“Te Birinako mai Vietnam,” Riaona, Turai 2025.
Karaki mairouia Aika a Itiaki, Uaoriom 4
Te Birinako mai Vietnam
Ngke a rootaki man te buaka aika itiaki mai Vietnam, te mwainginako, te maeka ni kaembwa, ao kamaenakoaia man aia utu, a taua ni kakorakora aia onimaki.
Kamataata n te tamnei iroun David Green
Ni ngainan te Tabati inanon Eberi 1975, n te buaka are e urua aon te aba ae Vietnam, Nguyen Van The (atongaki bwa “Tay”), te beretienti n te mwaanga are Saigon, e roko i nanon te autibootaki. Ngkekei naba, e katobibiaki irouia kain te mwaanga, ma moaia ae kaonaki n te un ao n kaantaninga. “Beretitenti The! Beretitenti The!” a takarua. “Tera am rongorongo?”
“N na tuangi ngkami bwaai ni kabane ake I atai imwiin te bootaki n toa,” e taku. E kaumakiia aomata ake a bobotaki bwa a na kateimatoa te rau. “Ami titiraki ni kabane a na bane ni kaekaaki ”
Nguyen Van The, beretitenti man te mwaanga are Saigon, e karekea te anganano n te kabwianibwai n 1973—tao bon uoua te ririki imwain te buaka are e kairoroia kain te aro bwa a na kiitana Saigon.
Inanon tebwina te ririki, e a tia ni bwenauaaki te aba ae Vietnam. E a tia ni waaki te itabararaa n te tai ae uarereke imwiin te Kauoua ni buaka n te Aonaaba. Ana taanga ni buaka Amerika a buaka irarikiia kain Vietnam mai Maiaki ni kaitara te kominiti are tautaekana Vietnam Meang e kaniia tebwina te ririki, ma e bubai Amerika man te buaka ibukin mwaitiia aika a ikoaki man te buaka. Ngkai aia taanga kaain Vietnam Meang a kan roko n atuun kaawan maiaki are Saigon.
Ngke e rin Beretitenti The n te umwantabu n tekateka i moa n te ruu, e kona n ongo rebwetatan taian kati. Te buaka are e a tia n uotiia aika mwaiti Aika Itiaki iaon Vietnam nakon te euangkerio are e a tia ni kaoki e a kauamaea te mwaanga n te tai aei.
Imwiin te taromauri, e kaongoia aomata Aika Itiaki Beretitenti The bwa ana embatii United States e tauraoi ni kamwawaia kain te Ekaretia. A tuatua membwa n te mwaanga bwa a na waekoa moa ni kamwaaki ana utu Beretitenti The bwa e aonga ni bwanin ana iango ni kamwaawakiia aomata nako.
Kainnabana, Lien, ao natiia teniman, n airi ma tinaia ao tariia, a kiba ni kiitana Saigon tabeua te aoa imwiina.
Te bong are imwiina, Beretitenti The ao raona aika Itiaki, Tran Van Nghia, a tokara te rebwerebwe ni kakaea buokaia man te International Red Cross. Ma n te tai ae aki maan ao a kaitibo ma te tangke ma ana kati ae bubura iaona ni kainetiia.
E bita kawaina Nghia, ao ngaia ma Beretitenti a tamwarake ni karabaia n te bwangabwanga. E buti rirarikiia te tangke.
E a reke Saigon inanon baia kain Vietnam Meang.
Teuana te wiiki imwiina, ni Meei 1975, Le My Lien e ruo man bwatin te taanga ni buaka ni kaan ma San Diego, California, n te West Coast n te United States. I moana ao wenerua auti ni katantan ake a kateaki ibukin kamanoaia taan birinako mai Vietnam aika 18,000.
Akea ana mwane Lien ao e uarereke ongona n taetae n Imatang. Ao iai teniman natina ake e na tararuaia ngkai e tataninga rongorongon buuna i Vietnam.
N aia moan tairiki n te kaembwa e kabanea ana kona bwa ana mweengaraoi natina. Akea te burangketi ao bon ti teuana te oo n ataei. Natina mwaane ake, Vu ao Huy, a kauangii inanon te o n ataei ao te merimeri e matu inanon te amwake are e karaoia Lien man te rabuna ao taian rabwa baan.
Akea ana tabo ni wene Lien, ngaia are e a matu n tekateka i tabon te o n ataei, n raraa bouan aia auti ni katantan arei. E korakora te mwaitoro n te bong, ao e a rootaki rabwatana. Imwiina e a reke irouna te aoraki ae te tb ke te kangenge.
E reitinako n tataro bwa e na teimatoa ni korakora kainnabana, ni kakoauana bwa ngkai e kona ni maiu ni kaaitara aorakina, e kona naba ngaia ni kaitaraa. Akea rongorongona ae e a tia n ataia man te tai are e kibanako iai mai Saigon.
Ngke e boboa natina Lien ni katoka tangina, e bon tang naba. “Taiaoka,” e bubutiia te Uea, “anganai bwa N na kona rinanonte bong aei.”
N 1976, e kabureaki Beretitenti The i Thành Ông Năm. E rang kan atai rongorongon buuna ao natina, ma te rongorongo are e karekea ibukiia ana utu e roko man te terekuraem mairoun te beretitenti n te Mition mai Hong Kong Mission: “A marurung Lien ao ana utu. Ma te Ekaretia.”
Ngkai, e raka iaon teuana te ririki imwiina, e iangoia The bwa n ningai te tai ae e na manga inaomata iai.
E bon rangi ni kabwaranano te maiu n te karabuuti. E kamaekaki n auti ae onrake n te kimoa The ma raona. A matu iaon aia kainiwene aika a karaoaki man te biti ae rababa. E karako te amwarake ao e a buakaka n te kanaki, n raonaki ma te tabo n nako tinaniku ae aki raoiroi, ike a tiku iai ni kai rootaki mwaane n te aoraki n aron dysentery ao te beriberi.
Te tautaeka ae e boou e karaoia aomata bwa a na mwakuri korakora ao e reireiniia ana iango. Ane e urua tuan te kaembwa e na kantaninga te tiribooaki ke te rokanaki ni kaokoroaki.
E maiu The bwa e totokoi kangaanga ao e teimatoa n ana onimaki. N te tai teuana, e kataia ni birinako man te kaembwa. Ma e namakinna bwa e taua te Uea bwa e naaki birinako. “Bwaina te taotaonakinnano,” e wirikiriki te Tamnei. “Bwaai ni kabane a na nakoraoi n ana tai te Uea.”
Tabeua te tai imwiina, e kaongoaki Thee bwa mwanena, Ba, e na kariaiakaki bwa e na kawaria n te kaembwa. Ngkana e kona ni karebaia te reta nakoia ana utu, e na kona ni kanakoa nakoia.
N te bong are e roko iai Ba, e tei n te rain The ngkai taan tararua a tuoi rabwatai buure ake i moana. E a tia ni karaba te rongorongo iakuun rabwan te kunnikai inanon bwarana. E a kaman katuka te boki ae uarereke ao te ben inanon bwarana. Ngkana e na tekeraoi, e na katabetabeia taan tuotuo te boki.
A tuoa raoi te ben ao te boki, imwiina a kanakoa.
Imwiina, e noora mwanena The ao e anganna te reta nako nanon baina. E tang ngke e anganna Ba teutana te amwarake ao te mwane. E onimaki bwa e na karokoa ana reta iroun Lien.
Onoua te namwakaina imwiina, e oki Ba ma te reta nakon te kaembwa. Inanona bon tamnein Lien ma natina. E a ataia bwa e a bon aki kona n tataninga riki.
E na riai ni karekea kawaina n otinako man te kaembwa ni karoko inanon baia ana utu.
Nguyen Van The ma buuna, Le My Lien, ao natiia te mwane n 1973. Ngaia ma natina ake teniman a karekea katanaia n ana tabo ni kamanomano te United States, ma The e kairoroaki bwa e na rin n te kaembwa ni karabuuti. Imwiina, e taku, “I kona ni maiu n te ‘manga reiakinaki’ kaembwa ibukina … I onimakina Iesu Kristo.”
Ni mwakoron ana mition are e na tararuaia ana utu, e a tia ni baireia te LDS Social Services ma membwa n te Ekaretia n te United States bwa a na tararuaia 550 kain Vietnam ake a birinako, angiina bon tiaki membwa n te Ekaretia. A mwanenaki Lien ma ana utu iroun Philip Flammer, te burobetia n te Brigham Young University, ma kainnabana, Mildred. A buokiia te utu ni kamwaingiia mai California nako Provo, Utah.
N te moan tai, e inimaki Lien ni kakakean ana mwakuri. E kairia Philip nakon te titoa bwa e na riki bwa te tia kaitiaki. Ma n tain te intawiu, e raeuaka ana beebwa n reirei man te kauarinan te manatia ao e tuangnga, “Aio e aki bwainaki ikai.”
N te tai ae uarereke e reke ana mwakuri te kini uanikai n te tabo n aroka ae uakaan. E reke ana makuri imwiina bwa te tia itutu ao nraka ana karekemwane man umunakin keeke ni mare. Man ana ibuobuoki Philip, e karekemwane naba man taibinakin ribooti ibukiia ataein te reirei n te BYU.
Ibuakon ana kangaanga n ana utu, e teimatoa ni kakaonimaki nakon te Uea Lien. E reireiniia natina mwaakan te tataro, ngkai e ataia bwa e uootia rinanon aia kangaanga.
Ngkanne, ni banen 1977, e a ataia Lien bwa buuna e roko n te kaebwa ni katantan i Malaysia. E a tia ni kiitana Vietnam iaon te booti n akawa ae e mane imwiin kainaomatakina mai Thành Ông Năm. Ngkai e a tauraoi n ikotaki ma ana utu. Te bwai ae kainnanoia bon mwanenakina.
E a mwakuri korakora riki Lien ni kawakini mwane bwa e na kabwaka kantokan The nakon te United States.
N Tianuare 1978, e tekateka ma te iangainga n nano Le My Lien ana kaa ni kaea te Salt Lake City International Airport. Iaon kawaina ni kaitibo ma buuna te moan tai n te maan ae kaniia teniua te ririki.
Imwiin rokona n te marae ni wanikiba, e ikotaki ma raoraona ake tabeman man te Ekaretia ake a roko ni butimwaea The.
E aki rang maan, ngke e a noora te kaintamwarake ni butirikaaki Lien. E tara ni mairake ao iai taraakin matana ae kaanga e bua. Ma ngke e noora Lien, e a weteia naba. E tang i nanona Lien.
E katika The n rabwatia. “Ko rabwa te Atua are i Karawa,” e wirikiriki, “ko a okira mweengam n tokin te tai!”