YA Fakauiké
ʻIo, Ko ha Tauhi Koe ʻo e Māmaní—kae ʻOua Naʻá Ke Teteki!
Liahona Sānuali 2026


Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Fuakava Motuʻá ki Hoʻo Moʻuí

ʻIo, Ko ha Tauhi Koe ʻo e Māmaní—kae ʻOua Naʻá Ke Teteki!

Ko hono tokangaʻi ʻo e ʻātakaí ko ha fekau mahuʻinga ia, ka ʻoku ʻikai fiemaʻu ia ke tau ʻai ke faingataʻa.

ko ha kakai lalahi kei talavou ʻoku fofonga malimali mo ngāue fakataha ʻi ha ngoue

ʻUli ʻa e ʻEá. Tā ʻo e ʻuluʻakaú ʻŌseni fonu ʻi he vevé. Liliu ʻa e ʻeá.

ʻI hoʻo fanongo ki he ngaahi lea mo e ngaahi kupuʻi lea ko ʻení, mahalo te ke ongoʻi ha loto-hohaʻa, siva ʻa e ʻamanakí, pe naʻa mo e fuʻu lahi ʻa e fakamatalá–fakatupu ha taʻemahuʻingaʻia.

ʻI he ngaahi taʻu siʻi kuo hilí, kuo ʻomi ʻe he mītia fakasōsialé ha ngaahi hohaʻa fakaʻātakai ki he tokanga ʻa hotau māmaní, pea ʻoku mahuʻinga hono tokangaekina ʻa e tūkunga ʻo e ngaahi palopalemá. Ka ʻi he taimi ʻe niʻihi, ko e ngaahi sio fakalūkufua peheé ʻokú ne faʻa fakafaingataʻaʻiaʻi hono ʻiloʻi ko e hā ho fatongia fakatāutahá—pe naʻa mo pehē pe ko e hā ʻoku totonu ke ke tokanga ai ki aí.

Ko e solovaʻangá? Ko e mahino kiate koe ho fatongia fakalangi kuo vaheʻi atu ko ha tauhi ʻo e ngaahi fakatupu ʻa e ʻOtuá.

Ko e Hā ʻOku Totonu Ai Ke u Tokanga Ki Aí?

Naʻá ke ʻilo kuo fekauʻi ʻe he Tamai Hēvaní ʻa kitautolu kotoa ke tau kau atu ki hono tauhi ʻo e māmaní?

ʻOku ʻomi ʻe he ʻEikí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 104:13, ʻa e fakaafe mafatukituki ko ʻení: “He ʻoku taau mo au, ko e ʻEikí, ke u fokotuʻu ʻa e tangata kotoa pē ke ne fakamatala ki heʻene hoko ko e tauhi ki he ngaahi tāpuaki fakamāmaní, ʻa ia kuó u ngaohi mo teuteu maʻa hoku kakaí.”

Kapau ʻoku ʻikai feʻunga e ui ko iá ki he ngāué, naʻe pehē ʻe hotau palōfitá, Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni: “Ko e hā te tau fai ʻi heʻetau maʻu e ngaahi monūʻia ʻo e Fakatupu fakalangí? ʻOku totonu ke tau tokangaʻi ʻa e māmaní, hoko ko ha kau tauhi fakapotopoto ki ai, pea tauhi ia maʻá e ngaahi toʻu tangata ʻo e kahaʻú.”

Ko e tokotaha tauhí ko ha taha ia ʻokú ne tokangaʻi ha meʻa kuo fakafalala kiate ia. Kuo fakafalala atu ʻe he ʻEikí ʻa e māmaní ke ke tokangaʻi, pea ko ho fatongiá ke tauhi ia.

ʻOku faingofua ke tekeʻi ʻa e fatongia ki he ʻātakaí ki ha tokotaha kehe pe ko ha kautaha lahi ange kae ʻikai ko koe ʻi he taimi ʻoku hangē ai ko ha fuʻu palopalema lahi he ʻikai ke ke lavaʻi toko tahá.

Ko hono liliu ha fatongia fakamāmani ki ha fatongia fakatāutahá ʻoku meʻa mahuʻinga ki he fakaʻehiʻehi mei he ongoʻi lōmekiná. Manatuʻi: ʻOkú ke feʻunga ki ho lakanga ko ha tokotaha tauhi ʻo e māmaní koeʻuhí ko ho tuʻunga fakalangí ko e fānau ʻa e ʻOtuá.

Te u Kamatá Nai ʻi Fē?

Kuó ke lau e fakamatala ngāué. Pea hā leva? Kuo taimi ke fakahoko ha founga ngāue ʻi he tuí ki hono feau ʻo e ngaahi fiemaʻú.

Ko ha founga ʻeni ʻe 10 ke ke kamata ai:

  1. Tamateʻi ʻa e vaí ʻi he taimi ʻoku ʻikai fakaʻaongaʻi aí.

  2. Kumi ha ngaahi founga fakafiefia ke toe fakaʻaongaʻi ai ho ngaahi koloa kuo motuʻá.

  3. Fili ke fakaʻaongaʻi ha ngaahi founga fefonongaʻaki kehe ʻi he taimi ʻoku malava aí.

  4. Kamataʻi ha ngāue tokoni ʻi ho koló.

  5. Fakapotopoto ange ʻi he meʻa ʻokú ke fakataú. Fehuʻi, “Te u fakaʻaongaʻi nai ʻa e meʻa ko ʻení ʻi he lele lōloá?”

  6. Fakaʻaongaʻi ʻa e maama fakanatulá ʻi he lahi taha te ke lavá lolotonga ʻa e ʻahó.

  7. Feinga ke ke ʻilo ki he ngaahi ngāue tokoni tuʻuloa fakalotofonuá mo e ngaahi laó. ʻE malava pē ke faingofua ʻeni ʻo hangē ko e muimui ʻi he ngaahi ʻakauni mītia fakasōsiale fakalotofonua ho puleʻangá.

  8. Teuteuʻi ho māmaní. Hiko ʻa e vevé, feinga ke tō ha ngaahi ʻakau matala pe ʻuluʻakau, pea fakapotopoto ʻi he ngāue ʻi tuʻá.

  9. Tokoni ki ho kaungāʻapí. Fakakaukau ke tō ngoue, tokoni ʻi heʻenau fefonongaʻakí, pe tufi ʻenau ngaahi koloa ʻe lava ke toe ngāue ʻakí maʻanautolu kapau ʻoku ʻikai ha kautaha ke fai ia.

  10. Lotua ke ʻilo ʻa e founga te ke lava ai ʻo fakaʻaongaʻi ho ngaahi talēnití mo e ngaahi meʻafoaki fakalaumālié ke hoko ko ha tauhi lelei ange ʻo e ʻātakaí.

Fēfē Ka ʻIkai ke u Sio ki ha Ngaahi Ola?

Naʻá ke fai e meʻa kotoa ʻi he lisí, pea ʻoku kei fonu pē ʻa e ʻōsení ʻi he vevé, kei hoko pē ʻa e ʻuli ʻa e ʻeá ko ha palopalema, pea kuo ʻikai ha fakamatala fakafiefia ʻi hoʻo mītia fakasōsialé.

ʻOleva! Kimuʻa peá ke loto-foʻí, manatuʻi ʻa e “ʻuhinga” hoʻo ngāué.

ʻI ha fakataha lotu kimuí ni mai, naʻe pehē ai ʻe he Palesiteni Lahi ʻo e Fineʻofá, Kamila N. Sionisoni: “ʻOku mahuʻinga ke tau fakatokangaʻi ʻa e fehokotaki ʻi he vahaʻa ʻo e tokangaekina ʻo e māmaní pea mo hono tokangaʻi hotau kaungāʻapí. ʻI hono tokangaekina ʻo e māmaní, ngaohi ke fakaʻofoʻofa hotau ʻātakai fakalotofonuá, mo tokoniʻi hotau tukui koló ke hoko ʻo tuʻuloá, ʻoku tau hoko ai ko e kau tauhi fakapotopoto ʻo e māmaní ke tāpuekina ʻa e moʻui hotau kaungāʻapí.”

Ko e ngāue kotoa pē, neongo pe ko e hā hono siʻisiʻí, ko ha toe sitepu ia ʻi he muimui ki he fekau ʻa e ʻEikí ke ngāue ko ha tauhi ʻo e ngaahi tāpuaki ʻi he māmaní.

Tuku ke Fiefia Homou Lotó

Naʻe folofola ʻa e ʻEikí “[ko e] ngaahi meʻa kotoa pē ʻoku haʻu mei he kelekelé, ʻi hono faʻahitaʻú, kuo ngaohi ia ke ʻaonga pea fakaʻaongaʻi ʻe he faʻahinga ʻo e tangatá, ke fakamānako ki he matá pea fakafiefia foki ki he lotó” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59:18).

Fokotuʻu ʻa e fatongia tauhi ki he ʻātakaí ko ha meʻa mahuʻinga ʻi hoʻo moʻuí, kae ʻoua naʻá ke fakaʻatā ʻa e loto-hohaʻá, siva ʻa e ʻamanakí, pe ilifiá ke ne fakakāsia ʻa e fiefia ʻoku maʻu mei he moʻui ʻi he māmani fakaʻofoʻofa ko ʻení.

Naʻe akoʻi ʻe he Pīsope Pulé, Sēleti Kōsei, “Naʻe teuteuʻi e ngaahi fakatupu fakaʻofoʻofa ko ʻení maʻa ʻetau leleí pē pea ko e fakamoʻoni tonu ia ki he ʻofa ʻa e Tupuʻangá ʻi Heʻene fānaú.”

ʻI hoʻo fāifeinga ke moʻui ʻaki ʻa e fekau ko ʻeni ke hoko ko ha tauhi ʻo e māmaní, te ke lava ai ʻo maʻu ha loto-houngaʻia ange ʻi he ngaahi fakatupu ʻa e ʻOtuá pea mo faitokonia e moʻui ʻa kinautolu ʻoku mou feohí.