“Ko jān Vietnam,” Liaona, Juļae 2025.
Bwebwenato ko jān Armej ro Rekwojarjar, Volume 4
Ko jān Vietnam
Ke membōr ro jān Vietnam rekar en̄taan kōn tariņae, em̧m̧akūt, kāām ko, im aer jenolo̧k jān baam̧le ko aer, rekar dāpdep wōt ilo kajoor n̄an tōmak eo aer.
Kōmeļeļe jān David Green
Ilo juon raan in Jabōt emeram ilo Eprōļ 1975 eo ilo jikin eo ejorāān kōn tariņae ilo Vietnam, Nguyen Van The (kilen ba “Tay”), būreejtōn eo an Saigon Branch, ekar deļo̧n̄etok im̧ōn jar eo ilo jikin eo. Mōkaj wōt in an membōr ro ilo branch eo jepooļ e, mejāer ekar obrak kōn illu im kōjatdikdik. “Būreejtōn The! President The!” rekar jan̄ ļo̧k. “Ta enaan ko ewōr ippam̧?”
“Inaaj ba n̄an kom̧ aolep men ijeļā ālkin wōt kweilo̧k in kwojkwoj eo,” ekar ba. Ekar kōkairiiri aolep ilo jarlepju eo n̄an ainem̧m̧an wōt. “Aolepen kajjitōk ko ami renaaj uwaak.”
Nguyen Van The,būreejtōn eo an Saigon Branch, ej bōk juon donation in juon m̧ōttan jon̄oul ilo 1973—emaron̄ ruo iiō ko m̧okta jān an pata eo kadiwōjļo̧k armej ro jān Saigon.
Iumwin bukwi iiō ko, Vietnam elakkar juon aelōn̄ ejepel bōro. Pok ko rekar waļo̧k jidik iien ālkin wōt Pata eo an Laļin Kein Karuo Ritariņae ro an Riamedka rekar pata ippān armej in Vietnam ro ilo Turōk kōn kien eo ejjeļo̧k ņae ilo Ean̄ in Vietnam enan̄in kepaak 10 iiō ko, bōtaab kōn jon̄an ļap in ritariņae im armej ro rekar mej, ekar kōm̧m̧an bwe Amedka en bōjrak jān tariņae eo. Kiiō ritariņae ro an Vietnam ilo Ean̄ rekar tōpartok capital eo Saigon ilo turōk.
Ke Būreejtōn eo ej deļo̧n̄eļo̧k chapel eo im jijet ilo jeia eo im̧aan ruum̧ eo, emaron̄ ron̄ ainikien m̧akūtkūt in aer kōkkelak kabbokļo̧k ko. Pata eo me ekar boktok elōn̄ membōr ro ilo Vietnam n̄an gospel eo ej kiiō kajepeļo̧k branch eo.
Ālkin kweilo̧k eo, Būreejtōn The ekar kōjjeļāik membōr ro bwe embassy eo an Amedka ej m̧ōņōņō in jipan̄ kadiwōjļo̧k membōr ro an Kabun̄ in. Membōr ro ilo branch ekar akweļap bwe baam̧le eo an Būreejtōn The ren m̧ōkaj im diwōjļok bwe en maron̄ leļo̧k aolepen an n̄an kadiwōjļo̧k aolep.
Lieo pāleen, Lien, im ajri ro jilu nejier, kobaļo̧k ippān jinen im sister ro an, rekar kelak jān Saigon jejjo awa ko tokālik.
Raan eo tok juon, Būreejtōn The im juon membōr, Tran Van Nghia, rekar uwe ilo juon wōtbai n̄an kappok jipan̄ jān International Red Cross eo. Bōtaab ālkin aer kar ioon juon tank ippān juon bu ekilep ie me ekar ero̧o̧lolļo̧k ippāer.
Nghia ekar jeer jān iaļ eo, im erro Būreejtōn The em̧m̧ōōjļo̧k ilo juon ro̧n̄. Tank eo ekar ebotoktok tūriero ļo̧k.
Saigon ekar kiiō pād ilubwidren pein Rivietnam ro jān Ean̄.
Juon wiik tokālik, ilo Māe 1975 eo, Le My Lien ekar to jān juon bus obrak ilo juon jikin kōpped an ritariņae itūrin San Diego, California, ilo Rilikin Kappe in Amedka. Im̧aan mejen ekar ped elōn̄ im lōn̄ tent ko em̧ōj kajutaki n̄an leļo̧k jikin 18,000 refugee ro jān Vietnam.
Ekar ejjeļo̧k an Lien jāān im ekar dik an jeļā kajin Pālle. Im ekar ped ippen ajri ro jilu nejin n̄an lale er ilo aer kōttar enaan eo kōn ļāeo pāleen ilo Vietnam.
Ilo bon̄in eo aer jinountata ilo jikin camp eo, Lien ekar kate n̄an kōm̧m̧an bwe ajri ro nejin ren koņ. Camp eo ekar jab leļo̧k ko̧o̧j ko im kar leļo̧k juon kein babu. Ļaddik ro nejin, Vu im Huy, rekar koboob ilo kein babu eo ak nin̄nin̄ eo ej kiki ilo am̧ōk eo Lien ekar kōm̧m̧ane jān juon sheet im liko ko.
Ekar ejjeļo̧k jikin an Lien babu, kōn menin ekar jijet im kiki ilo jabōn kein babu eo, babuļo̧k ilo joor in tent eo. Bon̄in ko rekar m̧olo, im ājmour eo an ekar nanaļo̧k. Ejjab to ekar nan̄inmej in TB.
Ekar jab bōjrak an jar bwe ļāeo pāleen en kajoor wōt, tōmak bwe eļan̄n̄e enaaj kate ilo an en̄taan, innem enaaj barāinwōt kate. Ejjan̄in ron̄ jabdewōt jān e jān ke ekar kelak n̄an Saigon.
Ke Lien ej boboore nin̄nin̄ eo nejin ej jan̄ aolep jibbon̄, ej bar jan̄ ippen. “Jouj,” ej akweļap n̄an Irooj, “kōm̧m̧an bwe in eļļā jān menin rainin wōt.”
Ilo 1976, Būreejtōn The ekar kalbuuj ilo Thành Ông Năm. Ekar ļap an kōņaan eoron̄ enaan kōn kōrā eo pāleen im ajri ro nejin, bōtaab men eo de eo ejeļā kōn ia eo baam̧le eo an eped ie ekar itok jān juon pepa jān būreejtōn eo an Hong Kong Mijen: “Lien im baam̧le eo em̧m̧an aer ped. Ippān Kabun̄ in.”
Kiiō, juon iiō tok ālkin, The ekar ļōmņak eļan̄n̄e enaaj bar roļo̧k.
Mour ilo kalbuuj eo ekar nana. The im rikalbuuj ro m̧ōttan rekar jokwe ilo bāreek ko obrak kōn kijdik ko. Rekar kiki ioon peet ko kōm̧m̧an jān aen. Mōn̄a ko redik im mōn̄, ippānļo̧k an etoonon camp ko, ekar kōm̧m̧an menin an em̧m̧aan ro pidodo aer bōk nan̄inmej ko āinwōt m̧ō im likkuun m̧ōjņo̧.
Oktak ko ilo pedped in katak ko an kien eo ekāāl ewōr ie jerbal ko eļap aer eddo im katak ko an kien eo n̄an ļoori. Jabdewōt eo ej rubwe kakien ko an camp maron̄ kōtmene aer naaj m̧ane eļap ak kōmakeikļo̧k iaan.
The ekar mour wōt kōn an kitileekek wōt im dāpdep wōt n̄an tōmak eo an. Ilo juon iien, ekar ļōmņak in ko jān camp eo. Bōttab ekar en̄jake an Irooj bōbraeiki. “kijenmej,” Jetōb ekar unoojdikdik. “Aolepmen renaaj em̧m̧an ilo iien eo ejim̧we n̄an Irooj.”
Jet iien tokālik, The ekar ron̄ bwe sister eo an, Ba, emaron̄ kar kiiō loļo̧k e ilo camp eo. Eļan̄n̄e emaron̄ ņoojeļo̧k juon leta an baam̧le eo an n̄ane, liin emaron̄ jilkinļo̧k.
Ilo raan in loļo̧k eo an Ba, The ekar kōttar ilo ļain eo ak guard ro rekar etale aolepen ānbwinin rikalbuul ro m̧aanin. Ekar ņooje naan ko ilo tulikin m̧ōttan eo ilo lowaan at eo an. Innem ekar ņooje juon bok jidikdik im juon pen ilowaan at eo. Kōn jidik wōt kōjatdikdik, bok in jeje eo enaaj kōppaļ guard ro.
Rekar lale pen eo im bok in jeje eo, innem kōtļo̧k an etal.
Ejjab to, The ekar loe sister eo an im jipedeļo̧k leta eo n̄an pā ko pein. Ekar jan̄ ke Ba ej leļo̧k kijen m̧ōn̄ā im jāān. Ekar lōke bwe enaaj bokļo̧k leta eo an n̄an Lien.
Jiljino allōn̄ tokālik, Ba ekar jepļaaktok n̄an camp eo kōn juon leta. Ilowaan ekar ped juon pijaan Lien im ajri ro nejin. Ekar kile bwe ejjab maron̄ kōttar.
Ej aikuj kappukot juon wāween an diwōjļo̧k jān camp eo im n̄an ippen baam̧le eo an.
Nguyen Van The im kōrā eo pāleen, Le My Lien, ippān ļaddik eo nejier ilo 1973 eo. Liin im ajri ro nejin jilu rekar lo kōjparok ilo Amedka, bōtaab The kar likūti ilo juon camp an rikalbuuj. Tokālik ekar ba, “Ikar maron̄ mour jān camp in ‘kalbuuj’ eo … ekar wōr aō tōmak ilo Jisōs Kraist.”
Āinwōt m̧ōttan mijen eo an n̄an lale baam̧le ko, LDS Social Services ekar karōk membōr ro ilo Kabun̄ in ilo Amedka n̄an lale emaron̄ 550 ri Vietnam refugee ro, elōn̄ iaer rejjab membōr in Kabun̄ in. Lien im baam̧le eo an kar lolorjake jān Philip Flammer, juon rikaki ilo Brigham Young University, im kōrā eo pāleen, Mildred, rekar bōk eddoin Lien im baam̧le eo an. Rekar jipan̄ baam̧le eo em̧m̧akūt jān California n̄an Provo, Utah.
Kar m̧okta, Lien ekar apan̄ an elolo jerbal. Philip ekar boke n̄an juon m̧ōn wia jōkneen, n̄an an kanne n̄an jerbal in karreo. Bōtaab ilo iien intōrpiu eo, māneja eo ekar potake diploma in high school eo an im jiron̄ e, “Menin ejjab n̄an ijin.”
Ejjab tok tokālik ekar loe juon an jerbal ekadu kitien, ekar aini cherry ko ilo juon jikin kallib. Tokālik ekar jerbal āinwōt juon rikeke im ekar kōļapļo̧k jāān ippān ilo an kar bar iiōk cake in m̧are ko. Jān jipan̄ jān Philip, liin ekar barāinwōt kōm̧m̧an jāān jān an type riboot ko n̄an rijikuul ro ilo BYU.
Kōjekdoon apan̄ ko an baam̧le eo an, Lien ekar dim ilo an tiljek n̄an Irooj. Ekar katakin ajri ro nejin kōn kajoor eo ilo jar, jeļā bwe emaron̄ kar ineek er ilo aolep men ko rej iooni.
Tokālik, ilo jem̧ļo̧kinļo̧k 1977 eo, Lien ekar ekkatak bwe ļāeo ippān ekar ped ilo camp eo an refugee ilo Malaysia. Ekar maron̄ kate em̧makūt jān Vietnam ilo juon waan en̄od em̧ōr ālkin wōt an kar diwōj jān Thành Ông Năm. Kiiō ej pojak n̄an bar koba ippān baam̧le eo an. Men eo de eo ekar aikuj ej juon sponsor.
Lien ekar jinoe kōļapļok awa in jerbak ko an n̄an kakkoņ jāān n̄an boktok The n̄an Amedka.
Ilo Jānwōde, 1978 eo, Le My Lien ekar jijet ikkūm̧kūm̧ ilowaan juon wa ej jibadōkļok Salt Lake City International Airport. Liin ekar etal ilo iaļ eo an n̄an n̄an an nej kab bar ioone ļāeo pāleen jān ke enan̄in jilu iiō.
Ālkin an tōprakļo̧k ilo airport eo, Lien ekar koba ippān ro jet m̧ōttan im membōr ro ilo Kabun̄ in, ro rekar itok n̄an wōnm̧aiki The.
Ejjab to, Lien ekar loe The ej walaļtak ilo juon escalator. Emejen m̧ōjņo̧ im oktak mejen. Bōtaab ke ekar loe Lien, ekar ikkūrļo̧k n̄ane. Elōn̄ en̄jake ko rekar kobrak ubōn Lien.
Ekar atabo̧kwijitok The. “Kom̧m̧ool Irooj ilo lan̄,” ekar unoojdikdik, “kotōprak kiiō!”