YA Fakauiké
ʻE Ngali Ongo Faingataʻa ʻa e Fakatomala Fakaʻahó—ka ʻOku ʻIkai Fiemaʻu ia Ke Pehē
Liahona Sānuali 2026


Mei he YA Fakauiké

ʻE Ngali Ongo Faingataʻa ʻa e Fakatomala Fakaʻahó—ka ʻOku ʻIkai Fiemaʻu ia Ke Pehē

Naʻe ongo fakamafasia ʻa e fakatomala fakaʻahó kae ʻoua kuo mahino kiate au hono ʻuhingá.

ko ha fefine ʻoku falani māfana kulokula ʻoku lotu

Kuó u fanongo ʻi ha ngaahi meʻa lahi naʻe hala fekauʻaki mo e fakatomalá.

ʻI ha taimi fuoloa, naʻe ʻikai ke u fuʻu fakapapauʻi naʻá ku fakatomala ʻi he “founga totonú.” Naʻá ku ʻosi ako ʻa e “ngaahi sitepu” ki he fakatomalá. Ka naʻá ku ongoʻi ʻo hangē, kapau he ʻikai ke u muimui tonu ʻi he “sitepu” kotoa pē, he ʻikai lava ke fakamolemoleʻi ʻeku ngaahi angahalá.

Ka naʻe ʻikai foki ke u fakapapauʻi ʻa e founga totonu ki he fakatomalá.

Ne u fakahaaʻi ki he Tamai hēvaní ʻoku ou fakatomala peá u kole kiate Ia ha fakamolemole, pea ʻi he lolotonga ʻeku talaange kiate Ia ʻeku ngaahi angahalá naʻe tokoni ia ke siʻi ange ʻeku ongoʻi halaiá, naʻe hangē foki ia ha foʻi ngāué—ko ha toe meʻa ʻe taha ke fakaʻilongaʻi kuo fakahoko ʻi ha lisi ngāue fakalaumālie. Naʻe ʻikai ʻuhingamālie kiate au.

Ko e Fakatomala Fakaʻahó ʻOku … Lelei?

Pea ʻi he ngaahi taʻu siʻi kuo hilí, naʻe pehē ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni: “ʻOku hala ha meʻa ʻe toe fakatauʻatāina ange, fakaʻeiʻeiki ange, pe toe mahuʻinga ange ki heʻetau fakalakalaka fakafoʻituituí ka ko e tokanga fakaʻaho maʻu pē ki he fakatomalá.”

Naʻe toʻoa heni ʻeku fakakaukaú.

Naʻá ku fakatokangaʻi ne u ʻai maʻu pē ʻa e fakatomalá ko ha meʻangāue fakavavevavé—ke toki fakahoko pē ʻi hano mātuʻaki fuʻu fiemaʻu ke fakahoko. Ka naʻe pehē ʻe he palōfitá ʻoku totonu ke u fakahoko ia ʻi he ʻaho kotoa pē—pea ʻoku totonu ke ongo fakafiefia?

Ko hono moʻoní, koeʻuhí naʻá ku fakakaukau ki he fakatomalá ko ha lisi lōloa mo fakamamahi ʻo ha ngaahi ngāue ke fakahoko, naʻe fakamafasia ʻa e fakakaukau ke fakahoko fakaʻaho iá pea toe fakailifia ange ʻi he fakamahamahalo naʻá ku anga ʻi hono fakahokó. Naʻe teʻeki pē ke u ʻilo ʻa e feituʻu ke kamata aí pe ʻe fēfē nai ia kiate aú.

Ko e Hā Koā ʻa e Fakatomalá?

ʻI he hili pē iá, naʻá ku hū ki he senitā teuteu ngāue fakafaifekaú pea kamata ke u ako ʻa e Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí. Naʻá ku lau ai: “Ko e fakatomalá ko e founga ia ʻo e tafoki ki he ʻOtuá kae sītuʻa mei he angahalá. ʻI heʻetau fakatomalá, ʻoku liliu leva ʻetau angafaí, ngaahi fakaʻamú, mo e fakakaukaú ke fenāpasi lahi ange mo e finangalo ʻo e ʻOtuá.”

ʻI heʻeku lau ʻa e potufolofola ko iá, naʻe tokoniʻi au ʻe he Laumālié ke u ʻiloʻi ko e fakatomalá ʻoku ʻikai ko ha lisi ngāue pē pe ko ha meʻa ʻoku tau fakahoko ʻi haʻatau toki fai ha ngaahi fehalaaki lalahi.

Ko hono fakakātoá, ko e fakatomalá ko e liliu.

Pea ʻoku ʻuhinga ia ʻoku ʻikai fekauʻaki pē mo e angahalá. ʻOku ʻuhinga ia ko e hā pē ha taimi te u fokotuʻu ai ha taumuʻa ke hoko ʻo hangē ange ko Sīsū Kalaisí—ke tupulaki fakalaumālie, fakatuʻasino pe fakaʻatamai ʻi ha founga ʻoku fenāpasi mo e finangalo ʻo e ʻOtuá—ʻoku ou fakatomala ai.

Ko e moʻoni ʻoku ʻi ai ha ngaahi taimi ʻoku fiemaʻu ai ʻi ha ngaahi angahala pau ke tau sio ki ha taki lakanga fakataulaʻeiki ki ha tokoni mo ha tataki. Ka ʻi heʻeku fakakaukau ki he fakatomala fakaʻahó, ʻoku ou fakakaukau ki ai ko hano toutou vakaiʻi ki he ʻOtuá ke sio pe ʻoku ou fakahoko nai Hono finangalo maʻakú. Pea ʻi hono tokoniʻi au ʻe he Laumālié ke u ʻilo te u lava ʻo lelei angé, ʻoku ʻuhinga ʻa e fakatomalá ki ha fili ke liliu ʻeku moʻuí pea fekumi ki he tokoni ʻa e Fakamoʻuí ʻi heʻeku nofo ʻi he hala ʻo e fuakavá.

ʻE Fēfē Leva Haʻaku Fakatomala Fakaʻaho?

ʻI heʻeku feinga ke fakakaukau ki he ʻuhinga ʻo e fakatomala ʻi he ʻaho kotoa peé, naʻe tokoni ha ngaahi lea meia ʻEletā Tēvita A. Petinā ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá. Naʻá ne pehē:

“ʻOku mahuʻinga ʻa e lotu ʻoku mahuʻingamālié he pongipongi taki taha, ko ha konga mahuʻinga ia ʻo e teuteu fakalaumālie fakafoʻituitui ki he ʻaho takitaha, pea ʻoku hoko ia kimuʻa pea kamata e ngāue ʻo e ʻahó, ʻo hangē ko e hoko ʻa e fakatupu fakalaumālié ko ha teuteu mahuʻinga ki he fakatupu fakaemāmaní. …

ʻI he fakaʻosinga e ʻahó, ʻoku tau toe tūʻulutui pea fai ha fakamatala ki heʻetau Tamaí. … ʻOku tau fakatomala pea tau ʻiloʻi e ngaahi founga te tau lava ʻo fai lelei ange pea hoko ʻo lelei ange ai ʻi he ʻapongipongí, ʻi he tokoni ʻa e Laumālie ʻa e ʻEikí.”

ʻI hono fakalea ʻe tahá: Lotu ki he ʻOtuá. Kole kiate Ia ha fakahinohino. Muimuiʻi ia. Lipooti fakafoki. Toe fakahoko ia.

Ko ha ngaahi founga ʻeni ʻoku ou fakahoko ai ʻa e faleʻi ko iá ʻi heʻeku moʻuí:

  • ʻOku ou fokotuʻu ha ngaahi taumuʻa fakauike lolotonga ʻa e houalotu sākalamēnití. ʻOku ou fakakaukau ki he meʻa kuó u fai ʻi he uike kuo ʻosí pea fakafanongo ki he Laumālié ki he meʻa te u lava ʻo ngāue ki ai ke u fakalakalaka ai pe liliú.

  • ʻOku ou fokotuʻu ha ngaahi taumuʻa mo ha ngaahi palani ke ikunaʻi ʻa e ngaahi taumuʻa ko iá pea tauhi kinautolu ʻi ha palakipoe ʻi hoku lokí.

  • ʻI heʻeku fononga holo he uiké, ʻi heʻeku lotú, ʻoku ou aleaʻi ʻeku ngaahi taumuʻá mo e Tamai Hēvaní, kolea ʻEne tokoní ke feau kinautolu, pea lipooti fakafoki ʻi he tūkunga ʻo e ngaahi meʻá, fakafanongo ki ha takiekina lahi ange mo ha fakapapau ʻoku ou ʻi he hala totonú.

Ko Hono Fili Ia ʻi he ʻAho Kotoa Peé

ʻOku ʻikai ke tau hoko ʻo hangē ko Sīsū Kalaisí ʻaki ʻetau ikunaʻi fakaʻangataha ha ngaahi angahala iiki ʻe niʻihi. ʻOku ou pehē ko e fanga kiʻi fili iiki mo fakaʻaho ke falala kiate Iá—lelei ange ʻaki ha pēseti ʻe taha ʻi he ʻaho takitahá—ʻoku iku ki ha liliu moʻoni ʻi he fakalau ʻa e taimí.

Te tau lava ʻo fili ke muimui kia Sīsū Kalaisi ʻi he ʻaho kotoa pē. Pea ʻi heʻetau fehalākí, ʻoku tau maʻu ʻa e tāpuaki ʻo e fakatomalá, ʻo fili ke toutou muimui ʻiate Ia, pea hokohoko atu ke tupulaki maʻu ai pē. Ko e fakatomala fakaʻahó ia kiate au.