YA Fakauiké
ʻOku ʻIkai Nai Ke Ke Fakahoungaʻi ʻa e Ongoongoleleí?
Liahona Sānuali 2026


ʻOku ou Tui

ʻOku ʻIkai Nai Ke Ke Fakahoungaʻi ʻa e Ongoongoleleleí?

ʻOku nofo ʻa e tokotaha naʻá ne faʻú ʻi Maloka, Sipeini.

ʻOku ʻi ai ha ngaahi taimi ʻi heʻetau moʻuí ʻoku tau ʻiloʻi ai kuo teʻeki ke tau fakahoungaʻi ʻa e ongoongoleleí ʻi heʻene hoko ko ha maná.

ko ha tangata ʻokú ne faitaaʻi ha pusi ʻi ha matapā sioʻata

ʻI ha ʻaho ʻe taha ʻi heʻeku lue ki he ngāué, naʻá ku fakatokangaʻi ʻeku fakameʻapangoʻia ʻi ha fakafeʻātungia angamaheni: ko e kau folau ʻeveʻevá.

ʻOku ou anga ki he kau folau ʻeveʻeva ʻi heni ʻi Maloká, ka ʻi he ʻaho ko ʻení, naʻá ku mamata ʻi he fakameʻapangoʻia moʻoni ʻi ha fakatahataha atu hanau tokolahi ki loto kolo, ʻo tuʻu ke faitaaʻi ʻa e meʻa kotoa pē naʻa nau sio ki aí.

ʻOku ou manatuʻi ʻeku fakatokangaʻi ha folau ʻeveʻeva ʻe taha ʻoku sio ki ha matapā sioʻata mo kamosi ha laʻitā peá u fakakaukau, “Ko e hā hono ʻuhingá? Ko ha matapā sioʻata angamaheni pē ʻeni. Ko e hā ʻokú ke faitaaʻi ai iá?”

Ka ko hono moʻoní, mahalo ʻoku ou fai ʻa e meʻa tatau ʻi he taimi ʻoku ou ʻaʻahi ai ki ha ngaahi feituʻu foʻoú. Ko ia naʻá ku pehē leva ke liliu ʻeku foungá.

ʻI heʻeku sio ki ha taha ʻoku fakahanga hake ʻene meʻafaitaá ki ha fale, naʻá ku fakakaukau ke u sio mo au ki ai pe te u lava ʻo ʻilo ʻa e meʻa ne nau mahuʻingaʻia aí. Kapau naʻá ku fakatokangaʻi ha taha ʻoku sio ki ha falekoloa naʻá ku fakalaka ai ʻi he ʻaho kotoa pē, naʻá ku fakapapauʻi ke u toe sio ki ai ke ʻiloʻi ʻa e meʻa mahuʻinga ne nau faitāʻí.

Pea ʻoku mou ʻilo ha meʻa? Naʻá ku sio ki ha ngaahi meʻa fakaʻofoʻofa ʻi heʻeku lue ko ia ki he ngāué. ʻI he taimi naʻá ku feinga ai ke vakai ki hoku ʻapí ʻo hangē ko haʻaku fuofua sio ia ki aí mo feinga ke fakahoungaʻí, naʻá ku maʻu ha ngaahi meʻa foʻou ke houngaʻia ai.

Naʻá ku maʻu kimui ange ʻa e fakakaukau ko ʻení:

ʻOku tuʻo fiha nai ʻeku taʻefakahoungaʻi ʻa e ongoongoleleí?

Ko Hono Fakatokangaʻi ʻo e Ngaahi Tāpuaki Kuo Tau ʻOsi Maʻú

ʻOku ou manatuʻi ha taimi ʻi heʻeku ngāue fakafaifekaú naʻe ʻikai ke u fuʻu ongoʻi fiefia ai. Naʻá ku toutou lotua maʻu pē ʻa e ngaahi meʻa tatau pea ʻikai ke u ongoʻi naʻá ku maʻu ha ngaahi tali.

Naʻá ku talanoa ki heʻeku palesiteni fakamisioná fekauʻaki mo e ongo naʻá ku maʻú, peá ne talamai mahalo ʻoku ʻikai ke u falala kakato ki he ngaahi talaʻofa ʻa Kalaisí. ʻI he kamataʻangá naʻe ʻikai ke u ʻiloʻi ʻene ʻuhingá, ka ʻi heʻeku fakakaukau maʻu pē ki ai mo ako ʻa e ʻuhinga ke falala kakato ai ki he ʻEikí, naʻá ku ongoʻi naʻe ueʻi au ke u kamata fakatokangaʻi mo houngaʻia ʻi he ngaahi tāpuaki kuó u ʻosi maʻú. Naʻe tokoni ʻeni ke u ʻiloʻi kuo ʻosi tali ʻe he Tamai Hēvaní ha konga lahi ʻo ʻeku ngaahi lotú mo tāpuekina au ʻi ha ngaahi founga lahi.

Naʻe akoʻi ʻe ʻEletā ʻUlise Soālesi ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá: “ʻOku hā ʻa e fakafiefiemālie peheé ʻi he mole māmālie ʻetau fiefia ke kau kakato ki he ongoongolelei ʻa e ʻEikí. …ʻOku fakatupu ʻe he fakafiefiemālie ko ʻení ke ʻoua te tau fakamahuʻingaʻi ʻa e ngaahi meʻaʻofa ʻo e ongoongoleleí, pea iku ai ke tau fai ha meʻa ʻe liʻaki ai ʻetau fakaʻutumauku maʻu pē ʻi he ngaahi meʻa mahuʻinga ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí pea mo e ngaahi fuakava kuo tau fakahokó.”

ʻI heʻeku ongoʻi hangē ʻoku ʻikai ke u fakahoungaʻi e ongoongolelei ʻa Kalaisí, taimi ʻe niʻihi ko e talí ke foki ki he ngaahi meʻa angamahení pea mo hono manatuʻi ʻo e meʻa ʻoku mahuʻinga tahá.

Ko e Vakai ki Heʻetau Tuí ʻi ha Maama ʻOku Foʻoú

ʻI he meimei kotoa ʻeku moʻuí, kuó u ʻi ha ngaahi tūkunga ai ko au pē ʻa e mēmipa ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní. ʻOku ʻalu hoku fāmilí ki he lotú, pea ʻoku ou maʻu ha kolo fakaʻofoʻofa, ka ʻi he akó pe ʻi haʻaku nofo mo ha ngaahi kaungāmeʻa, ʻoku ou faʻa ongoʻi tuenoa ʻi heʻeku tuí.

ʻI heʻeku fetaulaki mo ha kakai foʻoú, ko au ʻoku nau fuofua ʻilo mei ai ʻa e ongoongoleleí. ʻI heʻenau ʻiloʻi ha ngaahi meʻa fekauʻaki mo au mo ʻeku moʻuí, ʻoku nau pehē ʻoku foʻou mo makehe.

Hangē ko ʻení, ʻi he ngaahi māhina siʻi kuo hilí, naʻá ku ʻi ha paati ʻa e ngāué pea maʻu kava mālohi ai ʻa e tokotaha kotoa pē. ʻI heʻeku fakamatalaʻi ki hoku ngaahi kaungā-ngāué ʻoku ʻikai ke u maʻu kava mālohí, ne nau pehē ne ʻikai ke u inu ʻi he pō ko iá koeʻuhí kuo pau ke u fakaʻuli hili ʻa e pātí. ʻI heʻeku fakamtalaʻi ange ʻoku ʻikai ke u teitei maʻu kava mālohí, ne lahi haʻanau ngaahi fehuʻi.

ʻI heʻeku maʻu e ngaahi aʻusia ko ʻení, ʻoku ou lava ai ʻo fakamatalaʻi ʻeku tuí ki he kakai ko ʻenau fuofua fanongo ē aí (pe kuo nau fanongo fekauʻaki mo hotau Siasí ʻi he mītiá pē). Pea ʻi heʻeku vakai ki heʻenau fuofua ako fekauʻaki mo hotau Siasí, ʻoku tokoni ia ke u vakai ki heʻeku tuí ʻi ha maama foʻou.

Foki ki he Halá

ʻOku ou pehē kuo tau maʻu kotoa ha taimi ʻi heʻetau moʻuí ne tau fakatokangaʻi ai kuo teʻeki ke tau fakahoungaʻi e ongoongoleleí mo ʻene hoko ko ha maná. Ka ʻoku ʻi ai ha ngaahi meʻa faingofua te tau lava ʻo fai ke foki ai ki he halá, hangē ko e vakai ki he toʻukupu ʻo e ʻEikí ʻi heʻetau moʻuí pea mo hono vahevahe ʻetau ngaahi fakamoʻoní mo e niʻihi kehé. ʻE lava ke tau hangē ko e kau folau ʻeveʻeva ko iá, ʻa ia ne nau vakai ki he ngaahi maná ʻi he ngaahi meʻa fakaʻahó. Te tau lava ʻo sio mo ʻofa ʻi he ngaahi konga fakaʻofoʻofa ʻo e ongoongoleleí ʻa ia kuo hoko ko ha ngaahi meʻa angamaheni kiate kitautolu.

ʻOku ou manako ʻi he Lea Fakatātā 3:5–6, ʻa ia ʻoku pehē:

“Falala [ki he ʻEikí] ʻaki ho lotó kotoa; pea ʻoua naʻá ke faʻaki ki ho poto ʻoʻoú.

“Ke ke fakaongoongo kiate ia ʻi ho hala kotoa pē, pea ʻe fakatonutonu ʻe ia ho ngaahi ʻaluʻangá.”

ʻI heʻetau fakamālōʻia ʻa e meʻa kuo fakahoko ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi maʻatautolú, te Na hokohoko atu hono foaki mai kiate kitautolu ha fakahinohino mo ha ueʻi fakalaumālie foʻoú.

Pea te Na faitokonia kitautolu ke hokohoko atu ʻetau vakai ki he tāpuaki ʻo hono maʻu ʻo e ongoongoleleí ʻi heʻetau moʻuí.