2024
Ko Hoʻo ʻAmanaki Longomoʻui, Lelei, mo Lelei Lahi Angé
Tīsema 2024


Ko Hoʻo ʻAmanaki Longomoʻui, Lelei, mo Lelei Lahi Angé

ʻOku hoko ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he taimí ni pea taʻengata ko hoʻo maʻuʻanga ʻo e meʻafoaki fakalaumālie ʻo e ʻamanaki leleí.

Sīsū Kalaisi

Ko Sīsū ʻo Nāsaletí, tā fakatātā ʻa Jay Bryant Ward

ʻOku fakamamafaʻi ʻe he ʻAposetolo ko Pitá mo e ongo palōfita ʻi he Tohi ʻa Molomoná ko Sēkope mo Molonai, ʻa e meʻafoaki fakalaumālie ʻo e ʻamanaki lelei ʻia Kalaisí ʻi he ngaahi founga tatau.

Naʻe fakahā ʻe Pita ʻoku tau maʻu “ha ʻamanaki longomoʻui ʻia Kalaisi.

Naʻe fakahā ʻe Sēkope ʻoku ʻomi ʻe heʻetau tui kia Kalaisí “ha ʻamanaki lelei.”

Pea naʻe pehē ʻe Molonai ʻoku tau maʻu ha “ʻamanaki lelei lahi ange koeʻuhí ko Kalaisi.

Ko e hā ʻa e ʻAmanaki Lelei ʻia Kalaisi?

Ko e meʻafoaki fakalaumālie ʻo e ʻamanaki lelei ʻia Kalaisí ʻa e hanganaki fiefia atu ki he moʻui taʻengatá ʻo fakafou ʻi he “ngaahi ngāue māʻoniʻoni, mo e ʻaloʻofa, mo e manavaʻofa ʻa e Mīsaia Māʻoniʻoní” mo ha holi mālohi ki he ngaahi tāpuaki ʻo e māʻoniʻoni kuo talaʻofa maí. ʻOku fakamatalaʻi ʻe he ngaahi foʻi lea ko e “longomoʻui,” “lelei,” mo e “lelei lahi ange” ʻa ʻetau ʻamanaki lelei ʻia Sīsū Kalaisí. Ko ha fakapapau lahi mo longomoʻui ia ʻo e Toetuʻú mo e moʻui taʻengatá ʻo fakafou ʻi he tui kiate Iá.

Naʻe fakamatalaʻi ʻe he palōfita ko Molonaí ʻo pehē, “ʻOku ou fie lea kiate kimoutolu ʻo kau ki he ʻamanaki leleí. ʻE lava fēfē ke mou maʻu ʻa e tuí, kapau ʻoku ʻikai te mou maʻu ʻa e ʻamanaki leleí?

“Pea ko e hā ʻa e meʻa ke mou ʻamanaki lelei ki aí? Vakai ʻoku ou pehē kiate kimoutolu te mou maʻu ʻa e ʻamanaki leleí ʻi he fakalelei ʻa Kalaisí pea mo e mālohi ʻo ʻene toetuʻú, ke fokotuʻu hake ki he moʻui taʻengatá, pea ʻe fai ʻeni koeʻuhi ko hoʻomou tui kiate iá. …

“Ko ia, kapau ʻoku maʻu ʻe ha tangata ʻa e tuí kuo pau ke ne maʻu mo e ʻamanaki leleí; he kapau ʻoku ʻikai ke ʻi ai ha ʻamanaki ʻe ʻikai lava ke ʻi ai ha tui.”

Ko e Palani ʻa e Tamaí ki he Fiefiá

ʻOku kamata hoʻomou ʻamanaki longomoʻui, lelei, mo lelei ange ʻia Kalaisí ʻaki ʻa e ʻilo ʻoku moʻui ʻa e ʻOtua ko e Tamai Taʻengatá. Ko hoʻo Tamaí Ia. Ko Hono foha pe ʻofefine fakalaumālie moʻoni koe, pea kuó ke maʻu ha ngaahi ʻulungaanga fakalangi meiate Ia.

Ko e Tamaí ʻa e tupuʻanga ʻo e palani ʻo e fiefiá. ʻI hoʻo hoko ko Hono foha pe ʻofefine fakalaumālié, naʻá ke “tali ʻEne palani ʻa ia ʻe lava ai ʻEne fānaú ʻo maʻu ha sino fakamatelie pea maʻu ha aʻusia fakamāmani ke fakalakalaka hake ki he haohaoá mo ʻiloʻi fakapapau ʻa honau ikuʻanga fakalangi ʻi heʻenau tuʻu ko e ʻea-hoko ki he moʻui taʻengatá.”

ʻOku ʻi ai haʻo konga ʻe ua. Ko ho laumālié, ʻa hoʻo konga taʻengatá, ʻoku fakakofuʻi ia ʻi ha sino fakamatelie ʻoku moʻulaloa ki he ngaahi holi mo e uʻa ʻo e moʻui fakamatelié. ʻOku fakataumuʻa ʻa e palani ʻo e fiefia ʻa e Tamaí ke ʻoatu ha fakahinohino maʻau, ke tokoniʻi koe ke ke foki lelei ki ʻapi kiate Ia ʻi ha sino toetuʻu mo hakeakiʻi, pea maʻu ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e nēkeneka mo e fiefia taʻengatá.

Ko e Fatongia Huhuʻi ʻo Sīsū Kalaisí

Ko Sīsū Kalaisi ʻa e ʻAlo Tofu Pē Taha naʻe Fakatupu ʻo e Tamai Taʻengatá. Naʻá Ne hāʻele mai ki he māmaní ke fai ʻa e finangalo ʻo ʻEne Tamaí. Ko Ia hotau Fakamoʻuí mo e Huhuʻí koeʻuhí he naʻá Ne fakatou ikunaʻi ʻa e maté mo e angahalá.

Naʻe kikiteʻi ʻe ʻAlamā ʻo pehē: “Pea te ne hāʻele atu, ʻo kātakiʻi ʻa e ngaahi mamahi mo e ngaahi faingataʻá pea mo e ngaahi ʻahiʻahi kehekehe kotoa pē; …

“Pea te ne toʻo kiate ia ʻa e maté, koeʻuhi ke ne vete ʻa e ngaahi haʻi ʻo e maté ʻa ia ʻoku haʻihaʻi ʻa hono kakaí; pea te ne toʻo kiate ia ʻa honau ngaahi vaivaí, koeʻuhi ke fonu hono lotó ʻi he ʻaloʻofa, … koeʻuhí ke ne ʻafioʻi ʻo fakatatau ki he kakanó ʻa e founga ke tokoniʻi ai ʻa hono kakaí ʻo fakatatau ki honau ngaahi vaivaí.

“… ʻE mamahi [foki] ʻa e ʻAlo ʻo e ʻOtuá ʻo fakatatau ki he kakanó koeʻuhi ke ne lava ʻo toʻo kiate ia ʻa e ngaahi angahala ʻa hono kakaí, koeʻuhi ke ne lava ʻo fakamolemoleʻi ʻenau ngaahi maumau-fonó ʻo fakatatau ki he māfimafi ʻo ʻene fakamoʻuí.”

Ko e ʻuluaki tefitoʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ko e tui ki he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí. ʻOku nofotaha ʻa e tui moʻoní ʻi he Fakamoʻuí pea ʻoku malava ai ke tau falala kiate Ia pea maʻu mo e ʻilo kakato ki Hono mālohí ke fakahaofi kitautolu mei he maté, fakamaʻa kitautolu mei he angahalá, mo tāpuakiʻi kitautolu ʻaki ha mālohi ʻoku mahulu ange ʻi hotau mālohí.

ʻOku ou fakamoʻoni atu naʻe maumauʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e ngaahi haʻi ʻo e maté. Naʻá Ne toetuʻu pea “fakahoko ai mo [ʻetau] toetuʻú [mo e] huhuʻí.” ʻOkú Ne moʻui. Ko Ia tokotaha pē ʻa e maʻuʻanga ʻo e ʻamanaki longomoʻui, lelei, mo lelei angé.

Ko ha Taula ki he Laumālié

Naʻe fakamoʻoni ʻa e palōfita ko ʻEtá ʻo pehē, “Ko ia, ʻilonga ia ʻoku tui ki he ʻOtuá kuo pau ke ne faʻa ʻamanaki fakapapau ki ha maama ʻoku lelei ange, ʻio, ki ha nofoʻanga ʻi he toʻukupu toʻomataʻu ʻo e ʻOtuá, pea ko e ʻamanaki lelei ia ʻoku tupu mei he tuí, ʻo hoko ko ha taula ki he laumālie ʻo e tangatá, ʻa ia ʻe ngaohi ai ʻa kinautolu ke nau fai mālohi, pea tuʻu maʻu, pea fonu maʻu ai pē ʻi he ngaahi ngāue lelei, ʻo langaki ʻenau fakalāngilangiʻi ʻa e ʻOtuá.”

ʻI he faʻahitaʻu makehe ko ʻeni ʻo hono fakamanatua ʻa e ʻaloʻi ʻo e pēpē ʻi Pētelihemá, fakatauange te mou manatuʻi maʻu pē naʻe hāʻele mai ʻa Sīsū Kalaisi ki māmani ke hoko ko hotau Fakamoʻuí mo e Huhuʻí. ʻOkú Ne foaki atu kiate kimoutolu ʻa e ngaahi meʻafoaki fakalaumālie mahuʻinga ʻo e moʻuí, māmá, fakafoʻoú, ʻofá, melinó, fakakaukaú, fiefiá, mo e ʻamanaki leleí.

Mele mo e Valevale ko Sīsuú

Naʻe Kakato ʻa e Ngaahi ʻAhó, tā fakatātā ʻa Justin Kunz

ʻOku ou fakaafeʻi kimoutolu ke fekumi totonu ki he meʻafoaki fakalaumālie ʻo e ʻamanaki leleí ʻi he Fakamoʻuí ʻaki hono ako ʻa e ngaahi akonaki mo e fakamoʻoni ʻa e kau palōfita ʻo e kuonga muʻá mo onopōní fekauʻaki mo ʻEne feilaulau fakaleleí mo e toetuʻu moʻoní. ʻI hoʻomou fai iá, ʻoku ou palōmesi atu ʻe fakamālohia hoʻomou fakamoʻoni ki hono faka-ʻOtua ʻo e Huhuʻí. ʻE lahi ange leva hoʻo ului kiate Iá. ʻE tupulaki hoʻo fakaʻamu mo e fakapapau ke tuʻu ko ʻEne fakamoʻoni loto-toʻá. Pea ʻe tāpuakiʻi ʻaki koe ha taula ki ho laumālié—ʻo aʻu ki he ʻamanaki ʻoku longomoʻui, lelei, mo lelei lahi ange.

ʻOku ou fakahā fiefia fakataha mo e kau ʻAposetolo kuo nau fakamoʻoniʻi Ia ʻi he ngaahi kuongá kotoa, ʻa ʻeku fakamoʻoni ko Sīsū Kalaisí ko e ʻAlo moʻui ia ʻo e ʻOtua moʻuí. Ko Ia ʻa hotau Huhuʻi kuo toetuʻú. Koeʻuhí ko e huhuʻi mo e fakalelei mo e ʻOtuá ʻa ia ʻokú Ne fakaʻatā ki he faʻahinga kotoa ʻo e tangatá, te ke lava ai ʻo maʻu ʻa e fakapapau fakalaumālie mo ha ʻamanaki longomoʻui, lelei, mo lelei lahi ange ʻa ia “ʻe moʻui kotoa pē ʻia Kalaisi.”