Ntsáo Áłah Aleeh
Yisda’iinííłii Nadaah Biniyéh T’áá ni Ba’ Hasht’é’aashdinééh
T’ą́ą́chil 2025 Ntsaago Áłah Aleeh


14:10

Yisda’iinííłii Nadaah Biniyéh T’áá ni Ba’ Hasht’é’aashdinééh

Yisdá’iiníiłii binanitin bik’éh hwiníil’į́’. Bina’nitin éí doo doo bee hozinyęehda dóó doo nanitł’ada. Bikéé yiikahgo éí doo nídeełdzid da éí doodai doo nitsinadeeltł’i’ da.

Shik’is dóó shiláhkéí, kóhoot’éédą́ą́’ Ghą́ą́jį́ yiziłgo, Naataanii President Russell M. Nelson nanihineezt’ą́ą́’, “K’ad éí ni dóó shí haast’é’adidiilnį́į́ł háálá Yisda’iinííłii Jesus Christ Ńdoodáałgo biniyéh.” Naataanii President Nelson Jesus Christ Naaki góne’ nadaahígíí yá halne’go ’aa ’ákó ba hózhǫ́ laanaa nizin leh. Ákó ndi, ła’ at’éé yázhí aníd shił hólne’ díí nitsináshtł’i’ naashdleeh Naaki góne’ nadaahígíí bá hane’go. At’ééd aní, “Binásdzid jó’ doo yá’áhoot’ééhgóó ’áhodoonííł t’aadoo Jesus nádaahgo.”

Doo áłchíní t’éiyá ’ákódeinízinda. Yá’át’ééhii na’nitingo bá dóó, ná dóó shá éí Hasda’iiníilii bina’nitin bik’ehgo joogaał. Bina’nitin éí doo doo bee hozinyęehda dóó doo nanitł’ada. Bikéé yiikahgo éí doo nídeełdzid da éí doodai doo nitsinadeeltł’i’ da.

Díí Bina’nitin bikééjį’ hahoolzhíízhgo, Jesus Christ nábi’di’kid hahgóshą́ níhaa nídeedáał. Áádóó áníígo, Yee naneeztáá’ táago hane’ bee ak’idi’dootį́įłii, Matthew 25 biyi’ ályaa, éí hait’áo díí hasht’e’ádadidoołnííł Bidááh nidoohkahígíí biniyé — éí díí Christ Ńdoodáałgo éí doodai niyi’ iiná nanit’į’ silį́į́go. Díí binanitin éí t’áá ííyisíí deeno’ta’ jo’ íína’ ajił’ǫ́’ binaji’ t’áá hwii hasht’eeshdilnééhgo Baash dogaał.

Hasda’iiníilii ’áłtsé ya’ halne’ díí bee nanitinígíí ch’ikéí neeznált’éego baa hane’. Díí hane’ bee ak’idi’dootį́įłii biyi’ éí ch’ikéí neeznált’éego iigehdi nda’asdę́ę́’. ’Ashdla’go dahóyánígíí éí ak’ah iih nídoodziłígíí deiniijaa’ díí bee hool’iní ba, dóó ashdla’ doo ádahalyánígíí éí ak’ah t’áádoo deiniijaa’da. Ákohgo iiyehii níyá baa hóone’go, ch’ikéí doo ádahalyánígíí da’dikai ak’ah nideiyiiłniihgo. Díí nákaigo, doo bííghah da silį́į́’, dáádílkał bich’į́ hodílzingo áłah ná’ádleehígíí bich’ą́ą́h dah deeskaal

Jesus t’áágo hane’ bee ak’idi’dootį́įłii nihich’į́ ch’ííní’ą́ áko nihíká’adoolwoł. Yaa koní:

Bóhólníihii áníí lá, “Áádóó beiníłką́ągo shi’ayóó’át’éii bee nanísdzą́ągo, neznált’éego ch’ikéí baa hane’yę́ę be’dool’nííł.

“Haalá dahoyąnii dóó t’áá aaníínii nideidiiláhíí, dóó Diyin Ii’sizį́ yinahjį deiyikáhii, dóó t’ahdoo doo yá’át’éehii bida’didléeh dahígíí—ts’ídá yéigo anihidishní, doo k’ídahidoolniił da dóó doo kǫ’ biihidooltł’íł da, ndi éí Bóhólníihii dííjį́ yił dahólǫ́ǫ doo.”

Kót’ao aní, doo éí yá nídajíldzid da éí doodai doo nitsininádájíltł’į’da jó’ hasdáhazhdookaa dóó náásgóó ada’jit’į́į doo. Bik’eh daazhdeesdlį́į’do.

Dáhoneeyą́ago éí “t’áá aníinii nihaa doolyééł Jesus Christ bizaad bee diyin kʼehjí bibeeʼádziilgo dóó bił aha’deet’ąnígíí nízhdiiléé. Áádóó, Diyin Niłch’ihii bąąh nideilnishgo áko t’áá akwííjí nihił hólǫ́ǫ’ doo. Díi bee hólónígí éí t’áá’ła’í nídzínígo dóó t’áá hwiih ájit’éego, bee nishóhoot’eeh. T’áá áłahjį’ dóó t’áá’sáhí siidzihgo dóó táá hwiih ałhił’ídlį́ ájil’ǫ́’ Diyin Íi’sizį́įnii náásgóó niwoolóós.

Táá’ góne’ bee haz’ánígíí Jesus yaa halne’ígíí éí yooch’iid bits’aaji’ nákai. Yisdá’iiníiłii ha’adółzííd adííniid:

“Ádaa ádahołyą́, ákó diné doo ła’ yóó’adanihidínóo’ah da.

“Lą’í shízhi’ yee ádadójíigo nidahidookah, Shí Christ ásht’į́! daaníigo, ákó lą’í yóó’adeidínóo’ah.”

Yisdá’iiníiłii ááydą́ą́’ bił beehozin díi nábininíi’aa’ígíi dine’ yinda’alo’go dóó lą’í akéé’naazíinii yinda’aslo’do. Áádoo daodláanii díi t’áá ’ádzaagóó diyinji bínahodi’niltin ’ádeił’įnígíí dóó t’áádoo kǫ́ǫ́ ndákai honoojí nahalingo éí doodai dahooghan ninideił’inígíí biyi’ yooch’íidgo ninideinitinígíí.

Naaltsoos Mormon Wolyéhígíí yína’niłtin haitéego ’ał’ąą át’é díi binda’adlo’ii dóó Diyin yikéé’naazíinii hait’ao beehozin. Akéé’naazíinii áakó Diyin God dayoodlá da’níigo dóó Bá ndaalnish dóó yá’át’ééhjigo ’ádeił’į Doo éí niyíndáazhdoo’lo’ da díi ba’íidoodlíił há’dádini’tį́ dóó bina’nitin nínidadíyééł oodlání Hasda’iiníilii yikee’ naazíinii bits’ą́ą́dóó.

T’áá ałahdi diyin bighan ntsaadi yá’aneehjaahgo éí náʼadlo’ bits’ą́ą́ji kódeil’íído. Díi nihíká ’análwo’ ákó holaago nihił’ ehozindoo dóó nihich’ą́ą́h naagháa bił aha’deet’ą́nígíí ła’ yits’ąągi’ ’anhosingo.

Díi t’áá ’áyísí na’nitinígíí bídahwiil’aah díi ch’ikéí neeznált’éego éí jó dahwiinííyą́ą́go bina’nitin nihee yiila’ dóó Diyin Íi’sizį́į nihił hólǫ́ǫdo bíká ádeit’į́ dóó yooch’ííd bits’ą́ą́ji. Díi ’ashdla’go ch’ikéí dahóyánígíí éí ’áádoo akahkǫ’í bee ád’ádinígíí deiniijaadaígíí yiká ’iijee’da; doo éí ya ła’ bina’nitin ná’ bił níidoo dóó Diyin Íi’sizį́į kǫ́ǫ́ nihóolóósdo dóó yooch’ííd bits’ą́ą́ji niha kǫ́t’į́ doo. T’áá nihi ádéét’į́į́go t’eiyá.

Hasda’iiníilii tálent bina’nitinígíí ya’ halne’. Díí na’nitin biyi’, hastiin le’ béeso ’ał’ąą ’ádaat’éego tálents wolyé’go. táá nidaała’ii yich’į́ neeznii. Ła’ nidaała’ii éí ’ashdla’go tálents yeenil, áádóó nana ła’ naaki yeenil dóó táá gone’ éí t’áálá’ígo yeeni’ą́. Náás hoolzhishgo, ’áłtsé naaki nidaała’ii bee yít’nildó éí naaki ahą́ą́h nániilyáago bighą́ą́h áyiilaa. Ndi táá góne’ nidaała’iígíí éí bitálent łeeh yiyí’ą. Táá ’áłah nidaała’ii naaki ahą́ą́h nániilyáago bighą́ą́h áyiilaa yę́e, hastiin ani, “Áko hananit’a’í áhodííniid, Yá’át’éhígi íinidzaa, yá’át’éehgo índa ba’ahódlíigo naal’a’í nílíinii; t’įįhdígo bee na’ahoosdli’ígíí yá’át’éehgo ninaanish silį́į́’, k’ad éí lą’í bee nóhólníihgo ándeeshłííł; ninanit’a’í yaa bił hózhóonii bee ná’íldįįh doo.”

Hastiin díí nidaała’i bitálent łeeh yiyí’ągo yá’nééłhaał kóniigo “t’óó na’ih dóó ’ayóo nił hóye’.” Díí nidaała’i bitálent bits’ą́ą́’ níndeidííl lá’ dóó ch’íbidílghan. Haash la’, nidaała’i bitálent naaki ahą́ą́h nániilyáago bighą́ą́h áyiilaa goshą́’, bí ’ałdó’ yá’át’éhígi adzaago bee háhódzíín dóó ba’doolyééł nt’éé’.

Díí hane’ bee ak’idi’dootį́įłii éí Diyin God t’áá aaníinii e’íílį́į́ niheinílá’ígíí t’áá íiyisíí yéigo ak’ijidlí’, ’ákóndi doo éí ya bee e’íílį́į́nii nanała’ bił ałghą́ą́h ninádéénil da Nizin. Díí ba’ ákwiinzin Hasidic 1800 náahai yę́ędą́ą́’, Anipoldi Zusya ólta’i nilinígíi ba’ hane’. Zusya éí olta’í nil’ǫ́ ayóó beehó’dilzingo naaldzid anoonééł yich’į’ deeyáago. Bikéé’ naazíinii ninidábidééłkid, “bóhólníihii, ha’át’íishą biniiyé dadinitsxis? Yá’át’éégo ni ’iiná iníilá’; ákó Diyin God shíí t’áá íiyisíí yá’át’ééhígíí néiidoolééł.”

Zusya ani: “Diyin God áshídiníidgo, ’Zusya, ha’át’éegoshą’ doo naniłá’ Moses nilį́’da?’ Adidíish níił, “Jó’ ádoo shiiʼ sizíinii bá’dzólninígíi sheinla’ da díi Moses beinla’ígíi.” Dóó kwe’é Diyin God bidááh sézį́į́go dóó Ani, ’Zusya, ha’át’éegoshą’ doo naniłá’ Solomon nilį́’da?’ Adidíish níił, “Jó’ ádoo Solomon bits’ą́ą́dę́ę́ bee éédahózinígíí sheinla’ da.” Ákó shą́’, ha’át’íida deeshniił Áshiilaaígíí bidááhdóó sézį́į́go dóó shiłníigo, ’Zusya, ha’át’éegoshą’ doo Zusya nilį́’da?’ Ha’át’éegoshą’ doo hastiin diileeł biniye’ nanila’ígíí t’áadoo sinilį́’ da?’ ’Ąą’, éí biniinaa dadinitsxis.”

T’áá ’áánii, Diyin God bąąh nidahwiiłkaad dii doo bada’ííníidlíigo Hasda’iiníilii be’woosbą’, dóó be’ajooba’, dóó bidiyingo jooba’ t’áá íiyisíí yéigo e’íílį́į́go binahjį’ niheinílá’ígíí. Bee Ayóó’ó’ó’ni’ nihiká’ análwo’go, t’áá íiyisíí t’áá nihi anitéego yá’át’ééh danidlį’do Nízin. T’áá ’ał’ąą niheinílá’ígíí bee hahodoolzhish nidi éí doo bi’deit’į’da Bich’į’. Ákóndi nihi ch’į’ shíí teiya.

Ałtsxo’jį’, Hasda’iiníilii dibé doo tł’ízí bina’nitinígíí ya’ halne’. Ákohgo Bí ayóó’anoolníngo nídoodááł., “Áádóó ał’ąą dine’é t’áá ałtso t’áá’łá’í’ ninitį́į́go áłah íidoolííł, índa na’niłkaadii bidibé éí tł’ízí yits’áyiiníłígi át’éego, éí t’ááłá’í nítínígo ałts’áidoonił: dóó nish’náájígo dibé ’ahanibidi’neelkaad dóó tł’ízí éí nishtł’ajígo

Nish’náájígo danilínígíí Bił hazʼągi dayoosbą́, dóó Nishtł’ajígo danilínígíí doo ła’ baa dadeest’ą́ą da. Hait’ao bee ééhózingo éí dichin Nizingo dá’ts’į́’ ya’dá’íístsóód dóó Dibáá’ nizingo dá’ts’į́’ tó beeką́ dóó De’áyoní nilį́į́go dá’ts’į́’ bá hooł’a’ dóó Áá łichíí’go dá’ts’į́’ éé bee yiníl dóó Daatsaahgo éí doodago Awáalyaa góne’ Sidáago dá’ts’į́’ banidaneeztą́ą’.

T’áá ałtso dine’ nisi’íldee’, t’áá ’ałch’ishdę́ę́’ la’ nish’náájígo dóó nówóch’í nishtł’ajígo. Nidadééłkidgo hádáá’ éí doodai doo la hádáá’da, ch’iyáán dóó tó dóó éé Bee yinil éí doodai Bikáh ádááswod Bich’į anahoot’ígo. Hasda’iiníilii ni, “T’áá’aaníí ándishní, nihí t’áá díidi nihík’is a’óhsilį́į’gi bee biká óołwodíí, nihí t’áá akót’áo shiká óołwod.”

Bee nánít’ínígíí t́áá baahoziníígo halne’: ła’ biká ’andeelwo’go, Diyin God bá nideiil’a’;doo adeet’įigo, nihanáhodóokał. Bee danóhłinígíí, daohchį́į́hígíí dóó ádaoł’į́nígíí chodaoł’į́į́h Nízin ákó NihiTaa’ yá’ąąshdi hólóonii bá ’ałchíní bee bik’idajiniidlíido Diyinii bee íizhdoolííłígíí jinizingo naas bee ’aazhdolwoł éí díí saad ła’ bee hoot’į́ ya’halne’ 1900 náahai yę́ędą́ą́’ díí Johan Ludvig Runeberg saad Finnish bik’ego ayíílaa. Bił háájéé’í dóó shi ałchíní danidléedą́ą́ díkwíídi shį́į́ saad “Farmer Paavo” nideesííłtsąąh. Saad biyi’ ani, Paavo k’e’diléhe baa hojooba’ii nilį́įgo be’esdząą dóó bá ałchíní yił bighan tó binaagóó Finland ałnį́į́do ha’hódzódi. Díkwíí shį́į́ náhai, k’eh dadíísyáneeh naastséédgo, díí daango yas nídaalyį́į’ígíí yę́ę adahaaz’éél éí doodai shį́go níló tsoh ninahałtį́į́hgo éí doodai ’ániid ’aak’eego shó bee natį́į́h. ’Akonee’ nihilzhíshgo ’álch’į́dí nida’nt’ą’go, k’e’diléhe be’esdząą ani, “Paavo, Paavo, niladó doodah da hastiin sáni, Diyin God yóó’anihidíí’ą́ą.” Paavo, doo bee ’ihodiit’i’go nahalingo yich’į́’ hanádzíí’, “Tsin bahásht’óózh ak’áán bił ’ałtah bááh bee ’áníléeh ákó ałchíní doo dichin danil’į́’da. Dá’ák’eh tó’zhó’ sinilį́’iigíí yéego bá’dishgeed. Diyin God nanihínítááh, ndi nihá’ Shoidoołt’eeł.”

T’áá ’ákohgo k’eh dadéésyáneeh nínádatséédgo, Paavo be’esdząą yina’neezt’ąąh tsin bahásht’óózh naaki ahą́ą́h nániilyáago ak’áán bił ’ałtah ’áneil’į́’ ákó doo dichin danidzin da. ’Aadóó yéego naalnish, tó yá nida’azígeed áko daango doo ádáhódó’ółda dóó doo ’ániid ’aak’eego sho bee dootį́į́łda.

Díkwíí shį́į́ nanáhai ti’hoo’nííhgo, ’ákó nda’ Paavo t’áá íiyisíí yá’át’ééhgo aneest’ą. Be’esdząą ani, “Paavo, Paavo, díí k’ad bahózhó! K’ad tsin bahásht’óózh ch’íd ’aho’diiltł’iił dóó ła’ baah t’áá ak’áán bił ’ályaaígíí t’éiyá dootíís. Ndi Paavo be’esdząą bila’ t’áá hózhǫ́’ógo yiyííłtsood dóó ani, “T’áá ’ałní’idóó ak’áán tsin bahásht’óózh bił ’áníléeh, jó’ nihighagóó bił danihighanhígíí bidá’ák’eh daasdlį́.” Paavo dóó bighandóó yił háájéhígíí ba’indeel yę́ę díí bighagóó yił dabihighanhígíí baanahóókad dóó bich’į́’ náhwii’náago yika’eelwód.

Bíhwiidoo’áłígíí éí Hasda’iiníilii dibé doo tł’ízí binanitin díí nihee yílyáhígíí chodaol’į́—hoolzhishígíí dóó bá áda’iil’į́į dóó ba’kidjidlííhígíí—Yá’ąąshdi Honílóonii bá’ áłchíní bąą áká andeelwo’, t’áá íiyisíí yéigo bádahijooba’í dóó bich’į́’ andahaasti’ígíí.

Wóshdę́ę́’ bidishni áłchíní dóó nihich’į́’ t’ááłá’í nísózinigo, kwee’é áłtsé diniid, Jesus Christ bikéé’ yiikah dóó Diyin Íi’sizį́į ba’íinóhłí t’áá hak’is náhaló’. Ła’ ayóó ádano’níni dóó Hasda’iiníilii ayóó ádayo’nóo bada’íínołí. Diyin God nidolóósgo hanítá ákó e’ííłį́į́ nooseel dóó ła’ diné bikaʼánanilwo’go, ’azhą́ nanitł’á’ ndi. Hasht’idít’é ákó Hasda’iiníiłii bidááh dinááł dóó Naat’áanii Nelson bił ha’óníłíigo nihił hózhǫ́do. Bik’ehgo íínit’ǫ́’, nahasdz’aan hasht’e ’ałne’ ananiłwǫ́’go díí Jesus Christ Ńdoodáałgo bitséde’ ba’, dóó ákó nich’į́’ nik’ihójisdlí’ bił t’áá íiyisíí laanąą hasingo háá’áyį́į́h dóó ił hózhǫ́ Diyin bighan biyi’ ya’ádínaał, k’ad dóó naasgo.

Sin aniidí bee dahwiitaałgo:

Nihił hódoozhǫ́ǫ́ł’! Dóó éí bijį́’ji baa hasht’e’ádadoołneeh! …

Yoołkááł áádóó oolkił góne’ Doogáłígíí doo nihił béédahózin da.

Ákondi Níháándoodááłígíi Diyin God bizaad biyi’ bikáá; éí jį́ biyi’ baa hózhǫ́ǫdo

Ákohgo Yisdá’iiníiłii ayóó íiníi’níi niháán doodááł.

Jesus Christ bízhi’ binahjį’, amen.

Nda’asdzoh

  1. Russell M. Nelson, “The Lord Jesus Christ Will Come Again,” Liahona, Nov. 2024, 121.

  2. Doo éí yá nitsinádleetł’i’ nideedleehda, jó Jesus Christ łah ánihídoolííł ákó biba’ hasht’e’ádadíílzin bidááh Nidikááh biniye’. T’áá ’áłajį́’ bik’eh dahónííł’ǫ́ dóó bibee haz’áanii bik’eh dahoniil’į́įgo, Bibee jooba’ii dóó be’ák’ihojídlí t’áá naasgo Yisdá’iiníiłii beníilt’é diidlééł. Dóó t’áá akwiidéét’ǫ́’, biba’ hasht’é’adadidiilnį́į́ł Christ Ńdoodáałgo. Díí bikáá’ biyi’ 1 John 3:2–3:

    Ayóó’ánihósh’níinii, k’ad Diyin God dabiye’ daniidlį́ doo ádaniit’ée dooleełii t’ah doo bééhózin da: nidi nihił béédahózin, nihaa nádzáago t’áá bí át’éhígi tao dadiidleeł; jó’ deilts’áago t’áá bí át’éhígi tao danidzindo.

    Áko t’áá’ áłtso dine’ laanąą bił dáhasih hólǫ́’ chin nahjį’ adakwííł’íi azha’ niłtólí ndi.”

  3. Bóhólníihii Naakigi Nádááh ei díí t’ááłahídi miil nááhai gone’ ahodooniił, ákohgo bee bits’ádi’nílíidii nidoodaał, dóó tʼáá aniiltsxo Nílį́įgo nihił bedahozindo dóó Messiah bee ha’óodzi’ę́ę nilį́ (Ninił’į́ Isaiah 45:23; Zechariah 12:10; Doctrine and Covenants 88:104.

  4. Ninił’į́ Russell M. Nelson, “Opening Message,” Liahona, May 2020, 6.

  5. Ninił’į́ Joseph Smith Translation, Matthew 25:1 (in Matthew 25:1, footnotea); Matthew 25:1-4, 6-13.

  6. Doctrine and Covenants 45:56–57.

  7. Ninił’į́ David A. Bednar, “>Converted unto the Lord,” Liahona, Nov. 2012, 109.

  8. Ninił’į́ 2 Nephi 32:5.

  9. Matthew 24:4-5

  10. Ninił’į́ Joseph Smith—Matthew 1:5-6, 8-9, 21-22, 25-26.

  11. Ninił’į́ Moroni 7:13, 15-17. Naaltsoos Mormon Wolyéhígíí nanitin biłgo dóó naaltsoos sání binanitin “na’nitin doo t’áá aanínígíí éí t’óó ádaat’é yididooniił” (2 Nephi 3:12). Ákó shį́į́ díí łá’ binitseheekees át’é’ President Russell M. Nelson binanitin díí Naaltsoos Mormon Wolyéhígíí éí Diyin God bibee na’ánishii át’éego nahasdz’aan hasht’ee ’ałne’ Christ Ńdoodáałgo biniyé’ (Ninił’į́ “The Book of Mormon, the Gathering of Israel, and the Second Coming,” Liahona, July 2014, 27).

  12. Ninił’į́ Russell M. Nelson, “Think Celestial!,” Liahona, Nov. 2023, 119. President Nelson ałdo’ nanihíneeztą’: “Tʼáá doo diné dóó saanii ooch’íídjiʼ dah yoodlą́ʼi´gíí deeyínołtʼaąʼí [hane’ t’áá aanínígíí].” (“Overcome the World and Find Rest,” Liahona, Nov. 2022, 97). “Diyin Bóhólníihii dóó t’áá aníí oodlą’ adaat’éí naazláágóó bich’į́’ nabídíłkid. T’áá doo nił naaki nilinígo naas adonil’é’é’ díí naniła’ bił naaki danilinígo bił nahalne’go” (“Christ Is Risen; Faith in Him Will Move Mountains,” Liahona, May 2021, 103). Alma bizaad Naaltsoos Mormon Wolyéí biyi’ígíí naniyintin, “T’áá haida doo ba’íinóhłíhída nanihintinígíí da éí doodai sodizin na’nitiní da, ndi Diyin God yá naal’a’í níl’į́įgo, t’áá bibik’e yigááłgo dóó bibeehaz’áanii yik’eh hół’į́į”(Mosiah 23:14). Díí hane’ biyi’, Hasda’iiníilii nanihinitin t’áá bada’ííníidlíinígíí “biʼsizíinii díí abisésiihígíí, …bizaad aa hojoobaʼ dóó bidziilgo, …[hai] shidzįįli bee ndilyis … dóó … yee yaa haniihgo dóó beʼééhózinii yíneel’ą́, díí bee yit’į́ ályáii dóó t’áá aaníinii nanitin nadiní’ą́” (Ninił’į́ Doctrine and Covenants 52:14–19).

  13. Ninił’į́ Russell M. Nelson, “The Lord Jesus Christ Will Come Again,” 121.

  14. Nihicheiyę́ę bąą neelnishgo, nihicheiyę́ę t’áá bi adát’éego hane’ yá’át’ééhii neidiiléégóó dóó t’áá atah oodlą́ągo nishlį́įdo danízin. Bee haahóot’éígíí, doo ła’ na’ nits’ikéesígíí ííł’įįhda.

  15. Ninił’į́ Matthew 25:14–30

  16. Ninił’į́ Guide to the Scriptures, “Talent.” Tálent wolye’ígíí éí ałk’idą́ą́’ daa ’adiyédlo’go dóó béeso bą́ą́h da’ílį́nii díí Gríik dóó Roman biyi’ naháálzhizh yę́é’dą́ą́’. T’áá’ łá’í tálent éí hastą́ą́ dimiil denarii ba’hílį́ dóó t’áá’ łá’í denarius éí ndaalnishí łá’íjį́ígo ndaalnishgo ba’hílį́, ákó tálent t’áá’ łá’ígo ba’hílį́nii éí naadiin nahaigo nijíishnishgo bighą́’.

  17. Matthew 25:21; dóó ninił’į́ verse 23.

  18. Ninił’į́ Matthew 25:24-26.

  19. Nanitin naasgo bahane’, hool’aagóó jini’łį́ígo, ła’ naal’a’í bibee ił hózhóonii yah adoogááł dóó t’áá ałtsoní hóó’ dooleełgo nihoníłtį́, t’ó baa hazíní, naal’a’í ałtséedi ba’deet’ą́ígíí áłts’ísoo ła’go át’éendi éí k’ad doo ba’nits’eehikees da.

  20. Na’ałdó, Bóhólníihii tálents yiná’iníł’tinígíí dikwiishį́į́ iíná dóó binahagha’ binanitin łáago át’é, bee éé’hozinii dóó oodlą’nígíí bił (see Ether 12:35;Doctrine and Covenants 60:2, 13) ádo ’ałdó naalye’é dóó naalye’é baa áhwiijilyą́ą́ (Ninił’į́ Doctrine and Covenants 82:18).

  21. Ninił’į́ Harold S. Kushner, Overcoming Life’s Disappointments (2006), 26.

  22. Díí biyi’ bikaa’ Preach My Gospel: A Guide to Sharing the Gospel of Jesus Christ (2023), 48, “T’áá ałtso iíná doo hach’į’hooníídaígíí éí Jesus Christ niha nináhidlą́’ íyííla’ bee yá’át’ééh silį́į́’.

  23. Ninił’į́ Matthew 25:31–46.

  24. Matthew 25:32-33.

  25. Ninił’į́ Matthew 25:37–39, 44.

  26. Matthew 25:40; dóó ninił’į́ verse 45.

  27. Ninił’į́ Mosiah 2:17. Yisdá’iiníiłii binaanish bikaa’andeilwo’ Diyin binahagha’ bina’nitinígíí bee nida’yíítindo dóó bijéí heestǫ’íí nidadeeldzihdo (ninił’į́ Isaiah 61:1–3; Luke 4:16–21), doo dabidziilii biká ánídeijahdo, bilá yaago ndahííláhígíí bá de ádeilne’do, dóó bigod daditł’idígíí bidziilgo ádeilne’do (ninił’į́ Doctrine and Covenants 81:5).

  28. Tsin bahásht’óózh t’iis biyi’ éíłikání bich’į iinéí dóó fiber biyi’. Díí éí ts’ídá ’akéedi da’dąą.

  29. See Johan Ludvig Runeberg, “Högt Bland Saarijärvis Moar,” Idyll och epigram Dikter (1830), nummer 25; Suomen kansalliskirjallisuus (Helsinki, 1941), 9:50–52; sv.wikisource.org/wiki/Högt_bland_Saarijärvis_moar. Saad Swedish k’ehgo sinilígíí éí shi ííshla.

  30. Díí éí Diyin God ałk’idą́ą́’ Izrel yich’į́ haadzííhgo yaa halne’: “Háálá kéyahgi badahojoobá’íígíí áłahjį’ nihił dahólǫ́ǫ doo; éí bąą díí nihich’į’ bee haasdziihgo kódíshní, Nihik’isóó danilíinii badahojoobá’íi áádóó hojooba’ nahas’áanii nihikéyahgi nidaakaígíí bich’į’ nihił dahadlee’ doo” (Deuteronomy 15:11).

  31. Ninił’į́ Dallin H. Oaks, “Preparation for the Second Coming,” Liahona, May 2004, 7–10, nizhónígo bahane’ Naakigoné Náádááh dóó haitao ba’ hasht’e’ada’dilnééh.

  32. Ninił’į́ Russell M. Nelson,“Overcome the World and Find Rest,” 95–98. President Nelson nahinitin, “Ła’ t’áá ííyisíí si’ą́ągo ályaaígíí éí diné haashtʼéʼánalnęęhígíí yíchʼį́haashtʼé ádiilyaahígíí, yidagha’ígíí dóó hodísinígíí éí Diyin Bóhólníihii yadadookaa Ńdoodáałgo, Jesus Christ tʼáá íídą́ą́ʼ yikee ninidąązį́į́’go éí nahasdzáan bikáá’góó bąąhági át’éii bits’ą́ą́’ji, bił dah hozhǫ́,éí´ diné wódahdi diyin bibeehazʼąąnii yikéh dahołį́.” (“Overcome the World and Find Rest,” 98).

  33. Ninił’į́ Moroni 7:3. President Joseph F. Smith nanitin: “Háá’áyį́į́h wolyeii … éí doo ʼatsíís háá’áyį́į́h át’é’ da. … [Díí éí] Diyingo háá’áyį́į́h dóo iłhozhǫ́ éí bits’ą́ą́dę́ę́ t’aa’aaníígo bił dabi’diizhchį́. … Bee na’nitin t’áá aaníinii bik’idóohtą́ągo, Diyin Bóhólníihii bił hazʼą́ góneʼ yah adookaa’ dííjįʼ. … [Bóhólníihii bił hazʼą́ góneʼ ya’iikaígíí] éí binitséekees yá’ádaat’ééh dááslį́įgo, dóó ákóne’ dabinaa’ t’áá ’íiyisíí hódahgo dabididóójį́’ígíí naas bee t’áá’aaníínii bijéí yéédoníł dzil, dóó adaahojoolbá’igo biyi’ déékaa dóó yá’át’ééhjigo banida’ásdzó’go Jesus Christ yikéé’ déékaa. Ndi lą’ígo dine’, t’áadoo áájí’ yéénidáhaz’ą́’da, ’ałts’áádéé diné bibeehaz’áanii dikwii shį́į́ bich’į́’ koolyá, ákó díí bíni’ ba’nidánitł’a ayósin, dóó doo bił óníída, dóó doo hózhó’ó sída da. Díí éí doo bił dahaldíngoo Sodizin bighan biyi’ łá’ ’ádahooníiłii, dóó dine’é danilíinii biyi’, dóó doo ééhozingo dine’ts’ą́ą́dę́ę́’. … Hani’ nítsee’hakees biyi’ baa ’ayahoolni dóó bik’éé doo hózhó’ó ázdaa’ da dóó doo ééhozinda naasgo ííyííł’į́’. Binitsékees nidabidiisnáá’, dóó ałtsíísigo łá’ ahóódzáago ayóó’ bił dah hózhó, nileeh tó’ nteeldi łá’ diigis silį́į́’ígíi na’hólǫ́’” Gospel Doctrine5th ed. [1939]).

  34. “When the Savior Comes Again,” Hymns—For Home and Church, Gospel Library.