Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18
Ko ha Vakai Foʻou ki he Fakatomalá
ʻOku mahulu hake ʻa e fakatomalá ʻi he fakameʻapangoʻia pē ʻi hoʻo ngaahi angahalá—ʻoku fekauʻaki ia mo e hoko ʻo hangē ange ko Sīsū Kalaisí.
ʻI he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, ʻoku lahi ʻaupito ai ʻetau talanoa fekauʻaki mo e fakatomalá. Ko e hā hono ʻuhingá?
ʻOku tau fai ʻeni koeʻuhí ko e fakatomalá ko e taha ia ʻo e ngaahi tefitoʻi moʻoni mahuʻinga ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí (vakai, Ngaahi Tefito ʻo e Tuí 1:4). ʻOku ʻikai ko ha meʻa lelei pē ke fai pe ko ha founga ke “fakangaloʻi” ai ʻetau ngaahi angahalá (vakai Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:42). ʻOku mahuʻinga ʻaupito ia ki heʻetau hoko ʻo hangē ange ko e Fakamoʻuí pea ke nofo ʻi ha ʻaho mo e Tamai Hēvaní mo hotau ngaahi fāmilí ʻo taʻengata.
Ko e fakatomalá ko ha “liliu ia ʻo e fakakaukaú mo e lotó ʻa ia ʻokú ne ʻomi ai ha fakakaukau foʻou kau ki he ʻOtuá, kiate kita pea mo e moʻuí fakalūkufua.” Ko ia ai, ko e taumuʻa ʻo e fakatomalá ke tokoniʻi kitautolu ke tau liliu mo vakai ki he ʻOtuá, kiate kitautolu, mo e moʻui fakamatelié ʻi ha founga kehe mo lelei ange. Ka te tau fakahoko fēfē iá?
Tafoki kia Kalaisi
Naʻe akoʻi ʻe ʻEletā Teili G. Lenilani ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá, ko e foʻi lea faka-Suēteni ki he “fakatomalá” ko e omvänd, ʻa ia ʻoku ʻuhinga moʻoni ia ki he “tafoki.” Naʻá ne pehē, “Kuo pau ke kau ʻi he fakatomala moʻoní ʻa e tui ki he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí, tui te Ne lava ʻo liliu kitautolu, tui te Ne lava ʻo fakamolemoleʻi kitautolu, mo tui te Ne tokoniʻi kitautolu ke tau hao mei ha ngaahi toe fehalaaki lahi ange. ʻOku ʻai ʻe he faʻahinga tui ko ʻení ʻa ʻEne Fakaleleí ke ʻaonga ʻi heʻetau moʻuí.”
ʻOku ʻikai ko e fakatomalá ʻa e tafoki pē mei he angahalá ka ko ha tafoki kakato, ʻi he ʻiloʻilo pau, mo e hanga kakato kia Sīsū Kalaisi. Fakakaukau ki ai ʻi he founga ko ʻení: Kapau ʻokú ke feinga ke luelue ki ha taha ke talanoa mo ia, ʻokú ke lue fakaholomui? ʻOkú ke lue fakatoupīkoi nai ki ai? Ko ha ngaahi founga faingataʻa ia ke fetaulaki ai mo ha taha. Kapau ʻoku teʻeki ke ke tafoki ke hanga kakato ki he feituʻu ʻokú ke ʻalu ki aí (pe ko e tokotaha te ke fetaulaki mo iá), ʻe faingofua ke ke ʻalu ʻi ha hala kehe. Ko hono fakakātoá, ʻoku malu ke pehē ʻe faingofua mo lelei ange ʻa e fepōtalanoaʻakí ʻi he taimi ʻokú ke talanoa ai ki he tokotahá lolotonga hoʻo fehangahangai mo iá.
Ko e meʻa tatau pē ki he fakatomalá. ʻOku tali mo ʻofa ʻa e Fakamoʻuí ʻi heʻetau feinga ke fakatomalá, ka ʻoku toki ʻaonga pē ia ʻi he taimi ʻoku tukutaha ai ʻenau tokangá kiate Iá. Ko e lahi ange ʻetau ngāue ʻaki ʻa e tui kia Sīsū Kalaisí, ʻiloʻi ʻetau ngaahi fehalaākí, kole fakamolemole koʻeuhi ko kinautolu, mo feinga ke fakaleleiʻi kinautolú, ko e lahi ange ia ʻetau hoko ʻo hangē ko Iá.
Ko e Ui ʻa e Fakamoʻuí kiate Kitautolú
Fakakaukau angé ki he fiefia ʻa e Fakamoʻuí ʻi Heʻene vakai atu ʻokú ke feinga mālohi ke fakalakalaká! Naʻá Ne folofola ʻo pehē: “He vakai, naʻe kātakiʻi ʻe he ʻEikí ko homo Huhuʻí ʻa e mate ʻi he kakanó; ko ia, naʻá ne kātakiʻi ai ʻa e mamahi ʻa e kakai kotoa pē, koeʻuhí ke lava ʻa e kakai kotoa pē ʻo fakatomala pea haʻu kiate ia. …
Pea hono ʻikai ke lahi ʻa ʻene fiefia ʻi he laumālie ʻe toko taha ʻoku fakatomalá!” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:11, 13).
Naʻe mamahi ʻa Sīsū Kalaisi koeʻuhí ke tau lava ʻo maʻu ʻa e faingamālie ke fakatomalá. Kapau he ʻikai ke tau fakatomala, he ʻikai ke tau tuku Hono mālohi fakaleleí ke ne tākiekina ʻetau moʻuí. ʻI he taimi ʻoku tau fakavaivaiʻi ai kitautolu mo falala ki he Fakamoʻuí, ʻoku tau hoko ʻo lelei ange, pea tau hoko ʻo hangē ange ko Iá.
Hangē ko e fiefia ʻa e Fakamoʻuí ʻi he taimi ʻoku tau fakatomala aí, te tau lava foki ʻo ongoʻi ʻa e fiefia ko iá. Naʻe akoʻi mai ʻe ʻEletā Kuleiki C. Kulisiteniseni ʻo e Kau Fitungofulú, “ʻI heʻetau fakatomala mei heʻetau ngaahi angahalá, kuo pau ke tau tokanga taha ki he fiefia maʻongoʻonga ʻe muimui mai aí. ʻE ngali fuoloa ʻa e poʻulí, ka ʻe hoko mai ʻa e pongipongí, pea hono ʻikai fungani ʻa e nonga mo e fiefia lahi te tau ongoʻí ʻi hono fakatauʻatāinaʻi kitautolu ʻe he Fakalelei ʻa e Fakamoʻuí mei he angahalá mo e mamahí.”
Pea ʻoua muʻa naʻa ngalo: ʻOku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní ke foki kotoa ʻa ʻEne fānaú ki ʻapi kiate Ia. ʻOku ui kitautolu ke tau fakatomala, ke vahevahe ʻa e ongoongoleleí, pea fakaafeʻi ʻa e tokotaha kotoa pē ke fakatomala mo fakalakalaka. ʻOku ʻikai ʻuhinga ia ke tau ʻalu takai ʻo kaikaila, “Fakatomala, fakatomala!” ki he kakai ʻi he halá. Ka, ʻi he taimi ʻoku taau aí, ʻoku tau poupouʻi ʻi he ʻofa ʻa kinautolu ʻoku tau feohí ke nau haʻu ki honau Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisí pea hoko ʻo lelei ange ʻi ha toe taimi kimuʻa.