2025
Siosefa, Māteni, mo e Ngaahi Lēsoni mei he ʻŪ Laʻipeesi Molé
Fēpueli 2025


“Siosefa, Māteni, mo e Ngaahi Lēsoni mei he ʻŪ Laʻipeesi Molé,” Liahona, Fēpueli 2025.

Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3; 10

Siosefa, Māteni, mo e Ngaahi Lēsoni mei he ʻŪ Laʻipeesi Molé

ʻOku fai ʻe he muimui ki he ngaahi tefitoʻi moʻoni naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí mo e kau palōfitá ha meʻa lahi ke tokoni ki heʻetau fakalakalaka ʻi he moʻuí ni.

fokotuʻunga pepa ʻoku ava ʻi lotomālie

Tā fakatātaaʻi ʻe Alex Nabaum

ʻI he faʻahitaʻu māfana ʻo e 1828, naʻe ngāue faivelenga ʻa e Palōfita ko Siosefa Sāmitá ki hono liliu ʻo e Tohi ʻa Molomoná. ʻI ha ʻaho ʻe taha naʻe kole ʻe he tangata tohi ko Māteni Hālisí kia Siosefa ha ngofua ke ne ʻave ʻa e ʻuluaki peesi ʻe 116 ki hono ʻapí ʻi Palemaila, Niu ʻIoke, koeʻuhí ke lava hono fāmilí ʻo sio ki ai. Naʻe taʻepauʻia ʻa Siosefa peá ne fehuʻi ki he ʻEikí pe ko e hā e meʻa ʻoku totonu ke ne faí. Naʻe fakahā ʻe he ʻEikí kiate ia ke ʻoua naʻa ʻave e ʻū laʻipēsí kia Māteni. Naʻe kole fakamamate ʻa Māteni kia Siosefa ke ne toe kole. Ne toe kole ʻa Siosefa, ka naʻe kei tatau pē ʻa e talí. Naʻe toe kole ʻa Māteni kia Siosefa ke toe kole pē ki he ʻEikí. ʻI he taimi ko ʻení naʻe fakaʻatā ʻe he ʻEikí ke na fai hona lotó.

Naʻe talaange ʻe Siosefa kia Māteni te ne lava ʻo ʻave ʻa e ʻū laʻipēsí kapau te ne palōmesi ange ʻi he loto-fakapapau tahá ke fakaʻaliʻali pē ia ki hono uaifí mo ha kau mēmipa pau ʻo e fāmilí. Naʻe palōmesi ange ʻa Māteni peá ne ʻave ʻa e ʻū laʻipēsí ki ʻapi. Ka naʻe maumauʻi ʻe Māteni ʻene palōmesí peá ne fakaʻaliʻali ʻa e ʻū laʻipēsí ki he niʻihi kehé. Kimui angé, ʻi he ʻalu ʻa Māteni ke ʻomai e ʻū laʻipēsí, naʻe ʻikai ke ne maʻu ia. Naʻe mole ia.

Naʻe valokiʻi lahi ʻe he ʻEikí ʻa Siosefa ʻi he ʻikai ke ne fanongo ʻi he taimi naʻá Ne folofola ai ke ʻoua naʻa tuku ke ʻave ʻe Māteni ʻa e ʻū laʻipēsí (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3:5–8). Naʻe toʻo ʻe he ʻEikí ʻi ha kiʻi taimi siʻi ʻa e ʻū lauʻi peletí mo e malava ʻa Siosefa ke liliú, ka naʻe fakapapauʻi ange ʻe he ʻEikí ʻe lava ke fakamolemoleʻi ia (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3:9–10). Naʻe fakatomala ʻa Siosefa, pea naʻe fakafoki mai ʻa e ʻū lauʻi peletí ʻi he taimi totonu. Naʻe hoko atu ʻa Siosefa mo ha loto-fakapapau foʻou.

He ʻIkai Lava ke Taʻofi e Ngāue ʻa e ʻOtuá

Hili e fekuki faingataʻa ko ʻení, naʻe maʻu ʻe he Palōfita ko Siosefa Sāmitá ha fakahā ʻa ia naʻe akoʻi ai ʻe he Fakamoʻuí ha ngaahi tefitoʻi moʻoni mahuʻinga ʻe lava ke tokoni kiate kitautolu ʻi heʻetau fakalakalaka ʻi he kotoa ʻo ʻetau moʻuí.

Naʻe folofola ʻa e ʻEikí, “ʻOku ʻikai lava ke taʻofi ʻa e ngaahi ngāue mo e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi finangalo ʻo e ʻOtuá, pea ʻoku ʻikai lava foki ke iku noa ia.

“He ʻoku ʻikai ke hāʻele ʻa e ʻOtuá ʻi he ngaahi hāʻeleʻanga pikopiko, pea ʻoku ʻikai foki te ne afe ki he nima toʻomataʻú pe ki he nima toʻohemá, pea ʻoku ʻikai foki te ne fai ʻo kehe mei he meʻa kuó ne folofolaʻakí, ko ia ʻoku hangatonu ʻa hono ngaahi hāʻeleʻangá, pea ko hono halá ʻoku tatau ai pē ʻo taʻengata.

“Manatu, manatu, ʻoku ʻikai ko e ngāue ʻa e ʻOtuá ʻoku taʻofí, ka ko e ngāue ʻa e tangatá” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3:1–3).

ʻE lava ke tau faingataʻaʻia ʻi he taimi ʻoku tau ʻamanaki ai ʻoku makatuʻunga ʻiate kitautolu pē ʻa e ngāue ʻa e ʻOtuá. Naʻe folofola ʻa e ʻEikí, “Neongo ʻe maʻu ʻe ha tangata ha ngaahi fakahā lahi, pea maʻu mo e mālohi ke fai ʻa e ngaahi fuʻu ngāue lalahi lahi, ka ʻo kapau te ne pōlepole ʻi hono ivi ʻoʻoná, … kuo pau ke ne tō” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3:4).

Talu mei he kuonga ʻo ʻĀtama mo ʻIví mo e ʻi ai ha niʻihi kuo nau feinga ke taʻofi e ngāue ʻa e ʻOtuá. ʻOku hokohoko atu ʻeni ʻi he ʻahó ni. Ka he ʻikai teitei ola lelei ʻa e ngaahi feinga ke taʻofi e ngāue ʻa e ʻOtuá. ʻOku akoʻi mai ʻe he tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻoku ʻikai totonu ke tau loto-foʻi ʻo aʻu pē ki he taimi ʻoku tau fehangahangai ai mo e ngaahi faingataʻá.

ʻOku ʻikai fakapapauʻi mai ʻe he foʻi moʻoni ko ia ko e ngāue ʻeni ʻa e ʻOtuá te tau tauʻatāina mei he ngaahi palopalemá. ʻOku fakamanatu mai ʻe he ʻAposetolo ko Paulá ʻe “fakaʻapiʻapi ʻa [kitautolu] mei he potu kotoa pē, ka ʻoku ʻikai ʻefituʻu; mouʻa pē, kae ʻikai taʻe ha tokoni; … fakatanga‘i, ka ʻoku ʻikai liʻaki; kuo lī ki lalo, kae ʻikai tāmate‘i” (2 Kolinitō 4:8–9).

ʻI he taimi ʻoku tau ʻiloʻi ai ʻoku tau fehangahangai mo ha ngaahi palopalemá, ʻoku faleʻi kitautolu ʻe he ʻEikí ke tau “lotu maʻu ai pē, koeʻuhí ke ke lava ʻo ikuna; ʻio, ke ke lava ʻo ikunaʻi ʻa Sētane, pea ke ke lava ʻo hao mei he nima ʻo e kau tamaioʻeiki ʻa Sētané ʻa ia ʻoku nau poupouʻi hake ʻa ʻene ngāué” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 10:5).

ʻOua Naʻa Ilifia ki he Tangatá ʻo Lahi Ange ʻi he ʻOtuá

Naʻe fakahā foki ʻe he ʻEikí ki he Palōfita ko Siosefa Sāmitá, “Naʻe ʻikai totonu ke ke manavahē ki he tangatá ʻo lahi ange ʻi he ʻOtuá” koeʻuhí “ʻoku liʻaki ʻe he tangatá ʻa e ngaahi akonaki ʻa e ʻOtuá, pea fehiʻa ki heʻene ngaahi folofolá” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3:7).

ʻOku totonu ke tau loto-toʻa ʻi he fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisí pea ʻoua ʻe manavasiʻi ke fakahā ʻetau tuí. ʻI heʻetau fai ia ʻi he loto-fakapapau, taʻeueʻia, mo e ivi mo e fakahinohino mei he ʻEikí, te tau lava ʻo fai ha lelei lahi pea aʻu ki ha taimi te tau maʻu ai ʻa e fakaʻapaʻapa ʻa e niʻihi kehé. ʻOku totonu ke ʻoua naʻa tau ilifia ki he tangatá ʻo lahi ange ʻi he ʻOtuá.

Fakatomala

Naʻe akoʻi ʻe he ʻEikí kia Siosefa, “Manatu, ʻoku ʻaloʻofa ʻa e ʻOtuá. Ko ia, fakatomala mei he meʻa kuó ke faí ʻa ia ʻoku fepaki mo e fekau naʻá ku fai kiate koé, pea ʻoku kei fili pē koe, pea ʻoku toe ui koe ki he ngāué” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3:10).

ʻOku fakafeʻungaʻi maʻu pē kitautolu ʻe he fakatomala maʻu peé ke tau kei moʻui taau. ʻI he taimi ʻoku tau fakatomala aí, ʻoku tau tafoki ki heʻetau Tamai Hēvaní ʻi he loto-mafesifesi mo e laumālie fakatomala, kolea ha fakamolemole ki heʻetau ngaahi angahalá, pea fai e meʻa kotoa pē ke ʻoua naʻa toe fai ʻa e ngaahi meʻa ko iá. Naʻe fakahā ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻi he Palōfita ko Siosefa Sāmitá, “He vakai, ko au, ko e ʻOtuá, kuó u kātakiʻi ʻa e ngaahi meʻá ni maʻá e kakai kotoa pē, koeʻuhí ke ʻoua naʻa nau mamahi ʻo kapau te nau fakatomala” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 19:16).

Lolotonga ʻeku hoko ko ha palesiteni fakamisioná, naʻá ku tokangaʻi e fakataha alēlea ki he tuʻunga mēmipasipi ʻo ha tangata naʻe iku ai ʻo toʻo hono mēmipasipi ʻi he Siasí. Naʻe fakatomala ʻa e tangatá ni mei heʻene ngaahi angahalá pea hili ha taʻu ʻe taha naʻe fakamafaiʻi ke toe papitaiso ia.

Hili hono papitaisó, naʻá ku maʻu ha ʻīmeili meiate ia naʻe pehē ai: “Siʻi Palesiteni, naʻe fakahoko ʻaneafi ʻa e ouau ʻo e papitaisó, pea te u lava ʻo fakapapauʻi atu ʻoku ou ongoʻi moʻui foʻou. Naʻe fakahoko ha mana ʻiate au. Naʻe ola lelei ʻa e feilaulau ʻa e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí ʻiate au. ʻI he ʻaho ní, ʻoku ou ongoʻi tauʻatāina mei he fakamamahi ʻo e angahalá. ʻOku ou ʻilo naʻe ʻikai ke u mei aʻusia toko taha ʻeni. Naʻe tokoniʻi au ʻe hoku kau takí mo hoku uaifí ke tuku ʻeku fakakaukaú ki he taumuʻá. Ko Kalaisi ʻa hoku Fakamoʻuí. ʻOku moʻoni ʻa e mana ʻo e fakamolemolé.”

Te tau lava ʻo fakatomala hangē ko e tokoua ko ʻení mo e Palōfita ko Siosefa Sāmitá, pea ʻe lava ke fakamolemoleʻi kitautolu ʻe he ʻEikí mo ui kitautolu ke tau toe ngāue foʻou ʻi Heʻene ngāué.

Falala ki he ʻEikí

Kuo pau ke tau falala ki he ʻEikí kapau ʻoku tau holi moʻoni ke fakalakalaka ʻi he moʻuí ni. Naʻe folofola ʻa e ʻEikí kia Siosefa naʻe tō ʻa Māteni Hālisi koeʻuhí he naʻá ne “liʻaki ʻa e ngaahi akonaki ʻa e ʻOtuá, pea maumauʻi ʻa e ngaahi fakapapau toputapu taha ʻa ia naʻe fai ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá, peá ne falala ki heʻene fakakaukau ʻaʻaná ʻo pōlepole ʻi hono poto ʻoʻoná” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3:13). ʻOku ou lotua ke tāpuakiʻi kitautolu ʻe he ʻEikí koeʻuhí ke ʻoua naʻa tau fai ʻa e ngaahi fehalaaki tatau.

ʻI heʻetau muimui ki he ngaahi akonaki ʻa e ʻEikí, ʻoku ʻikai ke tau fakafalala ki heʻetau fakakaukau pē ʻatautolú pe pōlepole ʻi hotau poto pē ʻotautolú, ka ʻoku tau tali ʻEne ueʻi fakalaumālié mo e fakahinohinó. ʻOku tau feinga ke tauhi e ngaahi fuakava naʻe fai ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá pea hoko ko e kau ākonga ʻa Sīsū Kalaisi. Te tau lava ʻo fakahaohaoaʻi hotau tuʻunga fakaākongá ʻaki hono fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi ʻulungaanga ʻo e angavaivaí, angamaluú, loto-fakatōkilaló, faʻa kātakí, mo e ʻofá (vakai, Mōsaia 3:19; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 4:5–6).

ʻOua naʻa tau pōlepole ʻi hotau poto ʻotautolú. Kapau te tau pehē, ʻe lava ke tau foua ha fuʻu nunuʻa fakamamahi pea mole mo ha ngaahi faingamālie lahi ke tau fakalakalaka ai. ʻOku tau lau ʻi he Lea Fakatātaá, “ʻOku ai ʻa e hala ʻoku matamata totonu ki he tangatá, ka ko hono ngataʻangá ko e ngaahi hala ʻo e maté” (Lea Fakatātā 14:12). ʻOku totonu ke tau falala ki he ʻEikí, ʻa ia ʻoku māʻolunga ange ʻEne ngaahi fakakaukaú mo e foungá ʻiate kitautolú:

“He ʻoku pehē ʻe [he ʻEikí] ʻoku ʻikai ko hoʻomou ngaahi mahaló ʻa ʻeku mahaló, pea ʻoku ʻikai ko homou ngaahi halá ʻa hoku ngaahi halá.

“He ʻoku hangē ʻoku māʻolunga hake ʻa e ngaahi langí mei he māmaní, ʻoku pehē hono māʻolunga ʻo hoku ngaahi halá, pea mo ʻeku mahaló ʻi hoʻomou ngaahi mahaló” (ʻĪsaia 55:8–9).

Kapau te tau fakatomala mo falala ʻi he loto-fakatōkilalo ki he ʻEikí, te Ne tāpuakiʻi kitautolu ke tau lava ʻo fakalakalaka pea hoko ko e kau tangata mo e kau fafine ʻokú Ne ʻamanaki mai ke tau aʻusiá.