“N na Nako n Are Ko Bon Tuangai,” Raona, Tianuare 2026.
Aika Itiaki n Aba Nako
N na Nako n Are Ko Bon Tuangai
E kiitana mweengana, ni mwananga n rinuukan te marawa bwa e na tataekina te euangkerio are e a tia ni kaokaki, ao e mate n ana ka 26 n ririki, ma bwainakin te kokoaua nakon ana berita.
Emma Purcell (te moan rinan) ao mitinare tabeman n te Samoan Mition, Okitobwa 1902
Ni Meei 5, 1901, Emma Purcell ae 17 ana ririki e butimwaea te wewete n te mition bwa e na nako Samoa. “I kakoaua nakomi, bwa n au beku ni kabane e na karaka riki ana mwakuri te Uea,” e koreia n te reta nakon Beretitenti Lorenzo Snow. E reita riki ana berita, “I kukurei n tainako ni katani reirein te Euangkerio, n tainako, n tabo nako, n tabo nako ake e kaoti iai.”
Ngke e katauraoia Emma bwa e na beku, e aki ataia bwa tera are e na kantaningaia. E bon rangi n onoti ibuakoia raona ni mitinare. E a bon tibwa waaki te Ekaretia ni weteia aine ake a tuai iein bwa mitinare aika bwanin aia tai teniua te ririki mai imwaina. Ao n taraana, ngaia te kabanea n uarereke i buakoia ake a weteaki.
Bon ti ngaia naba te moan aine ae te i-Samoa ni beku n te mition ae bwanin taina. E ngae ngke e maeka i Salt Lake City, e bon bungiaki i Malaela, te kaawa i tabon aban Samoan mai mainiku i Upolu. Ngke 12 ana ririki, e kitana mweengana ao ana utu n nako n reirei i Utah, 5,000 te maire (8,047 km) raroana.
Iangoan te oki nako Samoa imwiin nimaua te ririki e taraa n rangi ni kakukurei ao n kanakonano iroun Emma. Ni katauraoana n te maiu n tamnei, e karekea ana entaumente n te Salt Lake Tembora. N aroia mitinare ni boong aikai, e karaoi berita aika a tabu ma te Atua ao e anganaki berita bwa e na kakabwaia rinanon ana kakaonimaki.
Ao, n aron are e kaotaki n te karaki, e karaoa ana kabanea n tamaroa ni kawakin berita akanne ngke e beku ibukin te Uea.
Mai Upolu nako Utah—ao n Oki
E bungiaki Emma n Tuun 26, 1883, te kaitiman n nati irouia Viliamu ao Matafua Purcell. Ana utu bon teuana mai ibuakoia kain te utu n Euronesian (itera n Europe, itera n Polynesia) inanon ao ni katobibia Malaela. Tinana bon kain te aba ae Savai‘i, bon i meangin ao i maeaon Upolu. Tamana bon natin te IiEngiran are e roko i Samoa inanon 1834, ao e mare ma ainen Samoa, ao e maeka i Malaela.
E a tibwa ata taekan te euangkerio are e kaokaki Emma ngkai e maeka ma John ao Nanave Rosenquist, taanga aika Itiaki ni Boong aika Kaitira ake a karikia bwa kaanga natiia te aine ae a tabekia. E bwabetitoaki n ana ririki ae 12 n Nobembwa 3, 1895. Te mitinare are e ira ana taromauri ni bwabetito e kakoaua ni mwaakan te tamnei are e namakinna n tain te bwabetito.
Tabeua te namwakaina imwiina, John W. Beck, te beretitenti n te Samoa Mition, e karekea te kariaiakaki man te Moan Beretitentii bwa e na kanakoa Emma ao tabeman ataein Samoa nako Utah ibukin te reirei. E mwananga mai Apia, ana matabaiawa Upolu, ma Beretitenti Beck ao mitinare tabeman n Eberi 23, 1896. E ngae ngke a kariaia ana karo nakona, a bon taonako rannin mataia ngke a kabo ma ngaia.
E kaniia teniua te wiiki te mwananga iroun Emma i aon te kaibuke ao te turein nako Salt Lake City. Te kaawa ae bubura e rangi n raka riki buburana nakon ana kaawa i Upolu, ao e bae n namakina te rootaki ni kawaina aika tatabetabe ao karongoa aika e aki tataneiai iai. N te tai anne, ti tabeman kain Polynesia aika a maeka i Utah. N angiin te tai, akea temanna ae nonoria ae kaanga aekakina.
I Utah, e maeka Emma n te Salt Lake City n te Katebwi ma teniua n Uoote, e karekea te reirei ae tamaroa n te reirei ae e bwaibwai iai te Ekaretia, ao e teimatoa ana reitaki ma mitinare ake a oki man aia Mition mai Samoa. Imwiin kainakin te aro,i e noora ana konabwai ana bitiobi ao e marooro ma ngaia bwa e na katauraoi nakon te mwakuri ni mitinare i abana.
E butimwai ana taeka n taua ma nanona Emma, ao ngke e roko te wewete ni moan 1901, e a tauraoi.
Te beku i Malaela
E oki Emma nako Upolu n Turai 25, 1901, ni kukurei n noora tamana n tataningaia n te uaabu. Inanon nakona, e bua ana taetae n Samoa Emma. Ma ngke e kaoaki bwa e na karaoa te tataro ni kainiin n te bootaki, e kairia te Tamnei, ao e anga te tataro n oin ana taetae.
E katabeaki Emma bwa e na beku i Malaela, ana kaawa i abana, are e katea iai te reirei te Ekaretia man 1896. E kaira reireiakinaia ataein te reirei aika aine. E kaira naba te Mwaanga i Malaela irouia Ataeinnaine n te Mutual Improvement Association. Ni katoa Tabati ao rinanon te wiiki, e bae ni kabwarabwara ao n angareirei irarikiia mitinare ake tabeman.
N te moan tai, a kaitaraa ana mwakuri tabeman ana utu Emma n abana ao a kairoroa bwa e na kiitana te Ekaretia. Mai iroun ana beretitenti n te mition William G. Sears, “e katana ana mwakuri” ao e baireia bwa e na kawakina ana berita, n aki tabe ma te kakaitara.
E bon rangi ni konabwai n ai aroia naba raona n mitinare ake tabeman. N te taina, kanga te manikangare, uoman mitinare mwaane a kaibibita ranin nimana te moimoito ma te ran n tain te kaingabong. Te manikangare e a “kamaraka nanon” Emma, ma e kabooa mwiina nakoia mitinare mwaane n anganiia te moimoto ae renganaki ma te taoro n onean mwiin te tioka.
Irarikin aia mamanikangare mitinare, iai aia karinerine ae korakora nakon “Titita Purcell.” E nooria temanna te mitinare bwa e “onrake n te tamnei n ana aobiti ao n nakoana.” Temanna te elder e koroboki ma te kakaitau ibukin ana akoi neiei. N te taina, e katikui tabeua banana iaon kawaia Emma bwa e aonga ngaia ma toana n amwarake n aia tai ni mwananga.
Iaon rekooti a kaotia bwa e kabwarabwara iaon te kariaiakaki n te nakoanibonga, ana boki Moomon, ao tabeua atuun reirein te euangkerio. Imwiin ongoraau n ana kabwarabwara Emma iaon maiun ao ana mition Iotebwa Timiti, e korea aio temanna te mitinare, “I rang ni kukurei n ongora ana marooro, ao I nanoangaia ngke e a toki ana taetae.”
Te kananokawaki, e reke iroun Emma te aoraki ae te bubura ngke e a kan bane ana mition ao e karekea te kainaomataaki ae moantaai. A tang aine ao ataeinnaine n te reirei ngke a ataia are e na oki nako Utah. A karaoa ana bootaki ni karaure nakoina te mwaanga ae Malaela, n anganna ana kabanea n tai ni kabwarabwara. E “taetae ma angin nanona,” e kaotaki ni minitin te boowi, ao e kaungaiia ni kabane bwa a na teimatoa inanon te euangkerio.”
Te Mwananga ae Kanikinaeki n te Kakaonimaki
E teimatoa Emma inanon te koaua n te euangkerio—ao ana berita—ni karokoa tokin maiuna. I Utah, e reitanako ana reirei, ira te Polynesian komiuniti n te titeiki, ao e ibuobuoki ni moan rairan kuna n anene nakon te taetae n Samoa. N te taina, e a kaitibo naba ma kain te Aro ae kain Hawai ae arana Henry Kahalemanu. A mareaki n te Salt Lake Tembora n Tianuare 31, 1907.
Teniua te ririki imwiina, e motirawa Emma ngke 26 ana ririki ao e taunaki i Oosepa, aia tabo ni maeka aika Itiaki aika kaain Polynesia 60 te maire (97 km) i maeaon te Salt Lake City. E ngae ngke e kimototo maiuna, ana kakaonimaki nakon ana euangkerio Iesu Kristo are e kaokaki e teimatoa bwa te banna ni katoto ibukiia aika Itiaki ni katobibia te aonaaba, riki ataeinnaine ake a kaeka te wewete ni boong aikai.