Ntsáo Áłah Aleeh
K’é Danídzinígíí Bik’idahojidlí
Ghąąjį’ 2025 Ntsaago Áłah Aleeh


13:16

K’é Danídzinígíí Bik’idahojidlí

K’éhwiinzingo t’áá łáhádóó bee hahóót’i’—nihijéí biyi’dóó. Áadóó t’áá łáhádóó hooghan nhaz’ąądoo dóó nihik’éí bił danhighango.

Yá’át’ééh, díí ntsaago áłah aleeh. Áłah siidlį’ígíí baa ahééh daniidzin.

Díí áłah aleeh bichį’ yoołzhishgo, t’áá íyishí bá hasht’e’ ádadiilnéehgo beiniłką́. Nihijéí daasdił, dóó ła’ éí nahasdzáán bikáá’go atida’bi’dilne’ígíí bits’ą́ądoo doodai’ báá dáhadzidgo ádahoonįįłígíí bik’eeh t’áadoole’é bich’į’ t’ą́ą́’ daniidlí. Azhą́ diné t’áá íyisí da’oodlą́ągo dahodiyindi áłah ndaadleeh ndi—Michigandi sodizin báhooghandi áhoot’įįdígíí atah—be’iina’da éí doodayi’ ayóó’ádayo’nínígíí be’iina’ baa nádahidiisyá. Shijéí biyi’dóó nihich’į’ yashti’, nihijéí ła’ daneezgai, nihighandóó ádaadzaaígíí biniinaa, áádoo nahasdzáán biká’góó ádahoodzaahígíí áłtséédą́ą́ ntsaago áłah sidlį́į́’ yę́ę dóó hóshdę́ę’ baa níni’.

Capernaum hoolyéedi Galileedi

Doo t’áá aníida ndi tséłkéi nílį́įgo Capernaum holyéedi, tónteel Sea of Galilee bííghahdi naniná jiní, Jesus Christ na’nitingo. Lą’ígóó éí rabbi wolyéego baa dahane’—na’nitiní—halne’go lą’í baa áłahnádleeh. Bił kéédahót’inígíí dził tónteel bich’į’ deez’áhígíí bikáá’go dadeeskai áadi Halne’go deiídidoołts’į́į́ł.

T’áá łeeshtahgo Galileego attiinígíí bikáá’go ła’ bił yíkah. Áadi yinyáago, t’óó ahojíyoi áłah silį́į́’ lá díí Jesus deidóołts’iił binyé t’óó baatsídíínlyiz. Ła’ t’áá hazhóó’ógo ádaaní, “Messiah.”

Áko íísiníłts’ą́ą́’. Bizaad yee nijéí yideelchid. Hooghango náádáałgo, t’áadoo ííts’a’í yáti’ígíí t’áágééd yínááł.

T’áá doole’é shił béé hodoozįįł ninízin—Moses bibeehaz’áanii alyááígíí biláahgo áhooníłígíí. Yaayááł ti’ t’áá háida honáádiiltłi’go t’áadoo nát’ą́ą́’ bináádooł’tłi’í nihe’anaa’í nihits’ą́ą́jí danilínígíí ayóó’íínóhní. Ádeehadoodzíí’, “K’é danídzinígíí bik’idahojidlí: háálá Diyin God ba’áłchíní dabidi’níi doo.”

K’ad éí t’áá aníigo, nch’į’ nahwii’náago—náásgo doo ééhózingo áádóó nanildzidgo—k’é bee hasyéeldooígíí doo yínį́į́go.

Tsį́į́ł nkíínílwod; yisdah nílį́įgo hooghandi néínilwod. Nighan haz’ą́ą́dóó naa’áłah silį́į́’; nizhé’é nanídíłkid, “Nihił hóóne’ígíí ha’át’íí’ sidíníts’ą́ą́ dóó nił hait’é.”

Baa hwíínílne’ Bí éí kódíí nííłniłní ne’iina’ yá’át’éehgo áníł’į́įgo aajiiníba’ áko ánt’inígíí bił béé dahózindoo, t’áá aníinii yá’ádaat’éehii biká ánt’į́ azhą́ atídaniłíindi. Baa atídiníndlį́į́’ ánáádí’níigo, “K’é danídzinígíí bik’idahojidlí: háálá Diyin God ba’áłchíní dabidi’níi doo.”

Na’í’dííníłkid, “T’áá daats’í aaníí k’é nisdzingo shił hodéesyéél doo nahasdzáán bikáá’go bíighahí bee hahóó’áandi, bi nasdzidgo, dóó k’é bee hodéesyelígíí doo hólǫ́ǫ́go?”

Nizhé’é nimá yinééł’į́į́’go hazhóó’ógo ááyiłní, “Aoo’. Áłtsé nihił bee hahodoolzhish—nihijéí biyi’dóó. Áádóó inda danihiníghangóó dóó danhighandóó danihik’éí biłnahaz’ááddóó. Áadi nihighandi ádeil’į́įgo, k’é bee hodéesyéél kééhwiit’į́įdi nihits’ą́ą́dóó hólǫ́ǫdoo.”

Naas Hodidoolzhish Naakidi Dimíílyázhí Naahaijį’

Naas hodidoolzhish naakidi dimíílyázhí naahaijį’. K’ad éí doo t’óó baa ntsáhákees da—díí éí t’áá aníí át’é. Díí jį́įdi haanoot’ánígíí łahgo átao dahiná doo éí Galileedi ániináágháhígíí dahinánáagí átao da—t’áá ałtsóní t’áá ałaango t’éiyá danízin, Diyin woodlą́ yits’áajį’ kódaat’é, atíshiinlaahígi átao t’áá ákónandeeshdlííł yik’eh dahół’į́, bá dahachį’go atiingo deikááh, bá ndahachįįh, dóó béésh beehane’é biyi’jį’ ahidiniłnáago ałch’į’ áda’ałíigo t’áá ła’ísizį́ yik’inéijahgo-atídeiłį́—t’áá áłah noot’į́łígíí ał’aan da’ahigá dóó doo yá’át’ééhgo ahaantsídaakees da.

Baa ahééh daniidzin, nihi tséłkéí dóó ch’ikéí t’áá áłah Sermon-on-the-Mount bee na’nitinígíí dayíists’ą́ą́go yik’ehgo deikááh: yah anájahídi seminaryígíí, For the Strength of Youth ntsaago áłah ndaadleehígíí, dóó Come, Follow Me dayóółta’go bił éédahózin. Bóhól’níihii t’áá áłahjį’ dayíists’ą́ą́’: ne’iina’ yá’át’éehgo áníł’į́įgo aajiiníba’ áko ánt’inígíí bił béé dahózindoo, t’áá aníinii yá’ádaat’éehii biká ánt’į́ azhą́ atídaniłíindi, áádóó danihijoołáhígíí ayóó ádeinóhní.

Áádóó ałdo’ Diyin God yádahalne’íí dahinánígíí bizaad T’áá Aaníinii Ninályáhígíí yaadahalne’ kódaaní: “Bee Hodeesyéélgo K’é Danídzinígíí nidzin.” Łahgo át’ao baa ntsíjíkeesígíí baa yájíłti’go t’áadoo bik’eezhdiniihí. Ak’e’diniih dóó ádaahodzódlí behák’ehgóne’ aanáhidit’aah dóó ayoo’o’ní bee haadídlééh. Ahił na’anish dóó ak’i’diitįįh bee na’ní’á niłdzilígíí nahalingo ádaołééh, ajiinohłáhígíí bąąh ádingo doodai’ diné ałts’áná’niłígíí t’áágééd. Áádóó t’áá aaníí áha’níigo hanáá’oodzíí’: “K’é danídzinígíí bik’idahojidlí: háálá Diyin God ba’áłchíní dabidi’níi doo.”

Dííjį́įdi hanáánoot’ánígíí bijéí biyi’di Jesus Christ t’áá aníí át’éhígíí bił béédahózin dóó náásgo yee hada’ólní. Bí ałdo’ ádaaní, “T’áá daats’í aaníí k’é nisdzingo shił hodéesyéél doo nahasdzáán bikáá’go bíighahí bee hahóó’áandi, bi nasdzidgo, dóó k’é bee hodéesyelígíí doo hólǫ́ǫ́go?”

Ayóó íits’a’go nááná aoo’ dadii’ní! Yisdá’iiníiłii bizaad ayóó ádéiníí’ní: “K’é bee hodéesyéél nihá ninishłé, shits’ą́ą́dóó k’é bee hodéesyéél nihaanish łé. … Nijéí t’áadoo bił hałání, índa t’áadoo náldzidí.”

Dííjį́įdi, t’ahdi éí ałtsé k’é bee hodéesyéél bee nihił hahodoolzhish—nihijéí biyi’dóó. Áadóó t’áá łáhádóó hooghan nhaz’ąądoo dóó nihik’éí bił danhighango. Áadi nihighandi ádeil’į́įgo, k’é bee hodéesyéél kééhwiit’į́įdi nihits’ą́ą́dóó hólǫ́ǫdoo.

Díí k’ad táá’go haz’ą́ądóó díí jíį́įdi Akée’di Hoolzhishdi Bóhól’níihii Yá Naazinígíí k’é bee hodéesyéél ádeił’į́.

Nihijéí Biyi’dóó K’é bee Dahodéesyéél

Ałtsé éí nihijéí biyi’di. Christ éí bik’ijį’ yit’į́įgo na’nitinígíí bee áłchíní ayóo Bich’į’ dahijah. Éí binahjį’ ééhózin. Áchíní yázhí bijéí daniłtílígo doo bąąh dachinígo jiníł’į́įgo binahjį’ nihijéí yá’ádaat’éehii biyi’náhoodleeł. Áłchíní yázhí ła’ Primaryjí-bee dááhaiígíí hadahaasdzíí ndabídíkidgo “K’é jinídzingo hak’ihojidlíigo haash nóolnin ninízin?”

Bijéí biyi’dóó hadahaasdzíí’ígíí bee nihił hashne’! Luke ání, “Éí t’áá áłahjį’ áká andaajah.” Grace áníí lá éí ahidiníłnáago nda’jiisííhígíí ałhaa nádahizhdit’aah, azhą́ doo ákwót’éeda nahalin ndi. Anna ání, “At’ééd ła’ doo yił ndaanéégo, baa níshwodgo bił nsíne’.” Lindy áníílá éí k’é jinídzingo éí áká anjílwo’ łeh. “Áádóó bee náás hójiił’įįh. Naas dndiilwo’go doo niit’éehda.” Liam áníílá, “Táadoo diné dajiinohłáhí, azhą́ danhijoołáandi.” London bił hózhǫ́ǫgo ání, “Ła’ haadaadlohgo doodai’ nch’į’ dabidooya’go, kódidííniił, ‘K’adí t’áá shǫǫdí.’” Trevor ha’asíídgo ání, “Bááh łikaní t’ááła’í yidziihgo dóó t’áá ánółtso danohsingo, hazhó’ó ałtaadohnih”

Díí áłchíní hadahaasdzíí’ígíí binahjį’ shił bééhózin t’áá áníiltso diyingo ntsídeikeesgo nidanhi’diizhchį́ dajiiniiba’go dóó ayóó’áda’ííníí’níigo. Jesus Christ binahat’a’ yee niha’áhalyą́ągo daníílzééł dóó diyingo ntsídeikeesígíí bee niildzilgo ánhósin, k’é bee hodéesyéé ííl’ínígíí aaah, nihijéí biyi’ji’, hinii’nánígíí biyi’ bee nihik’ihojidlí dóó náás.

Hooghandi K’é Bee Hodéesyéélígíí

Naakiígóne’ éí, nihighandi k’é bee hodeesyeelgo ádeilnééhgo Bóhólníihii bi nahat’a’ bik’ehgo áko ahidiníłnáao hazhó’ó k’é da’ahidii’níi doo: yéego ajoodlą́ągo, nízaadgó ha’jólníigo, haa át’e’ ádingo, jooba’go, t’áá áho’di’ninígi ájít’éego, dóó t’áá aníígo ayóó’í’jó’níigo.

Díí hane’ bee yá’át’éehgo ntsáhákees ła’ hooghan haz’áádóó k’é bee hodéesyéélgo ádeił’į́, bee haz’áanii binahjį’ i’doolníłígíí ádeiłį́įgo.

Díí hooghan haz’áádoo áłchíní danlínígíí t’áá hóyáanii ła’ doo yí dadínéélnáada ayóo bináhashch’íí, doo bił aaníida, dóó doo bił ílį́įdago. Áłchíní, bijéí daneezghai, haalá dadii’nííł danízin bí at’éhígi daats’í ádaniit’éidoo danhidooya’ doo danízin.

Łah i’íí’ą́ągo hooghan haz’ą́ą́doo ałch’į’ hadaasdzíí’ éí ałch’į’ handahachįįh dóó bik’ee tidahojoonííh. Áádóó nt’éé baa tsíhodeeskééz—ádoolníłígíí bíhodínóotahgo.

Áko éí doo íits’a’ídaágíí doodai’ nát’ą́ą́’ atindoolnííłígíí dooda, áłchíní éí łahgo át’ao áda’doolííł: nát’ą́ą́’ aadajooba’doo. Doo éí t’óó t’ą́ą́’ kódayósingo t’áá aníí ádaaníigo bijéí biyi’dóó saad bee ájooba’ii, dóó bee aantsáhákeesígíí yee yik’eh dahół’į́įgo, t’áá ha’át’ao shį́į́h biniinaa bich’į’ ádaat’áandi. T’áá ałtso éí haashíínzahjį’ bidadíníitah daaníílá, bikéé’dóó íinda ahíínéidiikah dóó baa yánáádadiiltih.

Ła’ éí ch’ę́ę́h ałtsé danízin, bee nihoot’ánígíí bijéí biyi’dóó adaadeideet’ą́.

Éí bits’ą́ą́dóó áhóót’įįdígíí ayóo baa hózhǫ́.

Ałch’į’ doo ákódaat’éhą́ą na’alyį́į́h nahalingo ałts’ą́ą́hjí. Bá dahachį’ yę́ę daadloh. T’áá dahóyáaniígíí, doo bá dahózhǫ́ǫda yęę dóó ts’ádadoolnih yęę, łahgo ádáániił. Áłchíní, ayóó áda’óníigo yee dahda’dii’eezhígí yee dabidziil daaz’lį́į́’, iłhózhóonii yik’é kai. Yéego yik’ida’diitą́ łahgo ádaadzaaígíí t’áadoo baa áłah náá’ asdlį́į’da. Baa da’áhwiinít’į́į́’ígo aadajooba’go t’áadoo iits’a’í naashnish.

T’áá hoolzhishgo, ayóó áda’ahó’ní daazlį́į́’, iłhózhǫ́ǫgo áda’ahi’dólzin. K’é dazhnidzindoogo, ndaiisíigo baanáhizhdi’aa dóó t’áá aaníigo yá’át’éehgo baa ntsídajikees dóó doo aanídajit’į́įda.

Kéédahoniit’į́į́go K’é Daniidzindoo

Táá’góne’ éí, kéédahoniit’į́į́go k’é daniidzindoo. Ach’į’ ndahwii’náago nináháhááh yę́ędą́ą́’ World War II, Elder John A. Widtsoe na’neeztą́ą́’: “Kéédahojit’į́į́go k’é dahwiindzindoogo éí sánii dóó hastoi yidaneedlį́įgo dóó k’é danidzingo. T’áá ła’íjinízinígo, Christ na’nitinígíí bee … bilák’eesilá nahasdzáán [t’áá náháaz’áánt’éé’].”

Hane’ baa ho’niishne’ígíí nizhónígo yaa halne’.

Lą’í naahai yę́ędą́ą́’, hastoi naaki—ła’ Muslim imam nilį́įgo dóó ła’ígíí éí Nigeriadę́ę́’ Christ yoodláanii bá yahańjíjahígíí—doo ahídínéelnáágóó ałts’ą́ą́jí nidlį́įgo. T’áá áłah ayóo tihooz’nii’. Ákondi, aanáhidit’aahígíí be’adziil binahjį’ ałaan bijéí náádzíí’, t’áá ałhiijį’ dadii’áázh.

Imam Muhammad Ashafa dóó Pastor James Wuye

Imam Muhammad Ashafa dóó Christ yoodláanii bá yahańjíjahígíí Pastor James Wuye ałk’is silíí’ dóó k’é nídzingo ahił deeshnish. Ahiłkáh ahi’noolchą́ą’go t’áá ałtso dę́ę́’ da’oodlánígíí yahanájahgo yá áhoolaa. Áko k’ad ajoodlá bitsásk’eh góne’ siihasin hólónígíí yee na’nitin. Naaki-dii bik’i náhodiinii’ Nobel Peace Prize wolyéego bá, ánii éí Commonwealth Peace Prize wolyéego baa deet’ą́.

Díí ałtk’idą́ą́’ ałhijoodláá nt’éé’ k’ad éí k’éda’iisto’ yę́ę ałch’enéídlééh, k’ad hináago oo’íinii nilį́ éí Yisda’iiníiłii k’é danohdzin nihiłnínígíí bidéiníígah—éí ayóo bidziil.

Diyin God bits’ádi’nídinígíí nihił béé hózingo, áko éí “doo atída’ahiilį́įda doo, t’óó k’éh t’éiyá biłnaazt’i’go kééhwiit’į́įdoo.” Áłah ndeidleehgo dóó kéédahwiit’inígóó, Diyin God ba’áłchíní daniidlínígíí bee da’ahiníilį́įdoo

T’áá Ła’í-Damóojį’ K’éhwiindzin Hoot’ááłígíí

Bee yááłti’ígíí ałhínéedzohgo, nihich’į’ ąą’át’éego ííshłaa. K’éhjindzingo bee é’álínígíí át’é—éí lá hait’ao, t’áá ła’í niidzínígíí nihá, yiską́ąo bee hahodoolzhishígíí? T’áásh nił bííghah t’áá łá’í Damóojį’ díí íinilaago, k’éjinidzin bee hoot’ááł táá’ ałkéé’ haz’áago bee hoot’ááłígíí?

  1. Hooghangóne’ doo ahináázhdiijahgo haz’ą́: Ałhinízhdiijahgo, t’áá áko ni’kódajiit’įįh dóó jooba’ saad bee ałch’į’ haadadzidzih dóó ałhaa dajiijooba’go áda’jiłį́.

  2. Béésh bee hane’í bee i’íléehgo: Áłtsé baa ntsiníkees, nát’ą́ą́’ ána’ídléehgo, doodai’ onlinegi hadeesdzih ninízingo, na’ídilkid, díí áshłéhígí’ísh saad jooba’ii át’é? Doodagóó, éí t’áákáhiila’ óóle’. T’áá káhííla’ bidoochííd. Bitsásk’ehgóne’, yá’ádaat’éehii bee jiiníba’go ádíílííł. K’é bee jiiníba’go yaniłti’ ajiiníłáago éí dooda.

  3. Ajiiníhłáhígíí ałch’ééndlééh dóó jiiníba’go k’éh ndabidí’ní: T’áá ła’í nízínígo hooghan haz’áándóó haishį́į́h doo bich’į’ ákónóht’éhígíí k’éh bee bich’į’ haadíídzih, ajooba’ bee bíká adíílwoł, dóó saad yá’át’éehii bee bich’į’ k’ééhodííłdǫǫł.

Ałch’į́’alneeh

T’áá díkwííndeezid yę́ędą́ą́’ díí hane’ baa tsídiikééz: “K’é Danídzinígíí Bik’idahojidlí.” Ákéé’di bee haasdziihígíí, bee nihił hashne’ éí shijéí nayiiłnáago hoolzhish.

K’éhwiindzinígíí éí Christ bits’ą́ą́ dóó. K’éhdandzinígíí łahda doo éédahósinda dabi’dó’ní doodai’ doo dabidziilgo ntsídaakees dabi’dó’ní—t’áá ałtsoh ałts’ą́ą́hdę́ę́’. Ákondi, k’éhjindzingo éí hadziilgo łahdę́ę́’ doo hak’ida’diitįįhda ndi. K’éhjindzingo éí doo nijíldzida dóó ahidiníłnao aoo’ ahizhdi’níigo ákondi t’áá aaníinii doo nahjį’ kójíł’į́į́go. K’éhjindzingo éí hajéí biyi’ yá áhoot’éehgo bee ajoo’ishdo, doo éí t’áá shí t’éiyá jinízingó. Hála’ ąą’át’éigo ałch’į’ dajidilnihgo, hála’ yismasgo éí dooda. K’éhjindzingo éí doo ánii ályaahígíí át’éi da, doo inda bee ha’oodzi’ígíí at’éi da. Jesus Christ éí t’áá Bí yee na’neeztą́ą́’, Diyin Bizaad biyi’ dóó Naaltsoos Mormon Wolyéhígí. K’éhjindzingo éí dííjį́į́go Diyin yá yádaałti’í yee nda’nitingo hoolzhish t’áá níléí Jesus Christ Bina’nitin Ninalyáá dóó hóshdę́ę́’ holzhish.

NihiZhé’é Yá’ąąshdi Hólóonii ayóó ánhó’níigo ba’áłchíní daniidlį́ yéego ádeit’į́įgo k’é daníídzingo bee dahasyéel doo. Jesus Christ t’áá anii hiná, Prince of Peace nilį́, Diyin God Biye’, Jesus Christ bizhi’ binahjį’, amen.

Nda’asdzoh

  1. See Matthew 5:39, 44.

  2. Matthew 5:9.

  3. See Matthew 5:10, 16.

  4. See Matthew 5:16; 3 Nephi 12:16; Doctrine and Covenants 115:5.

  5. See Matthew 5:10–12; 1 Peter 3:14; Mosiah 24:14; 3 Nephi 12:10.

  6. See Matthew 5:44; Luke 6:27; 3 Nephi 12:44.

  7. See Russell M. Nelson, “Peacemakers Needed,” LiahonaMay 2023, 98–101.

  8. See Dallin H. Oaks, “Loving Others and Living with Differences,” Liahona, Nov. 2014, 25–28.

  9. See Dieter F. Uchtdorf, “The Merciful Obtain Mercy,” Liahona, May 2012, 70, 75–77.

  10. See Russell M. Nelson, Facebook, June 1, 2018, facebook.com/russell.m.nelson.

  11. Matthew 5:9see also 3 Nephi 12:9

  12. John 14:27

  13. See Doctrine and Covenants 121:41.

  14. John A. Widtsoe, in Conference Report, Oct. 1943, 113.

  15. See Tanenbaum Center for Interreligious Understanding, tanenbaum.org.

  16. Mosiah 4:13