Náá’iiná’ígíí éí t’áá ííyisíí ’ałnį́į́’ gone’ Christ dayoodlání bahane’ ’adeił’į́įnígíí Acts biyi’ dabikáá’. Náá’iiná’ígíí, dóó biniinaa ’áhóót’įįdígíí, éí ’hane’’ éí doodai yá’át’ééhgo hane’ Christ dayoodlání dein’ą́’.”

Shi éí bee ndiní’ą́’ díí “náá’iiná hólǫ́ǫgo, …jishcháá’ doo ak’eh deesdlį́’ da, dóó anoonééł ’ádíts’į́į́hígíí Christ yik’eh deesdlį́’.”

Nihonishnííhji, t’áá aaníigo baa hashne’ t’áá ałtso lá’ dá’as’lį́į́’go nihi diyin yá yáłti’ hináanii hoshdę́ę́’ níigo dóó binaat’áanii háká’andáalwo’ii díí diyingo báninadéékah Náádiidzáagi baa t’áá ííyisíí beehoniihgo ’adeił’ǫ́’ Jesus Christ bił ahíyółtą’ ígíí yeigo bidziilgo nooseełdo.

’Ániid dikwííjį́ shį́į́’, bá’ shił beehozin łá’ amasání Náádiidzáagi bahane’ díí bitsoi dį́į́’ binahaigo yił halne’ díí t’į́į́hgo t’áá doo lé’é’ chó’yooł’ǫ́’ tse’ą́ą́n bee’da’ályaago, tsé nii’ ootséél góne’ tsé bikééstiihgo, Jesus, Mary, bikéé’ naazíinii, dóó naal’a’í. ’Ashkii yázhí bimasání hahóóshį́į́ yinił’į́ dóó yiyiitsʼą́ą́ʼ díí yóó’álnééhdi, tse’ą́ą́n da’díílkaalígíí dóó ’ąą ’ályaa’ígíí, dóó dá’ak’ehdi Náá’iiná’ígíí yahalne’go. Hodiina’go ’ashkii hózhǫ́’ógo hane’ nit’ą́ą́ yana’holne’ bimá dóó bizhé’é t’áá ’áníí ’át’éíi yich’į́’ ayóó chį́įn’ą́ągo díí bee’da’ályaaígíí yił nééyiiłnáago. T’ó’ nizhónígo ’áhoodzaa bikéé’k’é, nabidéékid díí dá’ts’į́’ bił beehozingo ha’át’iish biniyé’ Náádiidzáagi bá nda’iidlééh. ’Ashkii deigo dei’įį’ dóó ’áłchíní bintsí’keesígíí t’áo ani, “Jó’ Biga’ hinááh.” Ashkii ʼaní, Haała Bí ei hiná ni.

Shizaad t’áá aanínígíí bił įįnishtą́’—dóó nihido bił dóó na’ ałdó’ bił nidaal’a’í dóó diyin yá yádałti’í—éí Náádiidzá dóó Hiná, díí éí shí bee hózin, Jesus Christ bizhí binájį’ adishni, Amen.