“Ngaahi Temipalé: Ko ha Hūfangaʻanga maʻa Saione,” Liahona, Sune 2025.
Ngaahi Fakakaukau Fakahisitōlia ki he Fale ʻo e ʻEikí
Ngaahi Temipalé: Ko ha Hūfangaʻanga maʻa Saione
ʻOku tau fakataha ʻi he ngaahi temipalé ʻo maʻu ha hūfangaʻanga mei he ngaahi matangi ʻo e moʻuí.
ʻŪ taá meia Gillian Needham, Martin Hunter, mo Cameron Spencer/Getty Images
ʻI he 12:51 p.m. ʻo e ʻaho 22 ʻo Fēpueli, 2011, naʻe hoko ha mofuike 6.3 hono lahí ʻo fakatupu ha maumau lahi ʻi Kulaisiseesi, Nuʻu Sila. Naʻe mate ai ha kakai ʻe toko teau valungofulu mā nima, pea naʻe lavea ha niʻihi ʻe lauafe. Naʻe ongo ʻaupito ʻa e manavaheé mo e moveuveu ʻi he koló. Naʻe laulau houa ʻeku fakaʻuli holo ʻi he ngaahi fale ne holó ke tānaki ʻeku fānaú mei honau ngaahi ʻapiakó pea kumi hoku husepānití, ʻa ia naʻá ne ʻi he feituʻu ʻo e kolo ne hoko ai e maumau lahi tahá.
ʻI heʻemau foki pē ki ʻapí, naʻe fiemaʻu ke mau fili ʻa e meʻa ke faí. Naʻe ʻikai malu ke mau nofo ai, ko ia naʻa mau fakavavevave leva ʻi he hoʻatā tatau pē ke faʻo ha ngaahi meʻa pea kamata ke mau fakaʻuli fakatokelau. Naʻe ʻikai ke mau ʻilo te mau aʻusia ha ngaahi mana lahi ʻi heʻemau fonongá.
ʻI heʻemau mavahe mei he koló, naʻe mei maha ʻemau vēní, ka naʻa mau lava ʻo ʻutu ʻi he fuofua pausa ne toe fakaavá. Naʻe faingataʻaʻia fakamakēnika foki mo ʻemau vēní, ko ia ne mau ʻave ia ki ha fale tauʻanga meʻalele ke fakaleleiʻi. ʻI heʻemau ō ke ʻave e meʻalelé, naʻe ʻikai ke ʻeke totongi mai ʻa e tokotaha ʻenisiniá, ʻo ne talamai ʻokú ne fietokoni kiate kinautolu ne uesia ʻe he mofuiké. Naʻe angaʻofa mai homau ngaahi kaungāmeʻá mo e fāmilí, ʻo tokoni ke fakanonga kimaua mo ʻema fānaú.
Naʻe faifai peá ma fakaʻuli ki Hemilitoni, ʻi ha maile ʻe 500 tupu (kilomti ʻe 800) ki he fakatokelau ʻo Kulaisēsí. Naʻe lava homau fāmili kei īkí ʻo nofo ʻi ha taha ʻo e ngaahi loki mohe ʻo e fānau akó ʻi ha ʻapiako naʻe taʻofi ʻi he tafaʻaki ʻo e Temipale Hamilton New Zealand. Naʻá ma feinga ʻi ai ʻi he konga ki lalo ʻo e temipalé ke tokoniʻi ʻema fānaú ke nau fakaakeake mei he faingataʻaʻia ʻo e hoko ko ha kau kumi hūfanga ʻi he mofuiké.
ʻOku ou manatuʻi ʻeku sio hake ki he taua ʻo e temipalé mo mihiʻi ʻeku mānavá kimuʻa peá u hū ki lotó, pea naʻe fiemaʻu ha loto-toʻa ke u tali, he ʻikai holo ʻo hangē ko e ngaahi fale ko ia naʻe holofa ʻi homau koló. ʻI he loki hūʻanga ki he temipalé, naʻe ʻomi ʻe he Laumālié ha nonga kiate kimautolu ʻi heʻemau palani ʻemau ngaahi sitepu hokó: ʻa e founga te mau kamata ai ke fakaleleiʻi e ngaahi meʻa ʻoku hokó pea laka ki muʻa ʻi heʻemau moʻuí.
Ko e tokotaha naʻá ne faʻú mo hono fāmilí ʻi tuʻa ʻi he Temipale Hamilton New Zealand
Ko ha Ungaʻanga mei he Matangí
ʻI he konga kimuʻa ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí, naʻe folofola ʻa e ʻEikí, “ʻOku ou fekau kiate kimoutolu ke mou langa ha fale kiate au, ki hono tānaki fakataha ʻo ʻeku kau māʻoniʻoní, koeʻuhí ke nau lava ʻo hū kiate au” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 115:8). Naʻe fakamatalaʻi ʻe he ʻEikí, ko e tānaki fakataha ko ʻeni ʻo e Kau Māʻoniʻoní ko ha “maluʻanga, pea ko ha ungaʻanga mei he afaá” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 115:6). Hili ha mofuike, naʻe hoko ʻa e Temipale Hemilitoní ko ha feituʻu hūfangaʻanga maʻa hoku fāmilí.
Naʻe fanongonongo ʻa e Temipale Hemilitoní ʻi he 1954, pea hoko mai ai mo ha kole tokoni ki he langá. Naʻe tokoni ʻa e Kāingalotu Nuʻu Silá ʻi he taimi pē ko iá. Naʻe uiuiʻi fakaʻofisiale ha kau talavou, kau finemui, mo ha ngaahi hoa mali ʻe niʻihi ke nau hoko ko ha kau faifekau ngāue. Naʻe fakakau mai ha niʻihi kehe ʻe he fāmilí mo e ngaahi kaungāmeʻá. Naʻe ongoʻi ʻe ha niʻihi naʻe ueʻi fakalaumālie kinautolu ke nau omi ʻo tokoniʻi ʻa kinautolu naʻe kau ʻi he langá ʻaki ʻenau foaki ha meʻakai pe tokoni fakapaʻanga.
Hili hono fakatapui ʻo e temipalé ʻi he 1958, naʻe fakatahataha mai ha Kāingalotu tokolahi ki he temipalé mei Nuʻu Sila mo e ʻĒlia Pasifikí ke maʻu honau ʻenitaumení mo e silá. Hangē ko ʻení, ʻi he taimi naʻe fanongo ai ʻa Vahaʻi mo Sela Tonga mei Tonga ʻe langa ha temipale ʻi Nuʻu Silá, naʻá na palani ke ʻalu ki he fakatapuí. Neongo e faingataʻaʻia fakapaʻanga ʻa Vahaʻi mo Sela ke folaú, ka ko e fuofua ongomeʻa mali kinaua ke silaʻi ʻi he Temipale Hemilitoní.
Tā ʻo e Temipale Hamilton New Zealand naʻe faitaaʻi ʻe Brent Thomson
Ko ha Hūfangaʻanga mei he Māmaní
Kuo hoko foki ʻa e Temipale Suva Fisí ko ha hūfangaʻanga maʻá e Kāingalotu ʻi he Pasifikí kuo nau fakatahataha mai ki aí. Naʻe fakatapui ʻa e temipalé ʻi he ʻaho 18 ʻo Sune 2000, lolotonga ha taimi ʻo e moveuveu fakapuleʻangá. ʻI he lotu fakatapuí, naʻe lotu ai ʻa Palesiteni Kōtoni B. Hingikelī (1910–2008) ʻo pehē: “Kuó Ke ʻofeina kimautolu ʻaki ha temipale ʻi he motú ni. He ʻikai ke mau toe fononga mamaʻo atu ʻi he tahí ke fai ʻa e ngāue kuó Ke fokotuʻu ʻoku toputapu mo fiemaʻu ki Hoʻo Kau Māʻoniʻoni ʻi he kuonga fakakosipeli ko ʻeni ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní. Kuó ke ʻafioʻi ʻemau ngaahi lotú mo tokanga ki heʻemau ngaahi kolé koeʻuhí ke hoko mai ʻa e tāpuaki ko ʻení kiate kimautolu.” Lolotonga ha taimi faingataʻa, naʻe maʻu ʻe he Kāingalotu ʻi Fisí ha nonga ʻi loto ʻi he ngaahi holisi ʻo e temipalé, ko ha hūfangaʻanga moʻoni mei he fekeʻikeʻí.
ʻI he ʻaho 20 ʻo Fēpueli 2016, naʻe fakaʻauha ʻe he saikolone ko Uinisitoní ha ngaahi ʻapi ʻe lauiafe. Ko e afā lahi taha ia ne lekooti, ke tō ʻi Fisí. ʻI he ʻaho hono hokó, naʻe toe fakatapui ʻe Palesiteni Henelī B. ʻAealingi, ko e Tokoni ʻUluaki ʻi he taimi ko iá ʻi he Kau Palesitenisī ʻUluakí, ʻa e Temipale Suva Fisí hili hano fakaleleiʻi māhina ʻe 16. Naʻá ne lotu ʻo pehē: “ʻOku mau fakamālō ki Hoʻo ʻAfió koeʻuhí ko Hoʻo Kāingalotu faivelenga ʻi he fonua fakaʻofoʻofá ni. ʻOku mau tuku hoʻo ngaahi tāpuakí kiate kinautolu, koeʻuhí ke tāpuakiʻi ʻa kinautolu ʻaki ʻa e ʻofa mo e melino, pea ke ʻaonga honau ngaahi fonuá, pea ke fakamoʻui mo maluʻi ʻa kinautolu ʻi heʻenau ngaahi ngāue māʻoniʻoní. ʻOku mau kole atu ke maluʻi kinautolu mei he ngaahi matangi ʻo natulá pea mo e ngaahi fepakipaki ʻa e tangatá ʻi heʻenau ʻaʻeva talangofua ki Hoʻo ngaahi fekaú.”
ʻOku ʻomi ʻe he ngaahi temipalé ha hūfangaʻanga fakalaumālie ʻaki hono tataki kitautolu kia Sīsū Kalaisi. ʻE lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe heʻetau fehokotaki mo Ia ʻo fakafou ʻi heʻetau ngaahi fuakavá ke tau matuʻuaki ʻa e ngaahi matangi fakalaumālie hangē ko e ngaahi faingataʻá mo e ngaahi ʻahiʻahí. Naʻe palōmesi mai ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni: “He ʻikai ha meʻa ʻe tokoni lahi ange kiate koe ke ke pīkitai ai ki he vaʻa ukameá ka ko e faʻa moihū ʻi he temipalé ʻo fakatatau mo hoʻo tūkungá. He ʻikai ha meʻa te ne maluʻi lahi ange koe ʻi hoʻo fepaki mo e ngaahi ʻao fakapoʻuli ʻo e māmaní.”
ʻI he lahi ange ʻa e ngaahi temipale kuo fanongonongo he taimi ní, lolotonga hono langá, pe ngāue ʻi he funga ʻo e māmaní, ʻoku fakaʻau ke faingofua ange ki he Kāingalotú ke nau tānaki fakataha mo kumi hūfanga ʻi he ngaahi temipalé. Neongo pe ko e hā e mamaʻó, ka ʻoku tohoakiʻi e kau muimui ʻo e ʻEikí ki Hono falé ʻi he taimi ʻoku nau fiemaʻu ai e hūfangaʻanga ʻokú Ne talaʻofa ki Hono kakai ʻo e fuakavá. ʻI heʻetau tauhi moʻoni ki he ngaahi fuakava kuo tau fai ʻi he fale ʻo e ʻEikí, te tau maʻu maʻu pē ʻa e nonga mo e hūfangaʻanga lahi tahá ʻo fakafou ʻi hotau Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisí.