Horo ’ē i te fenua ’Ānāmī

Fa’ahōho’ara’a nā David Green

I te hō’ē Sābati māramarama i te ’āva’e ’Ēperēra 1975 i roto i te fenua tama’i nō ’Ānāmī, ’ua tomo ’o Nguyen Van The (parauhia « Tay »), peresideni nō te ’āma’a nō Saigon, i roto i te fare purera’a i reira. I terā iho taime, ’ua hā’ati te mau melo o te ’āma’a iāna, ’ua ’ī tō rātou hōho’a mata i te ’ino’ino ’e te tīa’ira’a. « Peresideni The ! Peresideni The ! » ’Ua ta’i rātou. « E aha tā ’oe mau parau ’āpī ? »

« E fa’a’ite atu vau ia ’outou i te mau mea ato’a tā’u i ’ite i muri a’e i te purera’a ’ōro’a, » tāna ïa parau. ’Ua fa’aitoito ’oia i te mau ta’ata ato’a i roto i te naho’a ta’ata ’ia vai hau noa. « E pāhonohia tā ’outou mau uira’a ato’a. »

E rave rahi matahiti tō te fenua ’Ānāmī rirora’a ’ei fenua ’āmahamaha. ’Ua tupu te pe’ape’a i muri noa a’e i te Tama’i Rahi II o te Ao nei. ’Ua ’aro te mau pūai o te fenua Marite i pīha’iiho i te mau ’ānāmī i te pae Apato’a i ni’a i te ture kōmūnī nō ’Ānāmī Apato’erau ’ua piri e ’ahuru matahiti, terā rā, ’ua arata’i te feiā i pohe e rave rahi i te ’āta’ata’a o te fenua Marite mai roto mai i te tama’i. I teie nei, tē piri noa atu ra te mau nu’u ’ānāmī Apato’erau i te pae Apato’a o te ’oire pū o Saigon.

’A tomo ai te peresideni Te i roto i te fare purera’a ’e ’a pārahi ai i mua i te piha, ’ua nehenehe iāna ’ia fa’aro’o i te mau haruru o te pūpuhi fenua. Te tama’i o tei arata’i mai e rave rahi Feiā Mo’a ’ānāmī i te ’evanelia tei fa’aho’i-fa’ahou-hia mai, i teienei, tē fa’a’amaha ra te reira i te ’āma’a.

I muri a’e i te rurura’a, ’ua fa’aara te peresideni Te i te Feiā Mo’a ē ’ua ineine te Ti’ahau o te fenua Marite e fa’ahaere ’ē i te mau melo o te ’Ēkālesia. ’Ua onoono te mau melo o te ’āma’a ē ’ia fa’aru’e ’oi’oi te ’utuāfare o te peresideni ’ia ti’a iāna ’ia hōro’a hope roa i tōna arara’a i te mau ta’ata ato’a.

’Ua fa’aru’e tāna vahine ’o Lien ’e tā rāua nā tamarii e toru, ’e tōna metua vahine ’e tōna mau tuahine, ia Saigon tau hora i muri mai.

I te mahana i muri iho, ’ua haere te peresideni Te ’e te hō’ē hoa Feiā mo’a, ’o Tran Van Nghia, nā ni’a i te hō’ē mōtō nō te ’imi i te tauturu a te sātauro ’ura ’ati a’e te ao nei. ’Aita rā i maoro, ’ua fārerei rāua i te hō’ē pere’o’o pūpuhi fenua ’e te hō’ē pūpuhi rahi tē tere vitiviti mai ra ia rāua ra.

’Ua fa’aru’e ’o Nghia i te porōmu, ’e ’ua haere rāua e te peresideni The e tāponi i roto i te hō’ē ’āpo’o. ’Ua tere te pere’o’o pūpuhi fenua nā pīha’i iho ia rāua.

I teie nei, tei roto Saigon i te rima o tō ’ānāmī Apato’erau.

Hō’ē hepetoma i muri mai, i te ’āva’e Mē 1975, ’ua pou mai ’o Le My Lien mai te hō’ē pere’o’o uta ta’ata fa’ehau i te hō’ē pūhapa fa’ehau piri ia San Diego, California, i te pae tō’o’a o te rā o te fenua Marite. I mua mai iāna tē vai ra te hō’ē ’oire rahi o te mau fare ’ie tei fa’anahohia nō te fa’ari’i e 18,000 tītīhoria nō ’Ānāmī.

’Aita tā Lien e moni ’e e mea iti roa tāna reo Peretāne. ’E e toru tāna tamari’i ha’apa’o ’a tīa’i noa ai i te parau ’āpī nō tāna tāne fa’aipoipo i ’Ānāmī.

I te pō mātāmua o tō rātou pūhapara’a, ’ua rave ’o Lien i te mau rāve’a ato’a ’ia vai hau noa tāna mau tamari’i. ’Aita te pūhapara’a i hōro’a i te ’ahu ta’oto maori rā e hō’ē noa iho ro’i nō te pūhapara’a. ’Ua tāpiri tā nā tamaiti, ’o Vu ’e ’o Huy, i ni’a i te ro’i pūhapara’a ’āre’a te ’aiū tei roto ïa i te hō’ē ro’i tā’ue’ue o tā Lien i hāmani mai roto i te hō’ē tāpo’i ro’i ’e te mau tāpe’a uaua.

’Aita hō’ē vāhi e nehenehe ’o Lien e tārava, nō reira, ’ua ta’oto ’oia ma te pārahi i te hiti o te ro’i, ’e ma te tūru’i i ni’a i te hō’ē pou o te ’ie. E mea to’eto’e roa te mau pō, ’e ’ua ’ino roa tōna ea. ’Aita i maoro roa, ’ua ’itehia mai e ma’i tūto’o tōna.

’Ua pure tāmau ’oia ’ia vai pūai noa tāna tāne, ma te ti’aturi ē mai te mea e nehenehe iāna ’ia ora mai i tōna ’ati, e nehenehe ïa iāna ’ia ora mai i tōna. ’Aita ’oia i fa’aro’o noa a’e iāna mai te taime ’a fa’aru’e ai ’oia ia Saigon.

’Ia tāmarū ’o Lien i tāna ’aiū e ta’i ra i te mau po’ipo’i ato’a, e ta’i ato’a ’oia. « E, » ’ua tāparu ’oia i te Fatu, « ’a vaiiho noa mai iā’u i teie mahana. »

I te matahiti 1976, ’ua tāpe’ahia te peresideni The i Thành Ông Năm. ’Ua hepohepo roa ’oia nō te parau ’āpī o tāna vahine ’e tā rāua mau tamari’i, te mau mea ato’a rā nō ni’a i te vāhi tei reira tōna ’utuāfare, nō roto mai ïa i te hō’ē poro’i nō roto mai i te peresideni o te misiōni nō Hong Kong : « E mea maita’i roa Lien ’e te ’utuāfare. I te Ekalesia. »

I teienei, hau i te hō’ē matahiti i muri mai, ’ua uiui ’o The ’āfea ’oia e ti’amā fa’ahou ai.

’Ua ’ino roa te orara’a i roto i te pūhapara’a fare tāpe’ara’a. ’Ua tāpe’ahia ’o The ’e tōna mau hoa mau ’auri i roto i te hō’ē fare ’ua ’ī i te ’iore. ’Ua ta’oto rātou i ni’a i te mau ro’i ’api ’auri. Nō te veve ’e te ’ino o te mā’a, e tae noa atu i te mau huru tupura’a mā ’ore o te pūhapara’a, ’ua ro’ohia te mau tāne i te ma’i hī ’e te periperi.

Nā roto i te ha’api’i-fa’ahou-ra’a i te mau parau tumu a te fa’aterera’a hau ’āpī, ’ua tītauhia te ’ohipa rohirohi ’e te mau ha’api’ira’a politita. E nehenehe te ta’ata ato’a tei ’ōfati i te mau ture nō te pūhapara’a e fa’ari’i i te hāmani’inora’a ’aore ra te fa’ata’a’ēra’a.

’Ua ora mai ’o The nā roto i te vai mo’emo’e-noa-ra’a ’e te tāpe’a-māite-ra’a i tōna fa’aro’o. Nō te hō’ē taime, ’ua feruri ’oia e fa’aru’e-’ē i te pūhapara’a. ’Ua ’ite rā ’oia ē ’ua tāpe’a te Fatu iāna. « ’A fa’a’oroma’i, » ’ua muhumuhu mai te Vārua. « E maita’i te mau mea ato’a i te tau mau ra o te Fatu. »

I te tahi taime i muri mai, ’ua ha’api’i mai ’o The ē e fa’ati’ahia tōna tuahine, ’o Ba, ’ia haere mai e fārerei iāna i roto i te pūhapara’a. Mai te mea e nehenehe tāna e pāpa’i i te hō’ē rata i tōna ’utuāfare, e nehenehe ïa tāna e hāpono atu i te reira ia rātou ra.

I te mahana nō te tere o ba, ’ua tīa’i ’o The i roto i te ’āna’ira’a ’a paeheru tino noa ai te mau tīa’i i te mau mau ’auri i mua iana. ’Ua huna ’oia i te parau poro’i i muri mai i te hō’ē tā’amu ’ahu i roto i tōna taupo’o. I muri iho ’ua tu’u ’oia i te hō’ē buka iti fa’ata’ara’a ’e te hō’ē pēnitara i roto i te taupo’o. Tē ti’aturi nei au ē fa’a’ōnevaneva te buka iti i te mau tīa’i.

’Ua hi’opo’a rātou i te pēni ’e te buka iti, ’e ’ua vaiiho iāna ’ia haere.

’Aita i maoro roa, ’ua ’ite atu ra ’o The i tōna tuahine ’e ’ua tu’u atu ra i te rata i roto i tōna nā rima. ’Ua ta’i ’oia a hōro’a mai ai ’o Ba i te tahi mā’a ’e te moni nāna. ’Ua ti’aturi ’oia ē e fa’atae ’oia i tāna rata ia Lien ra.

E ono ’āva’e i muri mai, ’ua ho’i ’o Ba i te pūhapara’a e te hō’ē rata. I roto tē vai ra hō’ē hōho’a nō Lien ’e nō te mau tamari’i. ’Ua ’ite a’era ’oia ē e’ita fa’ahou tāna e nehenehe e tīa’i.

’Ua tītauhia iāna ’ia ’imi i te hō’ē rāve’a ’ia haere i rāpae i te pūhapara’a ’e i roto i te rima o tōna ’utuāfare.

’Ei tuha’a nō tāna misiōni nō te ’atu’atu i te mau ’utuāfare, ’ua fa’anaho te piha ’ohipara’a sōtiare a te ’Ēkālesia i te mau melo o te ’Ēkālesia i te fenua Marite nō te ’atu’atu e 550 tītīhoria ’ānāmī, te rahira’a o rātou e ’ere ïa i te melo nō te ’Ēkālesia. ’Ua pāturuhia ’o Lien ’e tōna ’utuāfare e Philipa Flammer, te hō’ē ’orometua ha’api’i i te Fare Ha’api’ira’a Teitei nō Brigham Young, ’e tāna vahine, ’o Mildred. ’Ua tauturu rātou i te ’utuāfare ’ia tietie i tā rātou mau tauiha’a mai Tarifōnia e tae atu i Provo, Utaha.

I te ha’amatara’a, ’ua fifi ’o Lien nō te ’imi i te ’ohipa. ’Ua ’āfa’i ’o Philipa iāna i te hō’ē fare toa tauiha’a tahito nō te ani i te hō’ē ’ohipa tāmāra’a. I roto rā i te uiuira’a, ’ua pāhae a’era te ti’a fa’atere i tāna parau tū’ite nā rōpū ’e ’ua parau atu iāna, « e’ita te reira e tano i ’ō nei. »

’Aita i maoro ’ua ’itea mai iāna te hō’ē ’ohipa nō te hō’ē taime nō te ’ohiti i te mau tērī nā roto mai i te hō’ē fa’a’apu mā’a hopu i pīha’i noa mai. I muri iho, ’ua ’itehia iāna te hō’ē ’ohipa ’ei nira ’ahu ’e ’ua fa’arahi atu ’oia i tāna moni ’ohipa nā roto i te hāmanira’a i te mau faraoa monamona nō te fa’aipoipora’a. Nā roto i te tauturu ’a Philipa, ’ua noa’a ato’a iāna te moni nā roto i te tāpa’ora’a i te mau parau fa’a’ite nā te mau pīahi nō BYU.

I roto i te mau fifi o tōna ’utuāfare, ’ua vai ha’apa’o maita’i noa Lien i te Fatu. ’Ua ha’api’i ’oia i tāna mau tamari’i nō ni’a i te mana o te pure, ma te ’ite ē e nehenehe te reira e amo ia rātou nā roto i tō rātou mau ’ati.

I muri iho, i te hope’a o te matahiti 1977, ’ua ha’api’i mai Lien ē tei roto tāna tāne fa’aipoipo i te hō’ē pūhapara’a tītīhoria i Malaisia. ’Ua manuia ’oia i te fa’aru’e i te fenua ’Ānāmī nā ni’a i te hō’ē pahī tāi’a tahito i muri a’e i tōna matarara’a mai i te hope’a i te ’oire nō Thành Ông Năm. I teienei ’ua ineine ’oia nō te tāhō’ē i tōna ’utuāfare. Te mea noa tāna i hina’aro, ’o te hō’ē ïa pāturura’a.

’Ua ha’amata ’o Lien i te rave i te ’ohipa hau atu i te mau hora nō te ha’aputu i te moni nō te hōpoi mai ia The i te fenua Marite.

I te ’āva’e Tēnuare 1978, ’ua pārahi ’o Le My Lien ma te mata’u i roto i te hō’ē pere’o’o tei tere i te taura’a manureva rahi nō te ’oire nō Roto Miti. Tē haere rā ’oia e fārerei i tāna tāne fa’aipoipo nō te taime mātāmua i roto fātata e toru matahiti.

I muri a’e i tōna taera’a atu i te taura’a manureva, ’ua ’āmui atu Lien i te tahi atu mau hoa ’e te mau melo o te ’Ēkālesia tei haere mai e fa’ari’i poupou ia The.

E mea maoro ’ua ’ite atu ’o Lien ia The i te poura’a mai nā ni’a i te hō’ē ’ē’a uira. E mata paruparu ’e te mo’emo’e tōna. I tōna rā ’itera’a ia Lien, ’ua pi’i atu ra ’oia iāna. ’Ua putapū te ’ā’au ’o Lien.

’Ua tauahi ’oia ia The. « Māuruuru i te Atua i te ra’i ra, » ’ua muhumuhu ’oia, « tei te fare ’oe ! »