Tatautefito maʻá e Kau Mali Foʻoú
Ko Hono Fakapotupotutatau ʻa e Faikehekehe ʻo e Tukufakaholó ʻi Heʻema Nofo-Malí
ʻOku tokoni ʻa e tokanga taha kia Kalaisí ke u ʻilo ko hai au pea mo e tokotaha te u lava ʻo aʻusia ʻi heʻeku nofo-malí.
Naʻá ku tupu hake mo hoku husepānití ʻi ha ongo fonua kehekehe. Ko hono moʻoní ko ha ongo konitinēniti kehekehe.
Hangē ko ia mahalo kuo mou mateʻí, naʻe lahi ha ngaahi faikehekehe naʻá ma takitaha omi mo ia ʻi he kamata ʻema nofo-malí: ngaahi tōʻonga moʻui, ngaahi ʻulungaanga, ngaahi fakakaukau ki he moʻuí. Makehe mei he ngaahi faikehekehe ʻi he tukufakaholó, ʻokú ma kehekehe ʻi ha toe ngaahi meʻa lahi. Neongo ʻe fakatupu mafasia ʻeni ʻi he taimi ʻe niʻihi, naʻá ma fakatou ʻilo he ʻikai mahuʻinga ʻa e ngaahi faikehekehe ko iá ʻi hono fakahoa ki he ngaahi meʻa naʻá ma faitatau aí: ko ʻema ʻofa ʻi he ongoongoleleí pea kia Sīsū Kalaisí.
Lolotonga ʻema palani ʻema malí, naʻá ma talanoa lahi ʻaupito fekauʻaki mo e tūkunga ʻo ʻema nofo-malí. Naʻe mahino naʻá ma maʻu ha ngaahi fakaʻānaua kehekehe ki he founga te ma fuesia ai homa fatongia ko e husepāniti mo e uaifí—pea iku ko ha mātuʻá—pea naʻá ku loto-mafasia ai.
ʻOku pehē ʻe he Ko e Fāmilí: Ko ha Fanongonongo ki he Māmaní, “ʻOku ʻi ai ha fatongia toputapu ʻo e husepānití mo e uaifí ke na feʻofaʻaki mo fetauhiʻaki pea ki heʻena fānaú foki.”
ʻOku lahi mo ha ngaahi founga kehe ke fakakakato ai hotau ngaahi fatongia fakaehoa malí ʻo fakatatau mo hotau ngaahi ʻulungāngá mo e aʻusia fakafoʻituituí. Ka ʻi he lolotonga ʻeku teuteu ke mali mo faʻu hoku fāmilí, naʻe fiemaʻu ke u ʻilo ʻa e tuʻunga ʻoku finangalo ʻa e ʻOtuá ke u aʻusia—mo hokosia—ko ha hoa mali pea mo ha tokotahá.
Ko Hai Au ko ha Hoa Malí?
Lolotonga hono palani ʻema malí, naʻá ku faʻa fifili pe ʻe takiekina fēfē ʻema nofo-malí ʻe homa ngaahi faikeheke ʻi he tukufakaholó mo e ngaahi aʻusiá, ʻi he kahaʻu vave maí mo ʻamui ange.
Ka ʻi heʻeku fakalaulaulotó, naʻe toutou haʻu ki heʻeku fakakaukaú ha lea konifelenisi lahi ʻe taha: “Ko e Tukufakaholo ʻo Kalaisí” fai ʻe Uiliami K. Siakisoni ʻo e Kau Fitungofulú ʻI he leá ni, ʻokú ne fakamatalaʻi ʻa e founga ʻoku tau faʻu ai ha tukufakahoko faka-Kalaisi ʻi hotau ngaahi ʻapí, ʻi hotau kaungā-fonongá pea mo e feituʻu kotoa pē ʻoku tau ʻi ai ʻi he taimi ʻoku tau moʻui ʻaki ai e ongoongolelei ʻa e Fakamoʻuí mo feinga ke hangē ko Iá. Naʻá ne pehē, “ʻOku tokoni ʻa e tukufakaholo ʻo Kalaisí ke tau ʻiloʻi kitautolu ʻi hotau tuʻunga totonú, pea ko e taimi ʻoku vakai ʻaki ai ha fakakaukau ʻoku taʻengatá, pea fakapalanisi ʻaki ʻa e angatonú, ʻokú ne fakalahi ʻetau malava ke fakahoko ʻa e palani lahi ʻo e fiefiá.”
“Ko hai au ʻi heʻeku hoko ko ha uaifí?” Te u fehuʻi kiate au ko ha tokotaha toki mali. Ka ko e fehuʻi naʻe fiemaʻu moʻoni ke u ʻeké “Ko e hā ʻoku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní ke u aʻusiá?” Naʻá ku loto ke ngāue ke ʻomi ʻa e lelei taha ʻiate aú, ʻi he tokoni ʻa e ʻOtuá, pea ke faʻu ha nofo-mali ʻoku fakatefito ʻia Sīsū Kalaisí.
Kiate kimauá, naʻe pau ke ma fepoupouaki ʻo fakatatau mo homa ngaahi kehekehe ʻi he tukufakaholó mo e founga naʻe ohi hake ai kimauá. Naʻá ma ʻilo foki ʻe lava ke toutou liliu ʻa e ngaahi tūkungá, pea fiemaʻu ke liliu ʻema foungá ki he tūkunga takitaha.
Femahinoʻaki ʻIate Kimaua
Naʻe ʻikai ngata pē ʻi hono fiemaʻu ke ma feinga ke anga ki homa tūkunga faʻa feliliuakí—naʻe fiemaʻu foki ke ma femahinoʻaki ʻiate kimaua. Pea ʻokú ma kei faifeinga pē! ʻI he hokohoko atu ke liliu ʻema moʻuí, naʻá ma liliu foki mo kimaua.
ʻI heʻeku hoko ko ha tokotaha ʻoku manatu ʻofa ki hono tupuʻangá mo e fāmilí, naʻe faingataʻa ke u feinga ke anga ki he ngaahi tukufakaholo hoku husepānití ʻi he kamataʻangá. Pea naʻe pehē pē kiate ia. Naʻá ma faʻa alea leʻolahi ʻi he taimi ʻe niʻihi pe ko hai naʻe “tonu” angé—taimi ʻe niʻihi naʻe faʻa iku ia ki ha ngaahi meʻa hangē ko e founga fakamaʻa ʻo e singi ʻi he peitó.
Ka neongo ia naʻá ku fakatokangaʻi vave, ʻoku ʻikai faʻa mahuʻinga ange pe ko hai ʻoku tonú ʻo laka ange ʻi he faaitaha mo hoto malí. Naʻe ʻikai mahuʻinga feʻunga ʻa e fekeʻikeʻí mo e ngaahi ongo fakataʻeoli naʻe maʻu hili ha keé ke fakahoko ʻa e ngaahi meʻá ʻi heʻeku foungá. Naʻe fiemaʻu ke u liliu ʻo ʻikai koeʻuhí ke nofo mo hoku husepānití ka ki hono faʻu ʻo ha moʻui foʻou—fakataha mo iá. Naʻe kamata ke ma fakatahaʻi homa ongo tukufakaholó (homa ngaahi tukufakaholo fakafonuá mo fakafāmilí) ke faʻu ʻaki ha tukufakaholo ʻa kimaua pē.
Naʻe founga fēfē ʻema faʻu ha tukufakaholo fakafāmili naʻe fakatefito ʻi he Fakamoʻuí? ʻOku fēfē ʻema kei faʻu pē ha tukufakaholó?
ʻOkú ma feilaulauʻi ʻema loto-hīkisiá. ʻOkú ma fakahaaʻi ha mahino mo ha angaʻofa kae ʻikai feinga ke “mālohi” ʻi he ngaahi fekeʻikeʻí. ʻOkú ma manatuʻi ko e meʻa ʻoku mahuʻinga taha kiate kimauá ko e: ke feʻofaʻaki mo fefakaʻapaʻapaʻaki ʻi ha founga faka-Kalaisi, ke tauhi ʻa e Laumālié ke nofoʻia ʻi homa ʻapí pea fakaʻehiʻehi mei he fekeʻikeʻí.
ʻOku ou kei ako fakaʻaho pē mo hoku husepānití fekauʻaki mo homa tuʻunga fakafoʻituituí pea mo ʻema hoko ko ha ongomeʻa malí. Neongo ʻoku totonu pē ʻema ngaahi aʻusia kehekehe mo e ngaahi tukufakaholo kimuʻa ʻi he malí, ka ko e tukufakaholo mahuʻinga taha ʻe lava ʻo tokoni ke mahino kiate kimaua ko hai kimauá ko ha tukufakaholo ʻoku fakatefito ʻia Sīsū Kalaisi.
Ko e Tukufakaholo ʻo Kalaisi ʻi he Nofo-Malí
Pea ko e hā koā ʻa e tukufakaholo ʻo Kalaisí? Naʻe pehē ʻe ʻEletā Siakisoni “okú ne fakalahi ʻetau malava ke fakahoko ʻa e palani lahi ʻo e fiefiá,” ka ʻoku ʻuhinga ia ki he hā?
Kiate aú, ko e tukufakaholo ʻo Kalaisí ko ha tukufakaholo ia ʻo e founga ʻo e aʻusiá. ʻOku ʻuhinga ia ki he vakai ki he ivi malava ʻiate au mo e niʻihi kehé, tautefito ki he ivi malava ʻi heʻeku nofo-malí. Kuo teʻeki fuoloa ʻeku nofo-malí, ka kuo fuoloa feʻunga ia ke u ʻilo kuo hoko ʻa e nofo-malí ko e taha ʻo e ngaahi founga lelei taha kuo tokoniʻi ai au ʻe he Tamai Hēvaní ke u hoko ko ha tokotaha mo ha ākonga lelei ange ʻa Kalaisi.
Neongo pe ko e hā ha ngaahi tuʻunga mo ha ngaahi tūkunga foʻou ʻokú ke ako ke foua ʻi hoʻo nofo-malí, ʻiloʻi ʻi hoʻo pīkitai ki ho ngaahi fuakavá pea fakahā ki ho hoa-malí ha ʻofa, fakamolemole, mo ha tokoní, te ke maʻu ʻa Kalaisi ʻi homo vā fetuʻutakí.