YA Fakauiké
ʻOku Ongo Foʻou Nai ʻa e Fineʻofá? ʻOku Talitali Lelei Koe Ki Ai
Liahona Māʻasi 2026


Mei he YA Fakauiké

ʻOku Ongo Foʻou Nai ʻa e Fineʻofá? ʻOku Talitali Lelei Koe Ki Ai

ʻE lava ke ngali fakailifia ʻa e liliu ki he Fineʻofá, ka ʻi hoʻo kau ki ha feohi fakatokoua ʻa ha kau tauhi fuakavá, ʻoku fakaʻatā ai ʻa e Fakamoʻuí ke Ne ngāue ʻiate koe mo ʻomi ha fakafiemālie kiate koe.

kau fafine ʻoku tangutu fakataha ʻi he Fineʻofá ʻo malimali

Ko e fuofua taimi naʻá ku hū atu ai ki heʻeku kalasi Fineʻofa foʻoú, naʻá ku fie tafoki ʻo hola! Naʻe ʻikai ke u maheni mo ha taha. Naʻe ʻikai ke u sio ki ha taha ʻi hoku toʻú. Pea naʻe ʻikai ke u teitei ongoʻi ʻoku ou kau ki ai.

ʻI he ngaahi māhina siʻi kimuʻá, naʻá ku ʻi ha uooti maʻá e fānau ako ʻosi mali ʻi Hauaiʻi, USA, mo hoku husepāniti ko Sioné, ʻa ia ko e tokolahi taha ʻiate kimautolú naʻa mau toki mali foʻou, fāifeinga ʻi he akó, mo fakakaukau ke kamata ha fāmili. Kimuʻa aí, naʻá ku ʻi ha uooti maʻá e fānau ako YSA naʻe hangē ia ha fakalahi ʻo e Kau Finemuí. Naʻa mau hoko kotoa ko ha fānau ako teʻeki mali mo teʻeki maʻu fānau, ko ia naʻe faingofua ke mau feohi, fakakaungāmeʻa, mo tokoni.

Ka naʻe ʻikai tolonga ʻa e vahaʻataimi ko ia ʻo e fiemālié mo e faitataú.

Ko e Taumuʻa ʻo e Fineʻofá

Hili ʻeku ʻosi mei he akó, naʻá ku foki mo Sione ki he ʻIunaiteti Siteití ʻo kamata maʻulotu ʻi ha uooti maʻá e fāmilí. Pea fakaʻohovale pē kuo hangē ʻa e Fineʻofá ha meʻa foʻoú! Fakafokifā pē kuo takatakaiʻi au ʻe ha kau fafine taʻu 18 ki he 98: taautaha, ʻosi mali, vete-mali, uitou; ko ha niʻihi ʻoku ʻi ai ʻenau fānau, ko ha niʻihi ʻoku ʻikai ha fānau; niʻihi ʻoku ngāue, ako, ohi ha fānau, pe maʻu vāhenga mālōlō, pea mo e tūkunga kehekehe kotoa pē.

Naʻe ʻikai ke u fakapapauʻi pe ko e fē feituʻu ʻe feʻunga mo aú.

ʻI ha ngaahi uike siʻi mei ai, naʻe vahe mai ke u ngāue fakaetauhi, pea naʻe ʻikai ke u ongoʻi naʻá ku faitatau fēfē mo e kau fafine naʻe kole mai ke u tokoniʻi pe ngāue mo iá.

Ka naʻá ku kei feinga pē ke u kau ki ai. ʻI he kamataʻangá naʻá ku ʻave ha ngaahi pōpoaki telefoni nounou kiate kinautolu pe talanoa mo kinautolu ʻi he tuku ʻa e lotú, ko e ʻuhinga lahí pē ke u lava ʻo pehē naʻá ku fetuʻutaki kiate kinautolu. Ka ko hoku hoa ngāue fakaetauhí naʻe fakamātoato ia mo angaʻofa. ʻI ha ʻaho ʻe taha, naʻá ne fokotuʻu mai ke mau ō ʻo kai ʻaisi kilimi mo e kau fafine kotoa ʻokú ma ngāue fakaetauhi ki aí. Naʻá ku kiʻi momou. ʻOku ou natula mā pea ʻoku ou faʻa fakalongolongo ʻi he feohi mo e kakai ʻoku ʻikai ke u maheni mo iá. Ka ʻoku ou saiʻia ʻi he ʻaisikilimí, ko ia naʻá ku poupou ki ai.

ʻI he fakaʻosinga ʻo e uike ko iá, naʻe maumau ʻeku vēní. ʻE fakamole lahi ange ʻa hono fakaleleiʻí ʻi he mahuʻinga ʻo e vēní. Naʻe taimi ke fakatau mai ha kā foʻou. Kuó u seivi mo Sione ha paʻanga pea naʻá ma mateuteu ki ai, ka naʻe kei hangē pē ia ha meʻa lahí. Ko ia ai, ʻi he hili ha ʻaho ngāue houa ʻe 10 mo ha efiafi fakaongosia ʻo e fakaʻuli ʻahiʻahi ʻa e ʻū meʻalelé, naʻe ʻikai ke u ongoʻi ʻoku ou fie feʻiloaki mo ha taha, ʻo aʻu pē ki he kai ʻaisikilimí.

Ka naʻá ku ʻalu pē, ʻo tōmui mo helaʻia.

Naʻá ku ʻohovale ʻi he fiefia ʻa e kau fafiné ke sio mai kiate aú. Naʻe iku ʻo mau talanoa laulau houa. Naʻe ʻikai ke u lava ʻo fakafekauʻaki mo e ngaahi talanoa fekauʻaki mo e akoʻi ʻenau fānaú ke poto he ngāue ʻaki ʻa e falemālōloó, ka naʻá ku fakatokangaʻi naʻe lahi ange ʻa e meʻa naʻa mau faitatau aí ʻi he meʻa naʻá ku fakakaukau ki aí. Naʻe fekuki foki ha fefine ʻe taha mo e maumau ʻene meʻalelé, pea naʻá ma fetaulaki lelei ai ʻi he talanoa ki he palopalema ko iá.

Naʻe ʻikai fekauʻaki ʻa e pō ko iá mo e ngāue fakaetauhí pē. Naʻá ne fakahaaʻi mai kiate au ʻa e ʻuhinga ʻo e Fineʻofá: ko ha kolo fakalaumālie ʻoku felangakiʻaki, fefakamālohiaʻaki, mo feʻofaʻaki ai ʻa e houʻeiki fafiné ʻi heʻenau hoko ko e kau ākonga ʻa Kalaisí.

Naʻe fakamatalaʻi ʻe he Palesiteni Lahi Mālōlō ʻo e Fineʻofá ko Suli B. Pekí naʻe fakaʻamua ʻe he ʻEikí ʻo mahulu hake ʻi ha fakataha pē ʻi he Sāpaté: “Naʻá Ne fakataumuʻa ke tokoni ʻa e Fineʻofá ke langaki hake Hono kakaí mo … [fakafenāpasi Hono ngaahi ʻofefiné] mo ʻEne ngāué.”

Ko ha Feohi Fakatokouaʻi he Taimi Kotoa Pē

ʻOku ʻikai fakamatalaʻi ʻa e Fineʻofá ʻaki ʻa e tuʻunga fakamalí, taʻu motuʻá, pe tuʻunga fakaefaʻeé. Ko ha houalotu fakalangi ia maʻá e kakai fefine lalahi kotoa pē: fānau ako, ngaahi faʻē, kau fafine taautaha, kau ʻosi ngāue fakafaifekau, kau langa ngāue maʻuʻanga moʻui, ʻoku nau faaitaha kotoa ʻi heʻetau ngaahi fuakavá mo e tuʻunga fakaākongá.

ʻOku fiemaʻu moʻoni ʻa e uouangataha mo e feohi fakatokoua ko iá. Naʻe akonaki ʻa Sisitā J. ʻAneti Tenisi, ko e Tokoni ʻUluaki ʻi he Kau Palesitenisī Lahi ʻo e Fineʻofá, ʻo pehē: “ʻI heʻetau ō atu ʻo poupouʻi ʻa e niʻihi kehé ʻi he loto-moʻoni mo tuku ke nau ongoʻi ʻetau ʻofá, pea ʻe kamata leva ke nau faʻa ongoʻi foki e ʻofa ʻa e Fakamoʻuí.”

Ko e meʻa ia ʻoku maʻu ʻi he Fineʻofá: ko ha kolo ʻo ha kau fafine tauhi fuakava ʻoku nau feinga ke mamata mo fetokoniʻaki ʻi he founga naʻe mei fai ʻe he Fakamoʻuí.

ʻI hoʻo hoko ko ha tokotaha lahi kei talavoú, tatau ai pē pe naʻá ke toki foki mai mei he ngāue fakafaifekaú, toki mali foʻou, kei fefaʻuhi mo e tufakanga ʻo e hoko ko ha tokotaha lahí, pe kei fekumi pē ki hoʻo taumuʻá, ko e Fineʻofá maʻau. ʻOku talitali lelei koe ai Pea ko e taimi ʻe niʻihi, ko e meʻa pē ʻoku fiemaʻú ke ke ʻasi ki ai—ongosia, taʻepauʻia, pe kiʻi momou—ke fakafaingamālieʻi ʻa e vaka ʻiate koe ʻa e ngāue ʻa e Fakamoʻuí mo fakatupulaki ha ngaahi vā fetuʻutaki fakaʻofoʻofa mo ho ngaahi tokouá.

Kapau ʻoku teʻeki ke ke fai ia, fetuʻutaki ki ha taha hoʻo kau Fineʻofá ʻi he uiké ni. Mahalo naʻa hoko hoʻo fanga kiʻi ngāue iiki ʻo e tuí ko e meʻa tofu pē ia te ne ʻomi ai ha taha kehe, pea mo koe, ke kiʻi ofi ange ki he fakafiemālie ʻa e Fakamoʻuí.