“Ann ao Newel Whitney ao Kawain te Berita ae Tabu,” Riaona, Tianuare 2025.
Ann ao Newel Whitney ao Kawain te Berita ae Tabu
N aron Ann ao Newel Whitney, ti mwananga naba i aon kawain te berita man te rairannano, te beku, te anga karea, ao te kukurei n tain te mwananga.
Ana titoa Whitney i Kirtland (ae oti ikai n 1907) e mwanena angiin te rikirake n te Ekaretia i Ohio ao Missouri n 1830 tabun.
Tamnei iroun George Edward Anderson, 1907
Ngke e mwaing Elizabeth Ann Smith nako Ohio ngke 18 ana ririki, e kaitibo ma te mwaane ae te tia bitineti ae arana Newel K. Whitney. Neiei e kabwarabwara teuaei bwa “te ataeinimwaane [ae] e roko mai Maeao n ukora kabwaiana.’ E rangi ni kawakin mwane ao n angang, ao e waekoa ni iko ana bwai nakoia riki … toana ni bitineti.” A mareaki n Okitobwa 1822 ao a riki bwa “taanga aika kukurei, ma tamaroan rikiraken aroia n taai rimwi.”
A tiku iaon Kirtland, Ohio, ike e rikirake iai ana kambwana ni boobwai Newel.
Ti kona n noora tein ana mwakuri te Uea ma Natina man taraan te bwai are a rinanona te utu ae Whitney ao tabeman riki. Te katooto, ti kona n nooria bwa a kanga ni kinaa te Tia Kamaiu ao E kanga ni buokiia n noriia bwa ngaiia naati ni berita. Ataakin raoi aroia e anga te nonori ae nene nakon ana kaotioti te Uea inanon Reirei ao Berita aika Tabu.
Katauraoi ni Karekea Ana Taeka te Uea
A rineia ana karo Ann bwa a na kaikawaia tiaki inanon te aro. Newel e tiku ana iango iaon te bitineti. Ma ngke a katea aia auti i Kirtland, e nooria Ann bwa iai te bwai ae bua inanon maiuia. A moana kakaeakin te ekaretia are e rinanon te euangkerio are e reiakinna Iesu Kristo n te Nu Tetemanti. N te tai ae maan ao a tataromauri ma Alexander Campbell n te Disciples of Christ.
“N te tairiki teuana,” e uringa Ann,“… ngke kainabau ao ngai, inanon ara auti i Kirtland, ti tataro nakon te Tama bwa e na kaota te kawai, e roko iaora te Tamnei ao e rabuna ara auti te nang. … E rotiira te miimi ae rau. … Ti ongo te bwana … ae kangai, ‘Katauraoi nakon karekean ana taeka te Uea, bwa ae e na roko.’”
I New York, tebubua tabun te maire raroana, te Uea e tuanga Iotebwa Timiti bwa e na kanakoia mitinare bwa a na tataekina te euangkerio. Ngke mitinare akanne—are e kairaki iroun Oliver Cowdery ao Parley P Pratt—a kabwarabwara i Kirtland, e ongora Ann ao imwina e koreia, “I ataia bwa bon bwanaan te Tia Kawakin Tiibu ae Tamaroa.” Aia kakoaua mitinare, ao taan kakoaua tabeman n aron Lucy ao Isaac Morley, ao ae e kakawaki riki, te Tamnei ae Raoiroi, e kairiia bwa a na karaoa te berita ae tabu. Ann ao Newel a bwabetitoaki nakon Ana Ekaretia Iesu Kristo ibukiia Aika Itiaki ni Boong Aika Kaitira n Nobembwa 1830.
Ngke e roko i Kirtland n 1831, e kaotia Iotebwa Timiti nakon Newel, n taku, “Ngai Iotebwa, te Burabeti. … Ko a tia n tataro bwa N na roko ikai.”
Kamataata n te tamnei iroun Paul Mann
Te Kaitibo ma te Burabeti Iotebwa
Te kaotioti riki teuana a tuangaki iai Aika Itiaki bwa a na “nako Ohio,” ike ana karekea iai “te kakabwaia ae e aki ataaki i buakoia natiia aomata” (Reirei ao Berita aika Tabu 39:14–15; tara naba 37:1).
A roko Iotebwa ma Emma Timiti i Kirtland ni Beberuare 1831, ao Newel ao Ann a anaiia nakon aia auti ibukin teuana namwakaina. Tebwi ma waniua te namwakaina imwiina, a manga katauraoa te mweenga ibukiia Iotebwa ma Emma n aia titoa ae e a manga karaoaki.
A moanna te utu ae te Whitney n noora te tamnei ae mataata n rikiia ae akea tokina. Imwiina inanon te ririki anne, te Uea e kaotia nakon te Burabeti Iotebwa bwa e na beku Newel bwa te bitiobi i Kirtland. E taku Newel, “I aki noorai bwa te Bitiobi, te Tari Iotebwa; ma ngkana ko taekinna bwa bon nanon te Uea, ao N a kataia,”
E kaeka Iotebwa, “Ko naaki ae ko ti kakoaua are I taekinna. Naako ao bon titirakina te Uea.”
Imwiin tiana n tataro, e ongo Newel te bwana mai i karawa ae kangai, “Korakoram e mena irou.”
Aio bon te tai n rikirake ibukin Newel ao Ann ngkai a uaia ni mwakuri ni kawakin aia berita aika tabu. E koreia Ann taekan teuana te kawai ae a beku ibukiia tabeman:
“Ni kaineti nakon ana kawai te Tia Kamaiu … , ti baireia ni karaoa te Botaki n Amwarake ibukiia Kainano …; aika mwauku, aki kona n nakonako, aika bonotaninga, aika mataki, aika kara ao aika mamara.
Te botaki n amwarake aei e boo inanon tenibong, are n te tai ae ni kabane ake a mena ni mwaken Kirtland ake a tangiria n roko a bon kaoaki. … Ngai irou bon “te amwarake ae moan te kangkang ae nenea” [Itaia 25:6] eng; te tai ni kukurei ae na aki kona ni mwanuokinaki.”
Imwiina e beku Newel bwa te mitinare ma Iotebwa Timiti ao toana n te kambwana ae te United Firm, te bitineti ibukin katokan kainnanoia Aika Itiaki. Kareke mwane man te titoa a mwanenii angiin karikirake n te Ekaretia i Kirtland ao Missouri, ao e beku n te Ekaretia n aanga riki tabeua. Tao ae rangi ni kakawaki riki, Ann ao Newel iai natiia aika 14 ao a kaikawaiia 10 ni karokoa a ikawai.
Tabeman a ikotaki ni katea ana titeiki Tion. Te utu aika Kimballs, Youngs, Crosbys, Tippets, ao a mwaiti riki a kataia ni kabotoa maiuiia iaon ana euangkerio Iesu Kristo. Ngaiia n tatabemaniia a uota te korakora ao tarena aika onoti. Kaotioti ake a roko mai imwaina a kairi, aanga te boaaki, ao ni karau nanoia ao ni kaira karababaan nako te Ekaretia.
Katean Ana Auti te Uea
Irouia kaain te Ekaretia rimoa, n te karinan ibukiia ni bootaki ao irouia n tatabemaniia, karekean te berita n te korakora n te entaumente bon boton aroia ni kekeiaki ni maiun rabwataia ao n tamneia (tara Reirei ao Berita aika Tabu 38:32).
E aki toki te Uea n tua bwa e na kateaki te tembora i Kirtland ao i Missouri. I Kirtland, a tokanikai Aika Itiaki ma te ninikoria ni katea te kateitei ae moan te tamaroa. Anne bon kabanean aia konaa ni katea te bwai ae itiaki ibukin te Uea Iesu Kristo. E tei ni karokoa ngkai te tembora anne. Ana titoa Newel, n ikotaki ma ana tabo ni karao mannang ae uakaan, a bon rangi ni kakawaki bwa mwakoron bwaai n tatabui ni buoka te karikirake n te tembora.
N 1836, e kaoti te Tia Kamaiu inanon te tembora ao ni butimwaea aia mwakuri. E berita bwa Ana aomata “a na kimwareirei korakora ibukin kakabwaia ake a na bwaronako, ao te entaumente are a tia n anganaki au tia mwakuri n te auti aei” (Reirei ao Berita aika Tabu 110:9). Imwiina Mote, Eriati, ao Eria a roko ao n anga kiing aika kakawaki ibukin te mwioko n tararua n te kabanea ni bong (taraa Reirei ao Berita aika Tabu 110:11–16).
Kabouaki te tamnei iaon Newel K. Whitney ngke te ataeinimwaane
Te Bwainikirinaki ao Bwaikorakin te Aonaaba
Ni boong aika a na roko a na bon kataaki Aika Itiaki, ni ikotaki ma te utu ae Whitney. N tain te kangaanga n te mwane n te aonaaba, kerikakin te rikirake ao te raraoma ae korakora n te bangke, a mwaiti aika a kaitara te Ekaretia ao te Burabeti. E tuangaki bwa e na mwaing nako Missouri, e baenikai Newel n nako. E a tia ni kabanea maiuna n ana titoa i Kirtland. Angiin te kaubwai are e reke mai iai e kateimatoa te Ekaretia. E na kanga n ae e nang bon teirake naba n nako?
E a boaia te Uea ibukin kabanean nanona nakon bwain te aonaaba ao ibukin “mamaran tamneina” (Reirei ao Berita aika Tabu 117:11). E raira nanona Newel ao n ongeaba. E tiku i Nauvoo, Illinois, ike e reitanako ana beku bwa te bitiobi ao imwiina bwa te Bitiobi n Tararua.
Otenanti n te Tembora
I Nauvoo, e a manga riki naba te tembora bwa boton te waaki n te maiu n rabwata ao te maiu n tamnei. Ngke e a moanna ni birirake oon te tembora, e katea te Uea te Bootaki n Aine rinanon Ana burabeti. Emma Timiti bon te moan beretitenti, ao Sarah Cleveland ao Ann Whitney bwa ana kauntira. E anga Emma katabeaki aika a kakawaki nakon Ann ao n tuangnga bwa e na kaira te bootaki ngkana akea ngaia ikekei.
E reitinako te Uea ni kaokii otenanti n te tembora nakon te Burabeti. N 1842 ngke e tuai tabwanin te Tembora i Nauvoo, Iotebwa Timiti e botiia taan kairiiri n te Ekaretia, n ikotaki ma Newel, ieta n te kauoua n rinan n ana Titoa te Buriki ae Uraura ao ni karaoa te otenanti n te entaumente. Ngke mwakoron te tembora—te ruu ieta n te taubuki—e katabuaki, Ann ao Newel a karaoi entaumente nakoia tabeman Aika Itiaki imwain ae a mwananga nako Salt Lake Valley.
Ni kawain te berita ae tabu, Ann ao Newel a ukora te Tia Kamaiu, raira nanoia, a beku ma nanoia ni kabane, katabui maiuia, anga karea ma nanoia, ao a kukurei. A moanna ni kinaa Iesu Kristo ao n noriia bwa naati n te berita ae tabu. Mirion aomata ake imwia a tia n ira te aro naba anne ni karaoi ao ni maiuakin berita aika tabu ao ni katea abanuean te Uea. Arora ni keiaki n mataata n aia karaki e buokiira inanon ara tai aika nakoraoi ao ni katakira.
Kabouan tamnein Ann Whitney inanon maiuna rimwi riki
Ngke e a moanna n totoki maiuna, e koreia Ann: N namakina ae ko karekea te nonori ae uarereke nakon ana kantaninga te Atua n am karikibwai … ko kona n ataia ae bwaai aikai a materaoi maiuakinaia, e materaoi te korakai ibukiia? E na iai te karea ae ko anga ae e rangi ni korakora riki … ngkana ti na bon ti ira mwanekan ara Mataniwi?”