“Na Veiqaravi Vakarisito e Vakamalumutaka na Yalo, Tadolava na Katuba e Corsica,” Liaona, Janu. 2026.
Na Veiqaravi Vakarisito Vakamalumalumutaka na Yalo, Tadolava na Katuba e Corsica
Ena lomasoli me ra vukei na lewenivanua ena sala cava ga era rawata, era sa nanamaki na daukaulotu ki na yanuyanu ena Wasa Veimama oqo ni sureta na tamata me ra lako mai vei Karisito.
E kila vinaka sara na turaganikoro e Bastia ni rau sa vulagi na daukaulotu e duri tu e matana. Cava na vuna, a vananuma o koya, era lako mai kina na cauravou mai na vanua tale eso ka dolea me vukei ira na nona tamata ena yanuyanu o Corsica?
Ni oti e dua na cegu, sa ciqoma o koya na nodrau dolele ka bolei rau me rau tiko ena mataka caca ka tarava me rau boroya na nona otela lailai.
Dina ki na nodrau yalayala, rau a yaco yani na cauravou ena 7 na mataka, ka vakarau tu me rau boroya na otela ni turaganikoro ena yanuyanu vakaiyaloyalo oqo ena baravi kei Varanise ena Wasa Veimama.
Ni yaco yani emuri na turaganikoro ki na otela ena siga oya me raici rau na daukaulotu ni rau se cakacaka tikoga ena baravi todravi siga, “e kurabui saraga o koya ni raici keirau ekea,” kaya o Jake Lowry, dua vei rau na daukaulotu e veiqaravi tiko ena gauna oya.
Ni kurabuitaka na nodrau lomasoli ni dolea tu na nodrau gauna me vukei ira na tamata erau sega ni kila, a malumu sobu na veitarovi i turaganikoro ka “kerea me keitou dabe sobu ka tukuna vua na ka keirau gadreva,” a kaya o Baraca Lowry.
Rau a wasea na daukaulotu na kosipeli ka tukuna na nodrau inaki me vakalougatataki ira na tamata ena yanuyanu o Corsica. Rau vakamacalataka na dredre ni kena laurai e dua na vale baleta ni ra sega ni taleitaki ira mai taudaku na vakaitikotiko ekea. Ena vica na vula ki liu, era sa vagalalataki kece na daukaulotu mai na yanuyanu ena vuku ni tataqomaki. Ia o rau na daukaulotu tagane oqo sa tadolava tale ki na cakacaka ni kaulotu.
A vakarorogo toka o turaganikoro vei rau na daukaulotu tagane. “Ena mataka ka tarava,“ a kaya o Baraca Lowry, “sa rawata o koya e dua na vale toka matau vei keirau ka vola tu e dua na ivola lomavinaka.”
Ena yakavi oya, ni oti na nodrau vakacoko ena nodrau itikotiko vou, “a basika e rua na ivakalesilesi mai na valenivolavola ni turaganikoro me kidavaki keirau ka vakadeitaka ni keirau sa ciqomi ka taqomaki tu ena siti oya,” a kaya o Baraca Lowry.
Vakalekaleka, sa tekivu gole mai kina soqoni ni Sigatabu na turaganikoro kei na watina kei na lewe ni tabana, ka rau taleitaka sara na laga serenilotu. Sega ni dede sa papitaiso na wati turaganikoro.
Qele bulabula
Mai na itekitekivu malua oqo ena itekivu ni 1990, sa vakawakana na Lotu ena yanuyanu rogo oqo ka a sucu kina o Napoleon Bonaparte. Sa tekivu tete na cakacaka ni kaulotu. Ni oti e tolu na vula, sivia e 40 na tamata sa mai lotu tiko ena dua na vanua totoka ni soqoni ka vakarautaka na turaganikoro.
“Ni railesuvi, eda raica rawa ni sa vakadinadina tu na liga ni Turaga ena gauna kei na sala me tauyavutaki kina na Lotu ena yanuyanu o Corsica,” a kaya o Richard W. Thatcher, ka peresitedi tu ni Tabana ni Kaulotu e France Marseille, ka sa Tabana ni Kaulotu France Lyon ena gauna oqo.
Ia na rawati ni tiko dei ena yanuyanu a sega ni ka rawarawa. Na sasaga taumada mera vakatikori na daukaulotu a saqati tu ena veivakarerei. “Na veiqati katakata vei ira na kai Varanise mai vei ira na itaukei e Corsica sa tubu tikoga ena itekivu ni 1990,” a kaya o Baraca Thatcher.
Era vakaraitaka na itaukei e Corsica na nodra sega ni duavata kei ira mai taudaku ena nodra caka gasaukuro e vale me vakarusa na nodra bisinisi kei na iyauqaqa na vulagi. “E sega tu ni ka vou,” kaya o Elder Darin Dewsnup, “me rogoci veitaravi na kacabote e veisiga ena siti. Keirau sega ni kai Vanise, ia keirau sega talega ni kai Corsica. ”
Era sa vakasalataki na daukaulotu ena veika rerevaki, ni kacabote e dua na gasaukuro ena nodra yasayasa, a tokitaki na va na daukaulotu ena yanuyanu kina dua tale na tabana ni kaulotu ena tailevu o Varanise.
“Era sa sega ni tiko ena yanuyanu na neimami daukaulotu,” kaya o Baraca Thatcher, ka tukuna na leqa oqo sa dua na madigi ni vuli kei na tubu.
Na Veiqaravi Vakarisito na iSaunitaro
Me kilai vinaka na inaki vakalomalagi, rau a yalataka na daukaulotu me rau vulica na bula kei na ilesilesi ni iVakabula me rau kila vinaka kina na Nona sala. Rau sa vulica na Nona ivakarau ni veiqaravi kei na yalololoma, ka okati kina na veivakani kei na veivakabulai kei na veilomani. Rau sa duavata ni sa ka bibi na veiqaravi ena kena rawati na yalodei ni tamata kei na veiqaravi ena ivakarau ni Turaga.
Ena dua na rai vakavoui ni veiqaravi, a vakau tu e tolu na daukaulotu me ratou laki dolava tale na cakacaka e Corsica ena Maji 1992. Ena gauna oqo, ratou sa vakau ki nai karua ni siti levu duadua, ena yanuyanu o Bastia. Ekea rautou sa navuca me sotavi ira na tamata ena kena ivalavala donu ga ka sega ni tukituki ena katuba, ni dau vakavurere eso na gauna vei ira na lewenivanua.
”A saumi tu na neitou masu. Keitou vakila ni rawa ni vakaraitaka na neitou lomavinaka na veiqaravi ki na itikotiko raraba ka vakamalumalumutaka na lomadra na tamata ka saqati ira mai taudaku, ” kaya o Baraca Thatcher.
Sa vakatakilai ratou na daukaulotu vou kivei ira na lewenivanua ena dolei ni veivuke ena sala cava ga e rawa. Ratou wereca na iteitei ni matavuvale, vakavinakataka na motoka eso, ka vakakina na turaganikoro, boroya tu na nona otela makawa. Ratou sa vakaveitokani sara, ka vakavinavinakataki na nodrautou sasaga. Ratou dau via kerei tu me ratou dabe sobu ki na dua na bilo “limonata” (lemonade) ka “tukuna vei keimami na nomudou lotu,” kaya o Baraca Thatcher. Sega ni dede, “sa vakayaco veisau na neitou gagadre.”
E dua na vakatataro taumada sa yaco tu me papitaiso kina na matavuvale na Lota, ka sa muataki tu kina dua tale na vakatataro. Ni rautou curuma na daukaulotu na vale ni dua ka vakatataro, na tina ni matavuvale, ka a masu tu me kila na dina, “sa tekiduru ka tagi ena vakavinavinaka kivua na Turaga ena saumi ni nona masu.”
Semati e dua na Tawase
Ena itekivu ni nodra veiqaravi e Bastia, era sa bole na daukaulotu me veiqaravi ena valenibula levu ni Katolika, ia na monsignor ka liutaka tiko na valenibula a vakasukai na nodra veiqaravi ni kila tu na nodra lotu. A lomalomarua o koya mera vakaitavi na duidui vakabauta Vakarisito ena valenibula.
Ena vica na vula imuri, ena Me 1992, a kasauru kina e dua na iwase vakaitamera ni valenisarasara ni soka ena dua na sotasota levu, ka mate kina e lewe 19 ka ra cicivaki ivalenibula e udolu na sarasara ena mavoa bibi.
Ni kasura na valenisarasara ni soka e Corsica, ka vakamatea e 19 ka vakamavoataka e udolu, era a veiqaravi vakabalavu na daukaulotu ena veivuke ni kena qaravi na leqa tubukoso ena valenibula.
iTaba mai vei Craig Peterson
Sa veivakadrukai na levu ni mavoa ena valenibula. Era vakasinaita na rumu eso ka tuvani ena yasa ni olo na dauveitokoni ni soka ka mavoa tu. Eso era vukataki tu ki na tailevu i Varanise me ra qaravi. Na monsignor, ena nuiqawaqawa me so na voladia nuitaki, a nanuma e dua na kadi era a biuta tu mai na daukaulotu ka qiriti ira mera veivuke.
Ena 36 na auwa, era kusarawa na daukaulotu ena itavi vakayadua, veivuke tu ena veimataqali veiqaravi tubukoso, vakataka na vakalili laini ni IV, veivakadretitaki, samaki rumu, ka tosoi ira na mavoa. Eratou solia na veivakalougatataki ni matabete vei ira na lewe ni tabana ka mavoa ena kasauru.
Ni vakaraica toka na monsignor na nodra sasaga tawaguce na daukaulotu, a kacivi ira vata ka liutaki ira kina veiyasa ni valenibula, ka tukuna vei ira na tauvimate nio ira na daukaulotu sa tamata ni Kalou ka me ra caka veivakalougatataki vei ira sa mavoa tu.
E nanuma lesu o Baraca Thatcher: “Keimami sa rawata na veidokai kei na qoroqoro ni dua na ivakalesilesi levu ena siti kei na dua na itutu vakalotu bibi mai na neimami veiqaravi.” E vakamalumalumutaka na yalo ka veivuke ni kauta tani na veivorati ena itikotiko raraba, kaya o koya. “Sa ka bibi oqo ki na rawaka ni neimami sasaga vakaulotu.”
A kaya o Jason Soulier, peresitedi ni Tabana ni Kaulotu e France Lyon ena 2024: “Nikua, na cakamana ni tubu sa tomani tu e Corsica, veitalia na vakacaca eso. Ena 2024, era a gole e 14 na lewe ni Tabana e Bastia kina Valetabu e Parisi Varanise mera laki vakayaco cakacaka ni valetabu ena siga veitaravi eso, na ilawalawa levu duadua me lako mai na Yanuyanu tutani oqo ni Wasa Veimama kina dua na valetabu. Ena nodra veivuke na veiwatini qase cake kei na lima na daukaulotu tagane kei na yalewa gugumatua, sa tomana tikoga na Turaga me vakalougatataka na yanuyanu parataisi oqo ena saumaki vou eso.”