“Founga ʻe Lava ke Tokoni Ai ʻa e Ngaahi Vā Fetuʻutaki Fepoupouakí ki he Moʻui Lelei Fakaeʻatamaí,” Liahona, ʻAokosi 2025.
Founga ʻe Lava ke Tokoni Ai ʻa e Ngaahi Vā Fetuʻutaki Fepoupouakí ki he Moʻui Lelei Fakaeʻatamaí
Ko kinautolu ʻoku nau fakalotoa ʻa e ʻamanaki leleí, fakafanongo tokanga, mo fai ha faleʻi leleí, te nau lava ʻo hoko ko ha mālohinga ke tokoni atu ke ke matuʻuaki ho ngaahi faingataʻaʻiá.
Ta fakatātaaʻi ʻe David Green
Loto-mafasiá. Loto-hohaʻa. Tailiili. Haohaoá. Loto-mamahi. ʻE lava ke fonu ʻa e moʻuí ʻi he ngaahi faingataʻaʻia fakaeʻatamai mo fakaeloto te ne lava ʻo ʻai ke faingataʻa ke ongoʻi ʻa e fiefiá mo e nongá.
ʻOku lahi ha ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻoku ʻatā maʻau ʻi he taimi ʻokú ke fefaʻuhi ai mo e moʻui lelei fakaeʻatamaí pe fakaelotó. Hangē ko hono aleaʻi ʻi he ongo ʻuluaki fakamatala ʻo e fakamatala hokohoko ko ʻení, te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e Siasí mo e ngaahi maʻuʻanga tokoni fakatāutahá ke fakatupulaki hoʻo moʻui lelei fakaeʻatamaí. Te ke lava ʻo lotu ki he Tamai Hēvaní ke maʻu ʻa e mālohi faifakamoʻui mo fakafoʻou ʻo e Fakamoʻuí ke tokoniʻi koé. Pea te ke lava ʻo maʻu ha kakai poupou ʻi ho fāmilí, ngaahi kaungāmeʻá, mo e kāingalotu ʻo e uōtí pe koló te nau lava ʻo tokoní.
ʻOku fakafehoanaki ʻe Kalolina Peleko, ko ha faifaleʻi ki he Vaʻa Tokoni ki he Fāmilí ʻi Silei, ʻa e ngaahi vā fetuʻutaki poupou hangē ko ʻení ki ha pā ʻokú ne maluʻi kitautolu ʻi he ngaahi taimi faingataʻá: “ʻOku mahuʻinga ʻa e ngaahi vā fetuʻutakí, ngaahi maʻuʻanga tokoni fekauʻakí, mo e ngaahi vā fetuʻutaki fepoupouakí ki heʻetau moʻui lelei fakaeʻatamaí mo fakaelotó. ʻE lava ʻe he kakai falalaʻangá, kakai mahuʻinga ʻoku nau poupouʻi kitautolu ʻi he taimi ʻo e mamahí pe faingataʻá, ʻo ʻomi ha malu, fakapapau, mo ha loto-falala.”
Fekumi ki ha Tokoni
ʻOku langa ʻa e ngaahi vā fetuʻutakí ʻo fakafou ʻi he ngaahi founga “iiki mo faingofuá” (ʻAlamā 37:6). ʻOku fiemaʻu ha taimi mo ha ngāue ke te vāofi ai mo ha taha. ʻE lava ke tokoni lahi ʻa hono kamataʻi ʻo e fetuʻutaki mo e niʻihi kehé. “ʻI heʻetau fakatupulaki ha ngaahi vā fetuʻutaki ʻofa mo e niʻihi kehé, ʻoku fakaivia leva ʻetau moʻui lelei fakaesinó, fakaelotó, mo fakalaumālié.”
ʻOku tau fiemaʻu kotoa pē ha ngaahi vā fetuʻutaki koeʻuhí he ʻoku nau tokoniʻi kitautolu ke tau fakaʻehiʻehi mei he tuenoá. “ʻOku loto ʻa e filí ke fakamavaheʻi kitautolu mei he niʻihi kehé pea fakaʻamu ke tau ongoʻi ʻoku ʻikai ke tau maʻu ʻa e ngaahi tāpuaki ʻoku maʻu mei he ngaahi vā fetuʻutakí.” ʻE lava ʻe he fakamāvahevahe mei he niʻihi kehé ʻo ʻai koe ke ke laveangofua ange ki he tuenoá. Ko e feohi mo e niʻihi ʻokú ke ʻofa aí ko ha founga lelei ia ke fakafepakiʻi ai ʻa e tuenoá mo maʻu ha faleʻi, akonaki, pe fakapapau.
Ka neongo ia, ʻe lava ke faingataʻa ʻa e feinga ki he tokoni ko ʻení ʻi he taimi ʻokú ke faingataʻaʻia aí. ʻOku pehē ʻe Nikola Ti Keleki, ko ha faifaleʻi ʻa e Siasí ʻi Saute ʻAfilika, “Ko e taha ʻo e ngaahi meʻa faingataʻa taha fekauʻaki mo e ngaahi pole fakaeʻatamaí ko e ongoʻi ʻe he tokotaha ʻokú ne aʻusia iá ʻokú ne tuenoa, mavahevahe, ʻikai ʻofaʻi, palopalemaʻia, kehe, mo ha fakamafasia.” ʻE ala tokoni ke fetuʻutaki mo ha taha ke ke ʻiloʻi ʻoku ʻi ai ha ʻamanaki lelei pea ʻoku taʻe-fakangatangata ho mahuʻingá ʻi he ʻafio mai ʻa e ʻOtuá.
Tokoni mei Ho Uōtí pe Koló
Ko ha maʻuʻanga tokoni ʻe taha te ke lava ʻo kumi ki aí ko ho uōtí pe koló. ʻOku fakamatalaʻi ʻe Sūsana Neiva, ko ha faifaleʻi ʻa e Siasí ʻi Potukali, ʻa e founga ʻe lava ke tokoni ai ʻa e kau taki fakalotofonuá: “ʻE fakafanongo ʻa e kau pīsopé ʻi he loto-ʻofa pea ʻe lava ke nau ʻoatu ha ngaahi maʻuʻanga tokoni kehe pe fetuʻutaki ki ha kau tokoni pe kau faifaleʻi fakapalōfesinale ʻo ka fiemaʻu.” ʻI he hokohoko atu ʻa e ngaahi fiemaʻú, ʻe lava ke fokotuʻu atu ʻe hoʻo pīsopé pe palesiteni fakakoló ke ke fakataha mo e kau taki kehe ʻi he uōtí pe koló, hangē ko ha mēmipa ʻo e kau palesitenisī ʻo e kōlomu ʻo e kaumātuʻá pe kau palesitenisī ʻo e Fineʻofá. ʻOku uiuiʻi ʻa e kau taki ko ʻení ke nau ngāue fakaetauhi ki he kāingalotu ʻo e uōtí pea ʻe lava ke ueʻi fakalaumālie kinautolu ke nau ʻiloʻi ʻa e founga ke tokoni aí.
ʻOku fokotuʻu mai foki ʻe Sisitā Neiva ke fai ha ngaahi ʻaʻahi mei he kau tangata pe kau fafine ngāue fakaetauhí. “ʻOku ʻomi ʻe he ngaahi ʻaʻahi ko ʻení ha ngaahi faingamālie ke feohi, fakafanongo, mo fai ha tokoni, ʻa ia ʻe ala ʻaonga kiate kinautolu ʻoku nau foua ʻa e ngaahi pole fakaeʻatamaí.” Ko e ngāue fakaetauhí ko ha founga ia ʻe lava ke fakahaaʻi ai ʻe he kāingalotú ʻa e ʻofa ʻa e Fakamoʻuí kiate koé, ʻo kapau te ke tali lelei ʻenau ngaahi feingá. Kapau ʻoku ʻikai ke faʻa ʻaʻahi atu hoʻo kau tangata pe fefine ngāue fakaetauhí, fetuʻutaki ʻo kole ʻenau tokoní.
Ko e Toʻukupu Faifakamoʻui ʻo e Fakamoʻuí
Neongo ʻe lava ke hoko ʻa e ngaahi vā fetuʻutaki poupoú ko ha tāpuaki, ka ʻe lava ke hoko ʻa e ngaahi vā fetuʻutaki faingataʻá ko ha tupuʻanga ʻo e faingataʻaʻia, kau ai ʻa e vā fetuʻutaki mo ha hoa mali, fānau, pe kaungā-ngāue. ʻE lava ke fakalahi ʻe he ngaahi vā fetuʻutaki fakamafasia mo fekeʻikeʻí ʻa e fokoutua fakaeʻatamaí mo e fakafetau fakaelotó.
Mahalo he ʻikai mateuteu maʻu pē ʻa e kakai ʻi hoʻo moʻuí ke tokoni ʻi hoʻo ngaahi faingataʻaʻia fakaeʻatamaí, ka ʻoku mateuteu maʻu pē ʻa e Fakamoʻuí ke tokoni. Hangē ko e akonaki ʻa ʻEletā Huani Papilō Vila ʻo e Kau Fitungofulú, “ʻE ʻi ai maʻu pē Hono toʻukupú maʻatautolu, neongo kapau ʻoku ʻikai ke tau lava ʻo sio pe ongoʻi ia ʻi he ʻuluaki taimí, koeʻuhí he naʻe fili Ia ʻe heʻetau Tamai Hēvaní ke hoko ko hotau Fakamoʻui, ko e Huhuʻi ʻo e faʻahinga kotoa ʻo e tangatá.”
ʻOku ʻofa ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻiate koe ʻo tatau ai pē pe ko e hā ʻa e ngaahi faingataʻa ʻokú ke fehangahangai mo iá. ʻOku mafao mai maʻu pē Hona toʻukupú. Te ke lava ʻo talanoa mo e Tamai Hēvaní ʻi he lotu. Te Ne lava ʻo folofola atu kiate koe ʻo fakafou ʻi he folofolá, ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní, ʻi he ivi tākiekina ʻo e niʻihi kehé, pea ʻi ha ngaahi founga kehe ke tokoni ke ʻomi ha nonga ki hoʻo moʻuí. Fakakaukau ke ke kole ki ha taha ʻi he niʻihi ʻoku nau poupouʻi koé ke tokoni atu ke fakamālohia koe ʻi hoʻo taimi faingataʻá.