2025
ʻAmanaki Lelei mo ha Tokoni ʻi he Akó
ʻAokosi 2025


ʻAmanaki Lelei mo ha Tokoni ʻi he Akó

ʻOku tāpuekina ʻe he Siasí ha toʻu tupu mo ha kau tāutaha kei talavou ʻe lauiafe ʻi heʻenau ngaahi polokalama ako ʻi ʻAfilika Hihifó mo ha ngaahi puleʻanga kehe.

Pīsope Tamanite Lekipanoni (Darmande Legbanon) mo ʻĀleki ʻAhoito (Alexis Ahouayito)

ʻI hono tāpuakiʻi ʻo Pīsope Tāmanite Lekipanoni (toʻohemá) ʻe ha faiako ʻinisititiuti naʻá ne tokoniʻi ia ke ako e lea faka-Falaniseé mo teuteu ke ngāue fakafaifekaú, ʻokú ne fakalotolahiʻi ai ʻa e toʻu tupu ʻi ʻAfilika Hihifó, hangē ko ʻĀleki ʻAhoitó (ʻi toʻomataʻú), ʻoku ngāue fakafaifekau he taimí ni ʻi Semipiá, ke ngāue ʻaonga ʻaki e ngaahi polokalama hangē ko e Lavameʻa ʻi he Akó (Succeed in School). ʻOkú ne pehē ʻe hanga ʻe he Lavameʻa ʻi he Akó ʻo fakalahi honau ngaahi faingamālié.

ʻI he taimi naʻe kau ai ʻa Tāmanite Lekipanoni ki he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, naʻe ʻikai ke ne lava ʻo laukonga, tohi, pe lea faka-Falanisē, ko e lea fakafonua ʻi Pēniní (Benin). Ka ʻi he tokoni ʻa ʻene palesiteni fakasiteikí, naʻá ne ako ʻa e lea faka-Falaniseé ʻi he ʻinisititiutí ʻaki ʻene lau e Tohi ʻa Molomoná pea hoko atu ʻo ngāue fakafaifekau ʻi ha misiona lea faka-Falanisē. Ko e ʻaho ní, ʻokú ne maʻu ha pisinisi kasa lelei, fakahinohino ʻa e kau ako ngāué, mo hoko ko e pīsope ʻo hono uōtí.

Koeʻuhí ko ʻene maʻu e lea fakafonuá mo e ngaahi poto ʻo e moʻuí ʻi he Siasí, ʻoku fakalotolahiʻi leva ʻe Pīsope Lekipanoni he taimí ni ʻa e kakai kei talavou ʻi ʻAfilika Hihifó ke nau molomolo-muivaʻe ange ki ai. Ko ha polokalama ako konga ua ʻa e—“Lavameʻa ʻi he Akó” maʻá e toʻu tupu taʻu 11 ki he 18 mo e “Ngaahi Feituʻu Fakatahaʻangá (Gathering Places)” maʻá e kau taautaha kei talavoú—ʻokú na tokoni ki he kakai kei talavoú ke nau fakalakalaka fakaako, fakalaumālie, mo fakasōsiale. ʻI hono fakafekauʻaki ʻo fakafou ʻi he Kau Palesitenisī Fakaʻēliá mo e kau taki fakalotofonuá, ʻoku tāpuekina leva ʻe he ongo ngāué ni ha lauiafe ʻi ʻAfilika Hihifo mo ha ngaahi feituʻu kehe ʻo māmani.

kulupu teuteu meʻatokoni (catering) ʻi he ʻosi ʻa e akó

Ko e fakaʻaliʻali ʻe he kau taautaha kei talavou mei he Siteiki Tema Kaná ʻa ʻenau taukei teuteu ʻo e meʻakaí ki he kau taki fakapuleʻangá mo e kakaí ʻi ha feituʻu Fakatahaʻanga Konifelenisi ʻi ʻEkalā (Accra).

“Lavameʻa ʻi he Akó,” Lavameʻa ʻi he Moʻuí

ʻOku tokoni ʻa e polokalama Lavameʻa ʻi he Akó ke fakalakalaka ʻa e toʻu tupú ʻi he akó, teuteu ki ha ako māʻolunga ange, pea hoko ʻo moʻui fakafalala pē kiate kinautolu. Kuo fakahoko ia ʻi ha ngaahi puleʻanga lahi ʻi ʻAfilika Hihifo, ʻa ia ʻoku kau ki ai ha kau ako ʻe meimei toko 30,000 nai. ʻOku fakahoko ia ʻi Mekisikou, Haiti, Pāpua Niu Kini, Vanuatu, mo e feituʻu fakatonga-hihifo ʻo e ʻIunaiteti Siteití.

“ʻOku tau fakahā ki he toʻu tupu ʻo e Siasí, ʻi he Lavameʻa he Akó: ʻOku mahuʻinga ʻa e akó. Naʻe pehē ʻe ʻEletā Kalake G. Kilipeti, ko e Komisiona ʻo e Ako ʻa e Siasí, ʻOku mau tokanga atu kiate kimoutolu, pea ʻoku mau tokanga ki he akó.’” ʻOkú ne pehē fakataha mo ha kau taki kehe ko e Lavameʻa ʻi he Akó ko ha founga fakaʻofoʻofa ia ke tokoniʻi ʻa e toʻu tangata ʻoku ʻalu haké ke fakatupulaki honau tuʻunga fakaakó mo fakalaumālié.

ʻOku fakalele ʻa e polokalamá ʻe he kau taki fakalotofonua ʻo e seminelí mo e ʻinisititiuti fakalotú, pea ʻoku fakakaukauʻi ʻe he kau taki fakasiteikí mo e fakavahefonuá pe ko e fē ʻa e ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻe ngāue lelei taha ʻi honau takitaha feituʻu. ʻOku fakatefito e ngaahi lēsoní mo e ngaahi ʻekitivitií ʻi he ngaahi tuʻunga naunau fakalēsoni fakamāmani lahi ʻo e akó. ʻOku faitokonia ʻe he ngaahi lēsoní ʻa e ngaahi kaveinga angamahení mo tokoniʻi ʻa e fānaú ke nau kei ako. ʻOku akoʻi ʻe he kau faiako ngāue tokoni mei he ngaahi siteiki fakalotofonuá ʻa e ngaahi kalasi laukongá, tohi nimá, fiká, mo e taukei ʻi he moʻuí ʻi he ngaahi falelotu fakafeituʻu ʻo e siasí.

ʻOku pehē ʻe D. Toti Kulisitofasoni ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá ko e ola ʻo e Lavameʻa ʻi he Akó ko e “ʻelemēniti fakalaumālié” ʻi hono fakatahaʻi mo e meʻa fakaakó. “ʻOku tau fakatokangaʻi ʻi ha ngaahi feituʻu lahi ʻi ʻAfilika ko e [fānau ako] ʻoku maaka māʻolunga ʻi he ngaahi sivi fakafonuá, ʻoku nau maʻu moʻoni ʻa e maaka ko iá ʻi he kiʻi tokanga makehe ko ia ʻoku tokoni ʻi ha founga mātuʻaki mahuʻinga ki he meʻa ʻoku nau maʻu ʻi he akó.”

Ko ha taumuʻa ʻe taha ke tokoniʻi e toʻu tupú ke nau tulifua ki ha ako māʻolunga ange, hangē ko e BYU–Pathway Worldwide pe ako ngāué.

ʻOku fakamamafaʻi ʻe he Lavameʻa ʻi he Akó ʻa e:

  • ʻAmanaki lelei mo tui kia Sīsū Kalaisí mo e ului ki Heʻene ongoongolelei kuo fakafoki maí.

  • Mahuʻinga ʻo e hoko ko ha kau ako ʻi he kotoa ʻo e moʻuí.

  • ʻAonga mo e mahuʻinga ʻo e ngaahi kaveinga ʻoku akoʻí.

  • Kau pea mo tokoni ki ha aʻusia ako fetokoniʻaki.

ʻI he tupulaki ko ia ʻa e fānau akó ʻi heʻenau akó, ngāué, mo e ngaahi poto ʻo e moʻuí, ʻoku fakalahi foki ai ʻenau ʻamanaki lelei ki he kahaʻú mo fakatupulaki ʻa e meʻa te nau malava ʻi ha ako mo ha ngāue maʻuʻanga moʻui māʻolunga angé.

“ʻOku ou Teuteu he ʻAho Kotoa Pē”

Lolotonga ʻo e ʻi he Akó ʻa ʻAleki ʻAhoito ʻo e Lepāpulika ʻo Pēniní ʻi ʻAfilika Hihifó, naʻá ne ako ai ha ngaahi pōtoʻi ngāue naʻe tokoni ange ke teuteu ke ngāue fakafaifekau. Naʻá ne lau ʻi he ʻaho kotoa pē ʻa e Tohi ʻa Molomoná, ako, mo lotua ke nofoʻia ia ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní. Naʻá ne ako ʻi he polokalamá “ʻa e founga ke faiako ʻaki ʻa e Laumālié mo e founga ke faiako ʻaki ai ʻa e mafaí.” Kuó ne maʻu ʻeni he taimí ni ʻa ʻEletā ʻAhoito ke hoko ko ha faifekau faiako lea faka-Pilitānia ʻi he Misona Zambia Lusaka.

Naʻe fakalotolahiʻi ia ʻe heʻene faifaleʻi ko Pīsope Lekipanoní, ke ne kau ʻi he Lavameʻa ʻi he Akó he lolotonga ʻene ako ngāue ʻi he fale kasa ʻo e pīsopé.

ʻOku pehē ʻe ha tokotaha ako ngāue ʻe taha ko Kotiso Tiki ʻAmaniova, “Ko e tōʻonga ʻoku fakahaaʻi mai ʻe homau kau takí—ʻa e anga ʻo ʻenau lea kiate kimautolú mo e founga ʻenau akoʻi kimautolú—ʻokú ne fakaʻaiʻai ke mau ako mo ō ʻo ngāue fakafaifekau.”

ʻI he taimi ʻoku kamata ngāue ai ha niʻihi ʻo ʻene kau ako ngāué ki aí, ʻoku pehē ʻe Pīsope Lekapanoni, ʻoku ʻi ai ha niʻihi ʻoku ʻikai ke nau poto ʻi he lea faka-Falanisē naʻe ʻikai ke poto aí.

“Ka ko ʻeni ʻoku faingofua ange ke nau laukonga mo tohinima, fikaʻi ha ngaahi meʻa, mo fai ha ngaahi meʻa lahi kehe,” kau ai ʻa e teuteu ke hoko ko ha kau faifekau lavameʻá. Ko e Lavameʻa ʻi he Akó ʻoku lahi ai ha “ngaahi meʻa lelei, pea kuo tokoni ki heʻeku kau ako ngāué.”

Ko ha Polokalama ʻoku tataki Fakalaumālie

“ʻOku ou ʻiloʻi ʻoku lahi hono fakakaukauʻi kitautolu, kakai kei talavoú, ʻe he Tamai Hēvaní. ʻOku pehē ʻe Malī ʻEimi Siutiti Ake (Marie Aimee Judith Ake) ʻo e Siteiki ʻApisani Kouti ʻIivoia Nianiko Sauté, makehe mei he seminelí, ʻoku mau maʻu ʻa e polokalama ko ʻení.

ʻOkú ne fakamālōʻia ʻa e Lavameʻa ʻi he Akó ʻi hono tokoniʻi ia ke ne maʻu ha loto-lahí.

ʻOkú ne pehē, “ʻOku ʻikai ke u toe mā ke lea ʻi muʻa ʻi hoku kaungāakó, pea ʻoku ʻikai ke u toe mā ke talanoa fekauʻaki mo hoku siasí. ʻOku aʻu ʻo u ongoʻi ha fiemaʻu ke u ngāue fakafaifekau taimi kakato.

ʻOku toe pehē ʻe Malī, “ʻOku ou ʻiloʻi ko e polokalamá ni naʻe ueʻi fakalaumālie ia ʻe heʻeku Tamai Hēvaní, pea ʻoku ʻaonga ia kiate kitautolu.”

fānau ako ʻoku kau ʻi he kalasí ʻi Lome, ʻi Tongo

ʻOku akoʻi ʻe Loasoni Kinginatasa Minitotipe (Lawson Kingnadja Mintotibe) ʻa e fānau ako ʻi Lome, ʻi Tongó, ʻi he founga ke lavameʻa ai ʻi he akó.

Ko e Tānaki Fakatahá, Teuteú, mo e Hokó

ʻOku ʻomai ʻe he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ha ʻamanaki lelei mo ha faingamālie ki ha kau taautaha kei talavou ʻe lauiafe ʻi heʻenau fakataha mai ki he Ngaahi Feituʻu Fakatahaʻangá.

ʻOku pehē ʻe ʻEletā ʻAlifeleti Kiungu, ko e Palesiteni ʻo e ʻĒlia ʻAfilika Hihifó, ko e kakai lalahi kei talavoú “ko e kahaʻu kinautolu ʻo e ngaahi fāmilí mo e ngaahi puleʻangá.” ʻI he vīsone ko iá, kuo fokotuʻu ai ʻe he kau taki ʻo e Siasí, kau taautaha kei talavoú, mo e kau faifekau matuʻotuʻa ʻi he ʻĒlia ʻAfilika Hihifó ʻa e Ngaahi Feituʻu Fakatahaʻangá ke tokoni ki he kau taautaha lalahi kei talavoú ke nau ʻilo mo nofo maʻu ʻi he hala ʻo e fuakavá, taau ke ngāue paʻanga, mo mali ʻi he temipalé.

ʻOku pehē ʻe Sēline Ueiti, ʻoku hoko ko ha faifekau fakaʻēlia ki he taautaha kei talavou ʻi he ʻĒlia ʻAfilika Hihifó mo hono husepāniti ko ʻĀlaní, “Ko e Feituʻu Fakatahaʻangá ko ha potu ia te nau lava ʻo teuteu ai ke hoko ko ha kau taki ʻo e Siasí pea ʻi honau ngaahi fāmilí, mo hokosia e tuʻunga ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke nau aʻusiá.”

Ko e Feituʻu Fakatahaʻangá, ʻoku faʻa fakahoko ia ʻi ha falelotu pe fale ʻinisititiuti, ʻo hao ki ai ʻa e kau taautaha kei talavoú mo honau ngaahi kaungāmeʻá ʻi heʻenau fakataha ke fiefia, ako, mo fakahoko ha ngaahi ʻekitivitī fakalaumālié—tuʻo taha ʻi he uike pe tuʻo ono ʻi he uike, ʻo fakatatau mo e fiemaʻú mo e manakó. ʻE lava ke fakaʻau ʻo ofi ange ʻa e kau taautaha kei talavoú ki he ʻEikí, feohi lelei, ako ha pōtoʻi ngāue, mo fakatupulaki ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá. ʻOku nau kau ai pea mo akoʻi ʻi he:

  • Ako fakalotú mo e ako ʻo e ongoongoleleí, kau ai ʻa e ʻinisititiutí.

  • Ngaahi faingamālie fakaako, kau ai e ako fakatekinikalé mo e ako ngāué pea mo e BYU–Pathway Worldwide.

  • Tokoní mo e ngaahi ʻekitivitī fakasōsialé

  • Ngaahi ʻekitivitī fakatemipalé mo e hisitōlia fakafāmilí

  • Teuteu ngāue fakafaifekaú mo e tokoni fakakoló.

Ongoʻi e ʻofa ʻa e ʻOtuá

Naʻe mamata tonu ʻa Sakali mo Lepeka Pouluta, naʻá na hoko ko ha ongo faifekau taautaha kei talavou mei he 2022 ki he 2024, ki he anga hono tāpuekina ʻe he Feituʻu Fakatahaʻangá ʻa e kau taautaha kei talavou ʻi ʻAfilika Hihifó. Naʻe tupu ʻeni mei ha polokalama fakaangaanga ki ha Ngaahi Feituʻu Fakatahaʻanga ʻe 180 tupu, ʻi he fakaʻosinga ʻo e 2024 ʻi Penini, Kana, ʻAivolī Kousi, Laipīlia, Naisīlia, Siela Lione, mo Toko.

ʻOku pehē ʻe Lepeka, “ʻOku ʻomi ʻe he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻa e ʻamanaki leleí, pea ʻokú ne ʻomi ha ʻamanaki lelei ʻo fakafou ʻi he Feituʻu Fakatahaʻanga ʻo e Kau taautaha kei talavoú.”

Ka fakangofua ʻe he Kau Palesitenisī Fakaʻēliá, ʻe taki ʻa e Feituʻu Fakatahaʻangá ʻe ha kōmiti fakasiteiki taautaha kei talavou ʻo tokangaʻi ʻe ha palesiteni fakasiteiki pe fakavahefonua.

ʻOku pehē ʻe Sakeli, “ʻE fakataha ʻa e kau mēmipa ʻo e kōmiti YSA ʻa e siteikí mo ʻenau palesiteni fakasiteikí pe fakavahefonuá ke fakapapauʻi ʻa e ngaahi fiemaʻu ʻa e kau taautaha lalahi kei talavou ʻi honau siteikí, pea nau maʻu leva ha ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻoku hoa mo e ngaahi fiemaʻu ko iá.”

ʻOku pehē ʻe ʻEletā ʻEteinika A. ʻOsetilani, ko e Tokoni ʻUluaki ʻi he Kau Palesitenisī ʻo e ʻĒlia ʻAfilika Hihifó, “ʻOku tokoni ʻa e kōmiti ʻo e kau taautaha lalahi kei talavoú ke ongoʻi ʻe he kau taautaha lalahi kei talavoú ʻa e ʻofa ʻa e ʻOtuá ʻi heʻenau fakaafeʻi mo poupouʻi kinautolu ʻi he hala ʻo e fuakavá.” ʻOku tokanga taha ʻa e kau takí ki he:

  • Tokoniʻi e kakai lalahi kei talavoú ke nau moʻui ʻaki ʻa e ongoongoleleí mo maʻu ʻa e ngaahi ouau fakamoʻuí.

  • Fakamālohia fakalaumālie, fakaʻatamai, fakasōsiale, pea mo fakatuʻasino kinautolu.

  • ʻOfa, vahevahe, mo fakaafeʻi ʻa e niʻihi kehé ke nau haʻu kia Kalaisí.

  • Fakatahaʻi ʻa e ngaahi fāmilí ʻi he ongo tafaʻaki fakatouʻosi ʻo e veilí ʻo fakafou ʻi he ngāue fakatemipalé mo e hisitōlia fakafāmilí.

ko e ako ʻe he kakai lalahi kei talavoú ʻa e pōtoʻi taʻomeʻá.

ʻOku ako ʻe he kau taautaha lalahi kei talavoú ʻa e ngaahi taukei taʻomeʻá ʻi he Feituʻu Fakatahaʻanga ʻo e Siteiki Kumasi Kana Penitamá.

Ngaahi Kalasí mo e Loto-Falalá

Ko e ngaahi kalasi ʻoku fakahoko ʻi he Feituʻu Fakatahaʻangá ʻe lava ke kau ai ʻa e ngaohi koá ʻo aʻu ki he ngahi suú, taʻomeʻá ʻo aʻu ki he kosiʻulú, kouti fakakomipiutá ʻo aʻu ki he tuitui valá, mo e faʻu sīpinga fakatātaá ki he fakalele pisinisí.

ʻOku pehē ʻe Lepeka, “ʻE lava ʻe ha Feituʻu Fakatahaʻanga ke ʻoange ki he kakai lalahi kei talavoú ha ngaahi ako taimi nounou koeʻuhí ke nau lava ʻi ha māhina pē ʻe ua pe tolu ʻo ngāue leva. Pea ʻokú ne ʻoange kiate kinautolu ha loto-lahi ke nau vakai ki ha faʻahinga meʻa hangē ko e BYU–Pathway pe ko ha faʻahinga ako kehe ʻoku hoko ko ha taumuʻa taimi lōloa ange.”

ʻE ala fakataha ʻa e fanga kiʻi vahefonua īkí ʻi he Tokonakí pē, ʻo fakafoufua ki ha kakai lalahi kei talavou pē ʻe toko 15 ki he 20 ʻoku kau mai ki ha fanga kiʻi kalasi kehekehe siʻi pē. ʻE fakahoko ʻe he ngaahi siteiki lalahi angé ha kalasi ʻoku toko 25 ki he 30 ʻi he uike takitaha, pea toko 100 tupu ʻa e kakai lalahi kei talavou ʻe kau aí.

Makehe mei he ako ʻo e pōtoʻi ngāué mo e fefakatauʻakí, ʻe kai fakataha ʻa e kakai lalahi kei talavoú, vaʻinga, mo fakaʻaongaʻi ʻa e ʻinitanetí, fakahoko ha efiafi fakafāmili, mo maʻu e ngaahi houalotu ʻa e Siasí. Pea ʻoku faʻa aʻusia ʻe kinautolu ʻoku kaú ha fiefia ʻo e mamata ki he papitaiso ʻa e ngaahi kaungāmeʻa ko iá.

Papitaisó, Ngāué, mo e Nofomalí

ʻOku pehē ʻe ʻĀlani Ueiti, “ʻI ha kiʻi taʻu siʻi pē ʻe ua, kuo laka hake ʻa e papitaisó ʻi he toko 8,000 tupú ʻi ʻAfilika Hihifo ko e tupu mei he fakaafeʻi ʻe he kakai lalahi kei talavoú honau ngaahi kaungāmeʻá ki honau Feituʻu Fakatahaʻangá. ʻI he lolotonga ʻo e taʻu ʻe ua ko iá, naʻe laka hake ʻi he ngāue ʻe 11,000 naʻe maʻú pea kamata mo ha ngaahi pisinisi ʻe 6,000 tupu. Pea laka hake ʻi ha mali ʻe 1,500 tupú naʻe fakahoko. ʻOku hangē ʻoku tau kiʻi vavaku pē ʻi tuʻá, ʻi he fili ko ia ʻa ha kakai lalahi kei talavou tokolahi ke tui mo muimui ʻi he hala ʻo e ongoongoleleí.”

Ko ha meʻa lelei fekauʻaki mo e Feituʻu Fakatahaʻangá, tānaki atu mo e Fakatokolahí, he ʻoku ʻikai ko ha toe polokalama pe kautaha pē ʻoku nau foaki tokoni ki ʻAfilika. Ka, ʻoku pehē ʻe Lepeka, “ʻOku tokoni ha Feituʻu Fakatahaʻanga ki he kakai lalahi kei talavoú ke nau fealēleaʻaki mo honau kau takí mo ngāue fakataha ke maʻu ʻa e fakahinohino ʻoku nau fiemaʻú koeʻuhí ke nau ikuna.”

Ko e meʻa ʻokú ne liliu e loto ʻo e kakaí ʻoku ʻikai ko ha laʻipepa ʻoku tufa, ko e tānaki mai ia ʻa Sakalí, ka ko e moʻui fakafalala pē kiate kita kuo maʻu ʻi he ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí.

Ngaahi Maʻuʻanga Fakamatalá

  1. Clark G. Gilbert, ʻi he “Episode 218: Elder D. Todd Christofferson and Elder Clark G. Gilbert on Thriving in the Church Educational System, with Guest Host Host Dew,” podcast, Dec. 10, 2024, thechurchnews.com.

  2. Vakai, “Lavameʻa ʻi he Akó,” ChurchofJesusChrist.org/si/succeed-in-school.

  3. D. Todd Christofferson, ʻi he “Episode 218: Elder D. Todd Christofferson and Elder Clark G. Gilbert on Thriving in and through the Church Educational System.”