“Ann im Newel Whitney im Iaļan Bujen eo,” Liaona, Jān. 2025.
Ann im Newel Whitney im Iaļan Bujen eo
Āinwōt Ann im Newel Whitney, kōj jej bar etetal ilo iaļan bujen eo ilo ad ukweļo̧k, jerbal in jipan̄, en̄taan, im m̧ōņōņō ilo iaļ eo ļo̧k.
M̧ōn wia eo an Whitney ro ilo Kirland (kwaļo̧k ijin ilo 1907) ekar kōļļā wōņāān eddōkļo̧k eo an Kabun̄ in ilo Ohio im ilo Missouri ilo 1830 jima ko.
Pija jān George Edward Anderson, 1907.
Ke Elizabeth Ann Smith eaar 18 iiō drettan eaar em̧m̧akūt n̄an Ohio, ekar ioon juon em̧m̧aan in peejnej ewūlio etan in Newel K. Whitney. Liin ekar ba ļein ekar “juon likao eo eaar itok n̄an West bwe en kappukot am jeraam̧m̧an .’ Ekar tiljem im emourur, im ekar m̧ōkaj an wōr ijoko jikin jān rijerbal ro jet m̧ōttan.” Raar m̧are ilo Oktoba 1822 im rekar “ro ripālele rem̧ōņōņō, kōn jeraam̧m̧an ko em̧ōj kakwoni n̄an er.”
Raar jokwe ilo Kirtland, Ohio, ijo Newel eaar jerbale juon peejnej in leto letak eo eļap tōprakin.
Jej loe jon̄ak in an Irooj jerbal ippān ajri ro Nejin ilo ad kalimjōk m̧akūtkūt ko an Whitney ro im elōn̄ ro jet. N̄an waanjon̄ak, jej loe wāween aer kar itok n̄an jeļā Rilo̧mo̧o̧r eo im wāween An kar jipan̄ er loe er make āinwōt ajri in bujen ro. Jeļā kake er ekar leļo̧k emeemļo̧kjen eo em̧wilaļļo̧k n̄an revelesōn eo an Irooj ilo Katak im Bujen Ko.
Kōpopo n̄an Bōk Naan an Irooj
Ro jinen im jemen Ann raar kāālet n̄an karuttoļo̧k liin ilo ejeļo̧k kabun̄. Kōļmenļo̧kjen eo an Newel ekar ikijeen peejnej. Ak ke raar kajutak jikier ilo Kirtland, Ann ekar en̄jake ke juon men ejako ilo mour ko aer. Raar jino pukot juon kabun̄ eo im ej ļo̧o̧r gospel eo Jisōs Kraist ekar katakin ilo Kallim̧ur Ekāāl. Iumin jidik iien rekar kabun̄jar ilo Disciples of Christ ippān Alexander Campbell.
“Juon bon̄,” Ann ej keememej, “… ke ļeo ippā im n̄a, kar pād ilo m̧weo im̧ōm ilo Kirtland, kem kar jar n̄an Jemed bwe en kwaļo̧k iaļ eo, Jetōb eaar pād ioom im juon kōdo eaar kepooļe m̧weo im̧ōm. Juon kajoor in im̧we eaar juk ippem. … Kem kar ron̄ juon ainikien …‘ej ba, Pojak n̄an bōk naan eo an Irooj, bwe ej itok wōt.’”
Ilo New York, bukwi m̧aiļ etoļo̧k, Irooj eaar jiron̄ Josep Smith n̄an jilkinļo̧k mijinede ro bwe ren kwaļo̧k gospel eo. Ke mijenede ro— im kar tōl jān Oliver Cowdery im Parley P. Pratt —rekar kwaļo̧k ilo Kirtland, Ann ekar ron̄jake im kar je tokālik, “Iaar jeļā ke kar ainikien Seperd eo Em̧m̧an.” Rikam̧ool ro an mijenede ro, ritōmak ro jet āinwōt Lucy im Isaac Morly, im eaorōktata, Jetōb Kwojarjar, ekar tōl er n̄an kōm̧m̧an bujen ko rekwojarjar. Ann im Newel raar peptaij n̄an Kabun̄ eo an Jisōs Kraist im Armej ro Rekwojarjar ilo Raan Ko Āliktata ilo Nobōm̧ba 1830 eo.
Tōpar tok Kirtland ilo 1831 eo, Josep Smith ekar kwaļo̧k kadkadin make n̄an Newel, ilo ankar ba, “n̄an Josep, Rikanaan eo. … Kwar jar bwe in pād ijin.”
Pijaik jen Paul Mann
Iioon Rikanaan Josep
Bar juon revelesōn ekar jiron̄ Armij ro rekwojarjar n̄an “etal n̄an Ohio,” ijo renaaj bōk “juon kōjeraam̧m̧an eo jan̄in kar jeļā kake ilubwiljin ro nejin armej” (Katak im Bujen Ko 39:14–15; bar lale 37:1).
Josep im Emma Smith raar tōpartok Kirtland ilo Papode 1831, im Newel im Ann raar bōk er bwe ren jokwe m̧weo im̧wer iumin juon allōn̄. Jon̄oulrualitōk allōn̄ tokālik, raar bar leļo̧k jikin Josep im Emma ilo m̧ōn wia eo aer em̧ōj kōkāāle.
Whitney ro raar jino lo lukkun kadkadier ilo indeeo. Tokālik ilo iiō eo, Irooj ekar kwaļo̧k n̄an Rikanaan Josep ke Newel ej aikuj jerbal āinwōt juon bisop an Kirtland. Newel ekar ba, “Ijjab maron̄ lo eō make āinwōt juon bisop, Brother Josep; ak n̄e kwoj ba ej ankilaan Irooj, inaaj kajjieon̄.”
Josep ekar uaak, “kwojjab aikuj bōk wōt naan eo aō. Etal im make kajjitōk ippān Jemed.”
Ālkin an jar, Newel ekar ron̄ juon ainikien jān lan̄ ekar ba, “Am̧ kajoor epād ippa.”
Iien in ekar juon iien eddōkļo̧k n̄an Newel im Ann ilo aer jerbal ippān doon n̄an kōjpārok bujen ko aer. Ann ekar jeje kōn juon wāween rekar jerbal n̄an ro jet:
“Ekkar n̄an jon̄ak ko an Rilo̧mo̧o̧r eo ad … , kem kar jeke n̄an kōm̧m̧ane juon iien M̧ōn̄ā ļapļap n̄an Rijerato ro … , ro rejaje m̧akūtkūt, ro rejjab ron̄ļo̧kijen, ro repilo, ro rerūtto im m̧ōjņo.
“M̧ōn̄ā in kar iumin jilu raan, ilo iien eo aolep ro ilo peļaakin Kirtland raar maron̄ itok kar karuwanene er. … N̄an n̄a ekar “juon kwōjkwōj in men ko re matōk” [Aiseia 25:6] em̧ool; juon iien lan̄lōn̄ jamin meļo̧kļo̧ke.”
Tokelik Newel ekar jerbal āinwōt juon mijinede ippān Josep Smith im juon m̧ōttan ilo United Firm, juon kumi in peejnej eo ej lale aikuj ko an Armij ro Rekwojarjar. Tōprak ko jān m̧ōn wia eo an eaar kōļļā wōņāān eddōkļo̧k eo an Kabun̄ in ilo Kirtland im Missouri, im ekar jipan̄ Kabun̄ in ilo bar elōn̄ wāween ko. Ak eļaptata, Ann im Newel ekar wōr 14 nejier ajIri ro im kar karuttoļo̧k 10 iaer n̄an n̄e rej rūtto.
Ro jet raar kuk tok n̄an kalōk stake ko an Zaiōn. Kimball ro, Young ro, Crosby ro, Tippet ro, im elōn̄ ro jet raar kajjieon̄ lūkit mour ko aer ilo gospel eo an Jisōs Kraist. Kajjojo raar boktok kajoor im kapeel ko aer make. Revelesōn ko m̧okta raar tōl, kauwe, im kallikar n̄an er im tōl eddōkļo̧k eo an Kabun̄ in.
Kalōk M̧weo Im̧ōn Irooj
N̄an membōr ro m̧okta an Kabun̄ in, āinwōt ilo level eo an juon kumi im kajjojo armij ro, bōk kallim̧ur in kajoor eo ekar unin kijejeto ko aer ilo jetōb (lale Katak im Bujen Ko 38:32).
Irooj ad āliji an kakien bwe ren kalōk tampeļ ko ilo Kirtland im Missouri. Ilo Kirtland, Armij ro rekwojarjar raar tōprak ilo kajoor in kijejeto n̄an kalōk juon tampeļ ekabwilōn̄lōn̄. Kar kijejeto eo aer em̧m̧antata n̄an kalōk juon jikin eo im ekarbōb n̄an Irooj Jisōs Kraist. Tampeļ eo ej jutak wōt rainin. M̧ōn wia eo an Newel, ippānļo̧k m̧ōn ittil wūt eo epaak, raar m̧ōttan ko raorōk n̄an economy eo ilo Kirtland im kar jipan̄ ekkal in tampeļ eo.
Ilo 1836 eo, Rilo̧mo̧o̧r ear waļo̧k ilo tampeļ eo im kar m̧ōņōņō kōn jerbal ko aer. E kar kallim̧ur bwe armij ro An “renaaj kanooj m̧ōņōņō kake waļo̧k in kōjeraam̧m̧an ko im naaj lutōkleplepļo̧k, im endowment eo im kar kōjeraam̧m̧an ro karejera ilo m̧wiin” (Katak im Bujen Ko 110:9). Innem Moses, Elias, im Elijah raar itok im letok kii ko raorōk n̄an epepen in āliktata (lale Katak im Bujen Ko 110:11–16).
Pija in jab jeļā kar pijaik n̄āāt pijaan Newel Whitney ke ej juon likao
Kakure im Men ko an Laļin
Raan ko tok jet raar teeje Armij ro rekwojarjar, ekoba Whitney ro. Ilo juon jōrrāān in jāān eo ejelet aolep laļ ko im joreen an pāān̄ ko , elōn̄ raar jum̧ae Kabun̄ in im Rikanaan eo. Kar kakien bwe en em̧m̧akūt n̄an Missouri, Newel ekar m̧akoko. Ekar lutokļo̧k mour eo an n̄an m̧ōn wia eo an ilo Kirtland. Tōprak ko an rekar jipan̄ Kabun̄ in. Ekōjkan an naaj kar etal jān e?
Irooj eaar luui kōn an leļo̧k an n̄an men ko an laļin im kōn “an jab kaorōk jetōb” (Katak im Bujen Ko 117:11). Newel ekar ukweļo̧k im pokake. E ekar jokwe ilo Nauvoo, Illinois, ijo ekar wōnm̧aanļo̧k in jerbal āinwōt juon bisop im tokelik kar āinwōt Bisop eo ej Tōl.
Kain̄i ko an Tampeļ
Ilo Nauvoo, tampeļ eo bar juon alen ekar unjen m̧akūtkūt ko ilo kannieōk im ilo jetōb. Ke dipin tampeļ eo raar jino ejaak, Irooj eaar kajutak Doulul eo an Kōrā ro ilo rikanaan eo An. Emma Smith kar būreejtōn eo kein kajuon, Sarah Cleveland im Ann Whitney raar rikakpilōklōk ro an. Emma ekar kōjeikiki jerbal ko raorōk n̄an Ann im kajjitōk bwe en tōl doulul eo n̄e ej jako.
Irooj eaar wōnm̧aanļo̧k im kwaļo̧k kain̄i ko an tampeļ n̄an Rikanaan eo. Ilo 1842 eo, ke ejanin kar dedeļo̧k Nauvoo Tampeļ eo, Josep Smith ekar aintok ritōl ro an Kabun̄ in, ekoba Newel, ilo tulōn̄ in m̧ōn wia Red Brick eo an im kar jerbale e kain̄i eo an kōjeraam̧m̧an eo an tampeļ. Ke m̧ōttan tampeļ eo—ijo ilōn̄—kar aje, Ann im Newel jimor raar jerbale kōjeraam̧m̧ane eo an tampeļ n̄an bar jet Armij ro rekwojarjar m̧okta jān aer etal n̄an Salt Lake Valley.
Ilo iaļan bujen eo, Ann im Newel raar pukotļo̧k Rilo̧mo̧o̧r eo, ukweļo̧k, jerbal kōn aolepen būruer, kōkwojarjar, en̄taan, im m̧ōņōņō. Raar itok im jeļā Jisōs Kraist im kalimjōk er make āinwōt ajri in bujen ro. Milien ro jet ālkier raar ļo̧o̧r ejja jon̄ak eo wōt n̄an kōm̧m̧an im mour kōn bujen ko rekwojarjar im kalōk aelōn̄ eo an Irooj. Kijejeto eo n̄an jeļā bwebwenato ko aer ej jipan̄ kōj ilo iien meoeo im mellejon̄.
Pija in Ann Whitney ke eriito ejjeļo̧k allōn̄/raan/iiō
Ke epaakeļo̧k jem̧ļo̧k in mour eo an, Ann ekar je: “N̄an en̄jake ke em̧ōj am̧ bōk jidik jeļā kōn un eo an Anij ke eaar kōm̧anm̧an eok … komaron̄ kile ke men kein ewōr tokjer n̄an mour kaki, wōr tokjer n̄an en̄taan kaki? Ewōr ke jon̄an ļap in en̄taan? … eļan̄n̄e jej ļo̧o̧r jon̄ak eo an Masta eo ad?”