Ko e ʻAloʻí
Ako fekauʻaki mo e ʻata angamaheni ko ʻeni ʻo e Kilisimasí mo e founga ʻene tokoniʻi kitautolu ke tau tokanga taha ki he Fakamoʻuí.
Tā fakatātaaʻi ʻe Caroline Vibbert
Pētelihema
ʻOku ʻuhinga ʻa e Pētelihemá ki he “fale ʻo e mā” ʻi he lea faka-Hepeluú. ʻOku faʻa ui ia ʻi he taimi ʻe niʻihi ko e kolo ʻo Tēvitá, ʻa ia naʻe kikiteʻi ʻe hoko mai mei hono hakó ʻa e Mīsaiá (vakai, Selemaia 23:5; Sione 7:42). Naʻe pani ʻe Samuela ʻa Tēvita ko ha tuʻi ʻi Pētelihema (vakai, 1 Samuela 16:1–13). Naʻe kikiteʻi ʻe ʻaloʻi ʻi ai ʻa e Mīsaiá (vakai, Maika 5:2).
Fale tali-fononga
ʻE lava ke ʻuhinga ʻa e foʻi lea faka-Kalisi ki he fale talifonongá ki ha faʻahinga nofoʻanga fakataimi, ʻo kau ai ha loki maʻá e kau ʻaʻahí. Naʻe “fakatokoto [ʻe Mele ʻa e Tamasiʻi ko Kalaisí] ʻi he ʻaiʻanga-kai ʻo e manú; koeʻuhí naʻe ʻikai te nau hao ʻi he fale talifonongá” (Luke 2:7). (ʻOku pehē ʻe he Liliu ʻa Siosefa Sāmitá ko e “fale talifononga.”) ʻE lava ke ʻuhinga ʻa e “ʻikai te nau haó” ki hano fakasītuʻaʻi kinautolu pe naʻe ʻikai ke ʻi ai ha feituʻu ia naʻa nau mei nofo ai ʻe ʻatā ke fāʻeleʻi ai ha pēpē. Ka neongo ia, naʻa nau ʻalu ki ha feituʻu naʻe ʻi ai ha ʻaiʻangakai ʻo e manú.
ʻAiʻangakai ʻo e manú
Ko e ʻaiʻangakai ʻo e manú ko ha puha ʻoku mahiki ki ʻolunga pe topu ʻoku faʻo ki ai ʻa e meʻakai ʻa e fanga monumanú. ʻI Siutea ʻo e kuonga muʻá, naʻe ngaohi ʻaki pē ʻeni ha maka. Naʻe ʻi he lotoʻaá ʻa e ʻū fale talifonongá mo e ʻaiʻangakai ʻo e manú, pea naʻe lahi foki mo e ʻū ʻaiʻangakai ʻo e manú ʻi he loki lahí ke lava ʻo tauhi ai ʻa e fanga monumanú ʻi he poó kakato.
Ngaahi Kofu Pulupulu
Kuo taʻu ʻe lauiafe hono pulupuluʻi ʻe he ngaahi faʻeé ha fānau toki fāʻeleʻi foʻou (kofukofuʻi kinautolu ʻi ha sipi kafu pe tupenu). ʻOku fakafiemālieʻi mo fakanonga heni kinautolu hili ʻa e mavahe fakafokifā mei he manava ʻo e faʻeé. Mahalo ko e konga tupenu naʻe fakaʻaongaʻi ʻe Melé naʻe ʻi ai ha fakaʻilonga makehe ʻo e fāmilí.
Mele mo Siosefa
Ko ha ongo meʻa lelei mo māʻoniʻoni kinaua, pea ko e hako lōua ʻo Tēvita. Naʻe ʻaʻahi kiate kinaua takitaha ha ʻāngelo ko e teuteu ki hono ʻaloʻi ʻo e Fakamoʻuí (vakai, Mātiu 1:18–25; Luke 1:26–38). Naʻá na fononga ʻi ha kilomita ʻe 100–140 (maile ʻe 60–90) ki Pētelihema. Naʻe feitama ʻa Mele ʻi he lolotonga ʻa e fonongá.
Kau Tauhisipí
Naʻe tokangaʻi ʻe he kau tauhisipí ʻenau tākangá ʻo ofi ki Pētelihema. Fakatatau ki ha niʻihi ʻo e kau mataotaó, ko e fanga sipi pē naʻe fakataumuʻa ki he ngaahi feilaulau fakatemipalé naʻe fakangofua ke tauhi ʻo ofi ki ha kolo. Ko ia mahalo naʻe tokangaʻi ʻe he kau tauhisipi ko ʻení ha fanga sipi te nau fakafofongaʻi ʻa e feilaulau ʻa Sīsū Kalaisi maʻatautolú (vakai, Mōsese 5:6–7). Naʻe tuku ʻenau fanga monumanú ka nau ʻalu ke mamata ki he Mīsaiá, ʻa ia ʻe hanga ʻe Heʻene feilaulau fakaleleí ʻo taʻofi hono feilaulauʻi ʻo e fanga monumanú.
Ko e Tamasiʻi ko Kalaisí
Ko Sīsū Kalaisi ʻa e uho ʻo e ʻAloʻí—pea mo ʻetau moʻuí.