“Otenanti n te Tembora a Botiira, Reitiira, ao ni Kabaeira,” Riaona, Tebetembwa 2025.
Te Taratara Ngkoa iaon ana Auti te Uea
Otenanti n te Tembora a Botiira, Reitiira, ao ni Kabaeira
Rongorongon te mwakuri n te tembora ni boong aika kaitira a kaota te unganano ao reken te kaotioti teutana imwin teutana ibukin te bwabetito n tei ibukiia maate.
Korotamnei iroun Dan Burr
E nakonako Betsy King Duzette inanon ranin te Karaanga ae Mississippi ae mwaitorotoro. Te aine ae akea buuna 58 ana ririki ao e rairaki mai Connecticut e bwabetitoaki imwina ibukiia ai tamana, tinan kainabana, ao ai taman kainabana.
E a tibwa tia te Burabeti Iotebwa Timiti n reireiniia Aika Itiaki, n Aokati 1840, iaon tuua n te bwabetito ibukiia maate. Inanon tain kukureia, a karaoi bwabetito n te karaanga, ngkai e tuai tia te Nauvoo Tembora. Aine a bwabetitoaki ibukiia mwaane ao mwaane ibukiia aine. Ma, imwiina, e kaotia te Uea nakon Iotebwa Timiti bwa te bwabetito ibukiia bakatibu ake a tia ni mate e ria ni karaoaki n tembora aika katabuaki (taraa Reirei ao Berita aika Tabu 124:28–35). Ao n 1845, e katanoataa Brigham Young bwa aine a riai ni bwabetitoaki ibukiia aine ao mwaane ibukiia mwaane.
E a kaman tia ni mate buun Betsy ae Philemon Duzette, onoua te ririki imwaina. E ninikoria n rin n te ran ae mwaitorotoro ni bwabetitoaki ibukiia ana utu buuna ao bon ana utu naba. E iri naba ma bwabetitoan ai taman Philemon, Pesse Peas, ae mate 50 te ririki mai imwaina ngke e uarereke Betsy. E bon tuan kaitibo ma ngaia ma e bon kinaa ao n ataa arana ao irekerekena nakon Philemon ao tinan Philemon ae, Martha Wing. Betsy e kinaa Martha ngke e maiu.
E tei Betsy n onea mwin Jesse n te bwabetito ni bon te tai naba are e karekeaki te kaotioti iaon bwabetitoaia maate. Ao ngaia ma kainabana a ingoana temanna natiia imwin Jesse. Taman raoi Philemon, ae arana naba Philemon, ae mate ngke te merimeri Philemon, ao Jesse Peas e a riki bwa ai tamana ngke teniua ana ririki ao ni buoka Martha ni kaikawaia.
E rangi ni bwabwainaki ae ko natina temanna n te ka tebwi ma waniua ao te ka tebwi ma ruaiua n tienture i Amerika. Rietatan mwaitin te mate ao te manga mareaki nanona bwa a rawata aomata aika a maeka ma ai nako aia utu ke utu aika bootaki. Ngaia are, reitakiia te utu ae te Cuzette-Peas e riki uoua te tai: te moan ngke tinan Philemon e mare ma Jesse Peas ao te kauoua bon rinanon te bwabetito ibukiia maate.
Korotamnei n te tabo ni bwabetito n te Nauvoo Tembora are te moan
Kamaiuakiia Naake Ti Tangiriia
Onean mwiin temanna n te bwabetito e uota te reitaki n te maiu n rabwata n te aro bwa e na reitinako n akea tokina. N aron are e koreia Iotebwa Timiti, te bwabetito ibukiia maate bon te “reitaki ae matoa” are e kabaeiia aika maiu ma ake a mate, “bwa ti aki kona naba ngaira ni kakororaoaki n akea ara mate; ke a na aki kona ni kakororaoaki raoi ngkana aki raonaki iroura” (Reirei ao Berita aika Tabu 128:18).
E reirei Iotebwa Timiti bwa n akean te reitaki ae matoa aei, te aonaaba e na oreaki n te maraia, te bwai ae e na karika urubekean te aonaaba, e karaoaki n akea te kantaninga (tara Reirei ao Berita aika Tabu 128:17–18). Ni kaitaraan te katanoata ae mataata aio bon ana kaotioti ae mimitong Iotebwa iaon te mwaaka ni kabaeia natin te Atua ni kabane ibukin te tai ae akea tokina.
Irarikin kakawakin te otenanti n tei n onea mwin temanna kaain am utu ae e a tia ni mate, e katuruturua Iotebwa bwa a bon tekeraoi naba iai aika a maiu: “Ao ngkai, tariu ao mwaneu aika a tangiraki, N na kakoaua nakoimi bwa tuua aikai a kaineti nakoia mate ao ake a maiu ake a aki kona n tarariaoaki, ngkai a kaineti ma kamaiuara.” (Reirei ao Berita aika Tabu 128:15).
Iroun Iotebwa Timiti, te kaotioti aei e bon rangi n onoti nakoina. Tarina ae ikawai, Alvin, e mate n 1823, ao e namakina te bua Iotebwa inanon maiuna. N te kaotioti n 1836, e mii Iotebwa iaon “uean te Atua ae te tiretio, ao mimitongina” ao “ae rianako tamaroana are a na rin iai taan bwaibwai” ao “tikiraoin kawain te abanuea arei.” I nukan te mii ae tamaroa aei iaon te abanuea ae te tiretio, e noriia naba kaain ana utu ake e kinaiia ao n tangiriia, ni ikotaki ma tarina ae Alvin. E “miimii” bwa Alvin, are e tuai bwabetitoaki, bon te tia abaaba “n uean te Atua ae te tiretio.” (Taraa Reirei ao Berita aika Tabu 137:1–6.)
Imwain Karikan te Aonaaba
Te itoman imarenaia ake a maiu ao aika tangiraki ake a mate e kaota rababan kakanaton kamaiuaia te botanaomata, ibukiia naake a “mate n akea te atatai n te euangkerio” (Reirei ao Berita aika Tabu 128:5) a ataaki ao te kawai ibukin kamaiuakiia e katauraoaki imwain ae a roko n te aonaaba. E koaua, te bwabetito ibukiia maate e karaoaki ibukin “kamaiuaia mai mwain karikan te aonaaba” (Reirei ao Berita aika Tabu 128:8). Kaotioti iaon te bwabetito ibukiia maate e rimwiaki ma kaotioti rimwi iaon te otenanti n te kabaebae. Kabaeakiia ataei nakoia kaaro e riki bwa te kabanea n otenanti are e katauraoa te toma ibukiia aomata ni kabane ake a maiu (tara Reirei ao Berita aika Tabu 138:47–48).
N te marooro n te maungatabu ni kabuta ae man Eberi 2018, Unimwaane Dale G. Renlund man te Kooram n Abotoro n te Tengaun ma Uoman e kabwarabwaraa mwaakan te reitaki n te kabaeaki:
“Te Atua, n arona ae akea tokina, E kabaei ao ni kamarurungiia aomata ao utu n aki tarai kangaanga, kabuanibwai, ao karawawataaki. …
“… Rinanon Ana anganano n ana mwakuri ni kamaiu, Iesu Kristo e anga kakabwaia aikai nakoia aomata ni kabane, aika a mate ao aika a maiu.”
N aron ae e kakoauaa ao n onimakinna Betsy King Duzette ngke e nakonako inanon te Karanga ae Mississippi n onea mwin ai tamana, ngkoe ao ngai, ngaira ni kabane, ti kona n toma, kabaeaki, reitaki, ao ni bane ni katomaaki n akea tokina.