2025
Ronwe long Vietnam
Julae 2025


“Ronwe long Vietnam,” Liahona, Julae 2025.

Ol stori long Saints, Buk 4

Ronwe long Vietnam

Taem Ol Sent blong Vietnam oli bin safa long wo, oli ronem aot olgeta, ol kamp mo taem oli seraot long ol famli blong olgeta, oli bin hang strong long fet blong olgeta.

tu man tufala i stap wajem wan tank i rol i kam pas

Pikja i kam long David Green

Long wan naes Sandei long Epril 1975 long kantri blong Vietnam we wo i bin spolem, Nguyen Van The (oli talem olsem “Tay”), presiden blong Saigon Branj, i kam insaed long lokol mitinghaos. Kwiktaem nomo, ol memba blong branj oli kam raonem hem, ol fes blong olgeta i fulap long harem nogud mo hop. “!Presiden The! !Presiden The!” oli singaot wetem krae. “?Wanem nao ol nius we yu gat?”

“Hem i se: “Bae mi talem evri samting long yufala afta long sakramen miting.” Hem askem evriwan long grup blong stap kaet. “Evri kwestin we yu gat bae yu kasem ansa.”

branj presiden i stap kasem ol taeting donesen

Nguyen Van The, presiden blong Saigon Branj, i kasem wan taeting donesen long 1973—kolosap tu yia bifo wo i fosem ol memba blong aot long Saigon.

Blong wan taem blong ten yia, Vietnam i bin wan graon we oli divaedem. Fasin blong no agri i stat kwiktaem afta long Wol Wo II. Ol militeri blong Amerika oli bin faet long saed blong ol man Vietnam agensem ol kominis rul blong Not Vietnam blong kolosap ten yia, be from se i gat tumas ded mo plante oli kasem kil i mekem Amerika i pulaot long wo. Naoia ol militeri blong Not Vietnam, oli stap klosem saot kapitol blong Saigon.

Taem Presiden The i kam insaed long japel mo tekem jea blong sidaon long fored blong rum, hem i save harem ol noes blong ol masket we oli stap faerap. Wo ia we i bin tekem plante long Ol Sent blong Vietnam i kam long gospel we i bin kambak, naoia i stap seraotem branj.

Afta long miting, Presiden The i letem Ol Sent blong oli save se embasi blong Yunaeted Stet i redi blong help blong tekemaot ol Jos memba. Ol memba blong branj oli givim tingting se bae ol famli blong Presiden The oli aot kwiktaem mekem se bae hem i save givim tingting nomo blong blong tekemaot evriwan we i stap.

Waef blong hem, Lien, mo trifala pikinini blong tufala, tugeta wetem mama mo sista blong hem, oli flae aot long Saigon sam aoa afta.

Long nekis dei, Presiden The mo wan long Ol Sent, Tran Van Nghia, tufala i jam long wan moto blong lukaotem help long Intanasonol Red Cross. Be i no longtaem tufala i mitim wan bigfala tank trak wetem wan bigfala masket we i stap rol i kam long tufala.

Nghia i swing kamaot long rod, afta hem mo Presiden The i jiam godaon insaed long wan hol blong haed. Tank i mekem noes i kam pas bitim tufala.

Naoia Saigon i stap long han blong ol man long Not Pat blong Vietnam.

Wan wik afta, long Mei 1975, Le My Lien, i bin kamaot long wan bus we i fulap long ol man long wan militeri kamp kolosap long San Diego, Kalifonia, long Wes Kos blong Yunaeted Stet. Long fored blong hem i gat wan bigfala grup blong ol tenet we oli stanemap blong givim selta long 18,000 rifuji blong Vietnam.

Lien i nogat mane mo i toktok smol Inglis. Mo hem i gat tri pikinini blong hem blong lukaotem, mo semtaem stap wet long nius blong hasban blong hem long Vietnam.

Long fas naet blong olgeta long kamp, Lien i mekem evri bes blong hem blong mekem se ol pikinini blong hem oli filim kamfot. Kamp i no givim ol blangket long olgeta, mo i gat wan smol bed nomo. Ol boe blong hem, Vu mo Huy, tufala i skwisim tufala i go long smol bed ia, bebi i slip insaed long wan hamok we Lien i fasem aot long wan kaliko mo lastik rop.

I no bin gat wan ples we Lien i save silip long hem, mekem se hem i bin sidaon mo slip long en blong smol bed, mo i lei long wan pos blong tenet. Ol naet ia oli bin kolkol, mo i mekem se helt blong hem i kam moa nogud. I no longtaem oli faenem se hem i gat sik blong lang.

Hem i gohed blong prea se bae hasban blong hem bae i stap strong i stap, hem i bilif se sapos hem i save go tru long hadtaem blong hem, bae hasban blong hem tu i save gotru long hadtaem blong hem. Hem i no bin harem eni samting long hasban blong hem stat long taem we oli flae aot long Saigon.

Taem Lien i stap muvmuvum i go kam bebi blong hem we i stap krae evri moning long hamok ia, hem tu i krae. “Plis,” hem i krae long Lod “letem mi go tru long dei ia nomo.”

Long 1976, oli bin sarem Presiden The long prisen long Thành Ông Năm. Hem i wantem tumas blong harem nius abaot waef blong hem mo ol pikinini blong hem, be wanem we hem i save abaot famli blong hem i wan leta we i kam long presiden blong Hong Kong Misin we i talem se: “Lien mo ol famli oli oraet. Wetem Jos.”

Naoia, i bitim wan yia, The i stap tingting se wetaem bae hem i kam fri bakegen.

Laef insaed long prisen kamp i stap kam moa nogud. The mo ol fren blong hem oli stap long ol haos we rat i fulap long hem. Oli silip long ol bed we oli mekem aot long ol aean. Smol kaekae mo kaekae we oli nogud, folem wetem ol samting we oli no klin long kamp, i mekem ol man long kamp oli isi blong kasem ol sik olsem bel i ron [daeria] mo sik blong hat.

Blong kasem save bakegen long ol prinsipol blong niu gavman i tekem tu ol wok we oli strong tumas mo fasin blong politik. Eniwan we i brekem ol kamp rul i save se bae i gat wan nogud panismen o oli putum olgeta oli stap olgetawan long wan rum.

The i bin go tru had taem blong long taem, taem hem i stap kwaet mo hang strong long fet blong hem. Long wan taem, hem i bin tingting blong ronwe long kamp. Be hem i filim Lod i stopem hem. “Yu mas gat fasin blong save wet longtaem long ol hadtaem,” Spirit i toktok kwaet long hem. “Evri samting bae i kam gud long taem blong Lod.”

Samtaem i pas, The i bin lanem se sista blong hem, Ba, bae i save visitim hem long kamp. Sapos hem i save pasem kwik wan leta long hem blong i pasem long famli blong hem, bae hem i save sendem i go long olgeta.

Long dei blong visit blong Ba, The i bin wet long laen taem ol gad oli stap jekem olgeta prisena long fored blong hem. Hem i bin haedem mesej biaen long rop blong klos insaed long hat blong hem. Hem i bin putum wan smol notbuk mo pen insaed long hat. Sapos i laki, notbuk ia bae i pulum tingting ol gad blong oli no faenemaot mesej blong hem.

Oli lukluk gud pen mo notbuk ia, mo afta oli letem hem i pas.

I no longtaem, The i luk sista blong hem mo i prestem leta ia long han blong hem. Hem i krae taem Ba i bin givim sam kaekae mo mane long hem. Hem i trastem se bae sista blong hem bae i karem leta blong hem i go long Lien.

Sikis manis afta, Ba i kambak long kamp wetem wan leta. Insaed, i gat wan foto blong Lien mo ol pikinini. Hem i kam blong luksave se bae hem i nomo save wet longtaem moa.

Hem i mas faenem wan wei aot long kamp mo gobak long famli blong hem.

Nguyen Van The wetem famli blong hem.

Nguyen Van The mo waef blong hem, Le My Lien, wetem ol boe blong tufala long 1973. Hem mo trifala pikinini blong hem i bin faenem sefti long Yunaeted Stet, be The oli bin fosem hem blong go long prisen kamp. Afta, hem i se, “Mi bin save go tru long taem blong kamp blong ‘skul bakegen’ from Mi bin gat fet long Jisas Kraes.”

Olsem pat blong misin blong olgeta blong stap kea long ol famli, LDS Sosol Seves i bin arenjem wetem ol Jos memba long Yunaeted Stet blong lukaot long abaot 550 rifuji blong Vietnam, plante long olgeta we oli no ol memba blong Jos. Philip Flammer, wan profesa long Bringham Yang Yunivesiti, mo waef blong hem Mildred i bin sponsarem Lien mo famli blong hem. Oli helpem famli ia blong aot long Kalifonia i go long Provo, Utah.

Fastaem, Lien i traehad blong faenem wok. Philip i tekem hem i go long wan stoa blong aplae from wok blong man blong lukaot long bilding. Be long taem blong intaviu, maneja i brekem hae skul diploma blong hem long haf mo talem long hem se: “Hemia i no stret long ples ia.”

I no longtaem hem i faenem wan nomol wok blong stap pikimap jeri long wan fam we i stap kolosap. Afta hem i faenem wok olsem wan woman blong somap klos mo hem i mekem moa mane taem hem i stap bekem ol kek blong mared. Wetem help long Philip, hem i mekem mane tu, taem hem i stap taepem ol ripot blong ol BYU studen.

Long medel blong ol hadtaem blong famli blong hem, Lien i gohed blong stap fetful long Lod. Hem tijim ol pikinini blong hem abaot paoa blong prea, wetem save ia se prea i karem olgeta i go tru mo winim ol hadtaem blong olgeta.

Afta, kolosap long en blong 1977, Lien i kam blong save se hasban blong hem i bin stap long wan rifuji kamp long Malaysia. Hem i bin save lego Vietnam long wan olfala fising bot afta i bin rilis aot long Thành Ông Năm. Naoia hem i redi blong joen bakegen wetem famli blong hem. Wanem we hem i nidim i wan sponsa.

Lien i stat blong wok, iven blong plante aoa blong sevem inaf mane blong tekem The i kam long Yunaeted Stet.

Long JenuwarIntanasonole 1978, Le My Lien i sidaon wetem wari insaed long wan trak we i stap go long Eapot blong Sol Lek Siti. Hem i stap go blong mitim hasban blong hem blong fastaem blong kolosap tri yia i pas we i no luk hem.

Afta we oli kasem long eapot, Lien i bin joenem ol nara fren mo ol Jos memba we oli kam blong welkamem The.

I no longtaem, Lien i luk The i stap kamdaon long eskeleta. Skin blong hem i waet tumas mo fes hem i fulap long wari Be taem hem i luk Lien, hem i singaot i go long hem. Ol filing blong glad i fulumap Lien.

Hem i pulum The mo i haggem hem. “Tangkyu long Papa God long heven,“ hem i talem slo, “!naoia yu kam hom!”

Ol not

  1. Nguyen and Hughes, When Faith Endures, 1, 5–7. Oli editim ol toktok blong givim stret toktok; be i no “The,” orijinol sos i gat wan wei blong talem olsem “Tay.”

  2. Kiernan, Việt Nam, 385–91, 395–451; Taylor, History of the Vietnamese, 446–47, 478–83, 536–619.

  3. Nguyen and Hughes, When Faith Endures, 1, 6–18, 119, 127–33, 136–37; Britsch, From the East, 435–37; “Saigon Branch Evacuation List,” May 13, 1975, First Presidency, General Correspondence, CHL; Le, Oral History Interview, 1–3; Nguyen, “Escape from Vietnam,” 29.

  4. Le, Oral History Interview, 2–5, 9–10, 16–19, 21, 23, 27; Nguyen and Hughes, When Faith Endures, 236.

  5. Nguyen and Hughes, When Faith Endures, 158–60, 163, 184, 190. Oli editim ol toktok blong mekem i esi blong save ridim; orijinol sos i gat “LIEN MO FAMLI I ORAET WETEM JOS.”

  6. Nguyen and Hughes, When Faith Endures, 160–62, 165–73, 174–79, 189; Vo, Bamboo Gulag, 62–63, 72, 77, 117–26, 143–46, 151–56. Oli editim ol toktok blong mekem i isi blong ridim; “mekem long orijinel toktok oli jenisim i go long “bae mekem.”

  7. Nguyen and Hughes, When Faith Endures, 190–94.

  8. Nguyen Van The, in Water Tower Chronicles (blog), watertowerchronicles.weebly.com/the-van-nguyens-story.

  9. Le, Oral History Interview, 29, 45–63; Nguyen and Hughes, When Faith Endures, 195–98, 203–13, 220.