Whāngaia ngā Aka, kātahi ka Tipu ngā Manga

He tau nui te tau 2024 mōku. Koia te tau 75 mai i te wā i rumakina ahau, ā, i whakaūngia ahau hei mema o Te Hāhi o Ihu Karaiti o te Hunga Tapu i ngā Rā o Muri Nei i Zwickau, Germany.

He taonga taku mematanga i te Hāhi o Ihu Karaiti ki ahau. Kia tatauria i roto i te iwi kawenata o te Atua, i ō koutou taha, e aku teina me aku tuāhine, koia tētahi o ngā hōnore nui mōku i tōku oranga.

I a au e whakaaro ana e pā ana ki tōku ake huarahi o te apatakitanga, e rite tonu ana te huri o ōku whakaaro ki tētahi whare tawhito i Zwickau, i reira ōku mahara aroha mō taku haere ki ngā huinga hākarameta o te Hāhi o Ihu Karaiti i ahau e tamariki ana. Koinā te wāhi i whāngaia tuatahitia te kākano o tōku whakaaturanga.

I tēnei whare karakia tētahi ōkana hau. I ia Rātapu ka tohua tētahi tama ki te panapana i te kakau ki runga, ki raro kia taea te whakatangi i te ōkana rā. Nāku anō ia i āwhina i ētahi wā ki te mahi i tēnei mahi nui.

I te whakaminenga e waiata ana i ā tātou hīmene, ka pēhi iho au i runga i tōku kaha katoa kia kaua e pau te hau i roto i te ōkana. Atu i te tūru whakahaere hau, i pai rawa taku tirohanga atu ki ngā wini kano pīata, tētahi e whakaahuahia mai ana te Kaiwhakaora a Ihu Karaiti, ā, ko tētahi atu e whakaahuahia mai nei a Hōhepa Mete i roto i te Uru Rākau Tapu.

E maumahara tonu ana ahau ngā kare ā-roto tapu i rongo ai au i ahau e titiro atu ana ki ngā wini e pūhana mai ana i ngā hihī o te rā, e whakarongo ana ki ngā whakaaturanga o te Hunga Tapu me te waiatatanga o ngā hīmene o Hīona.

I taua wāhi tapu, i whakaatu mai te Wairua o te Atua ki ahau i roto i tōku hinengaro me tōku ngākau he pono tērā: Ko Ihu Karaiti te Kaiwhakaora o te ao. Koinei Tana Hāhi. I kite te Poropiti Hōhepa Mete i te Atua te Matua rāua ko Ihu Karaiti, ā, i rongo ia i ō Rāua reo.

I te tīmatatanga o tēnei tau, i ahau e mahi Hāhi ana i Ūropi, i whai wā au kia hoki atu ki Zwickau. He mea pōuri, kāore e tū tonu ana taua whare karakia ki reira i tēnei wā. I turakina iho i ngā tau maha ki muri kia hangaia ai tētahi whare kāinga maha.

E whakaae ana he mea pōuri kia mōhio he rau mahara noa tēnei whare aroha mai i te wā e tamariki ana ahau. He whare tapu tēnei ki ahau. Engari i whare noa iho.

Hei tauaro, kāore anō kia memeha noa ngā whakaaturanga wairua i pā mai ai ki ahau i ērā tau maha ki muri. Koia kē, kua kaha ake. Kua meinga ngā mea i ākona ai au i ahau e rangatahi ana e pā ana ki ngā tikanga mātāmua o te rongopai o Ihu Karaiti hei tūāpapa mōku puta noa i tōku oranga. Kua piri tonu mai te hononga kawenata i tuituia ki tōku Matua i te Rangi rāua ko Tana Tama Aroha—i muri rawa iho i te turakitanga iho o te whare karakia o Zwickau me ōna wini kano pīata.

“Ka pahemo atu te rangi me te whenua,” tā Ihu, “engari e kore aku kupu e pahemo atu.”

“Ka wehe ngā maunga, ka tangohia ngā puke; engari e kore te atawhai e wehe atu i a koe, e kore rānei te kawenata o taku rangimārie e tangohia atu, e ai tā te Ariki.”

Ko tētahi o ngā mea nui e taea te ako i tēnei oranga, koia, ko te rerekē i waenga i ngā mea mau tonu me ngā mea karekau. Ina mārama tātou ki tērā, ka rerekē ngā mea katoa—ō tātou hononga whanaungatanga, ngā kōwhiringa e kōwhiria ai e tātou, me ā tātou mahi tētahi ki tētahi.

He mea nui te mōhio he aha ngā mea mau tonu i ngā mea karekau kia whakatipu ai i tētahi whakaaturanga mō Ihu Karaiti me Tana Hāhi.

Ko tā te rongopai a Ihu Karaiti kua whakahokia mai nei, e ai ki tā te Poropiti Hōhepa Mete i whakaako, “he rapu i ngā mea katoa, me ngā mea pono katoa.” Engari ehara i te mea e taurite ana te wāriu o ngā mea pono katoa. He mea tino nui ētahi o ngā mea pono, he mea tika, e piri ana ki te aka o tō tātou whakapono. He whatianga, he manga noa iho ētahi atu—e whai wāriu ana, engari e pērā ana anake mehemea kei te hono ki ngā tikanga mātāmua.

Nā te Poropiti a Hōhepa Mete i whakapuaki, “Ko ngā tikanga mātāmua o tō tātou whakapono, arā, ko te whakaaturanga o ngā Āpotoro me ngā Poropiti, e pā ana ki a Ihu Karaiti, ki Tana matenga, ki Tana tanumanga, ā, ki Tana aranga ake anō i te rā tuatoru, ā, ki Tana kakenga ake ki te rangi; he whatianga noa iho ngā mea katoa e hāngai ana ki tō tātou whakapono.”

Kia pēnei kē te kupu, ko Ihu Karaiti me Tana whakahere whakamārie te aka o ō tātou whakaaturanga. He manga ērā atu mea katoa.

Ehara i te mea kāore ngā manga i te whakahirahira. Me whai manga te rākau. Engari kia pērā i tā te Kaiwhakaora i kī ai ki Ana apataki, “E kore e taea kia puta he hua rākau i a ia anō, ki te kore e puta i te wāina.” Ki te kore he hononga ki te Kaiwhakaora, arā, ki te whāngaitanga e ahu mai ana i ngā aka, ka memenge, ā, ka mate te manga.

Ki te tahuri atu ki te whāngai i ō tātou whakaaturanga o Ihu Karaiti, tērā pea ka pōhēhē tātou he manga te aka. Koinei te hapa i kite ai a Ihu i roto i ngā Whārihi i te wā i a Ia. I aro nui atu rātou ki ngā wāhanga iti o te ture nā konā kīhai rātou i aro ki ngā mea i kīa ai e te Kaiwhakaora ko “ngā take taumaha ake”—ko ngā tikanga mātāmua pērā i te “tika, te aroha me te whakapono.”

Ki te hia whāngai koe i tētahi rākau, ehara i te mea me piupiu wai ki ōna manga. Me whāngai ōna aka. Waihoki, ki te hiahia koe kia tipu ngā manga o tō whakaaturanga kia puta ai he hua, whāngaia ōna aka. Mehemea e rangirua ana koe e pā ana ki tētahi tikanga, tētahi mahinga rānei, tētahi āhuatanga rānei o te hītori o te Hāhi, e rapu māramatanga i runga i te whakapono ki a Ihu Karaiti. Rapua te māramatanga e pā ana ki Tana whakahere mōu, mō Tōna aroha mōu, mō Tāna e pai ai mōu. Whai atu i a Ia i runga i te whakaiti. Ka kaha haere ngā manga o ō koutou whakaaturanga mai i tō whakapono hōhonu ki te Matua i te Rangi me Tana Tama Aroha.

Hei tauira, ki te hiahia koe ki tētahi whakaaturanga kaha e pā ana ki te Pukapuka a Moromona, me aro atu ki tana whakaaturanga mai mō Ihu Karaiti. Kia aro ki te āhua o tā te Pukapuka a Moromona whakaatu Mōna, he aha tāna e ako ai Mōna, ā, me pēhea tana tono me tana whakaawe i a koe kia haere mai ai ki a Ia.

Mehemea kei te rapu koe i tētahi āhuatanga pai ake i roto i ngā huinga Hāhi, i roto rānei i te temepara, tēnā, me rapu e koe te Kaiwhakaora i roto i ngā tikanga tapu e whiwhi ai tātou i roto rā. Rapua te Ariki i roto i Tana whare tapu.

Mehemea ka ruha koe, ka warea rānei e tō karangatanga Hāhi, me ngana ki te aro pūmau atu ki a Ihu Karaiti. Meatia tērā hei tohu mō tō aroha ki a Ia.

Whāngaia ngā aka, kātahi ka tipu ngā manga. Ā, hei tōna wā, ka whai hua.

Ehara i te mea ka hua noa te whakapono kaha i a Ihu Karaiti. E kāo, i roto i tēnei ao kikokiko, koinā ngā tūmatakuru me ngā taraongaonga o te rangirua e warowaro ana. Me aro pūmau ngā mahi ki te rākau kaha, ki te rākau whai hua o te whakapono. Ā, ko tētahi o ngā āhuatanga whakahirahira o taua mahi, arā, ko tā tātou whakahōhonu i ō tātou aka ki roto i te Karaiti.

Hei tauira: Hei te tīmatanga, tērā pea ka kumea tātou ki te rongopai o te Kaiwhakaora me te Hāhi nā te mea e mīharo ana tātou ki ngā mema manaaki, ki te pīhopa rānei, ki te āhuatanga mā o e whare karakia rānei. He āhuatanga whakahirahira rawa ēnei hei whakatipu ake i te Hāhi.

Hei aha koa, ki te kore ngā aka o ō tātou whakaaturanga e hōhonu ake i tērā, ka ahatia ina hūnuku tātou ki tētahi atu whare karakia kāore i te tino rite ki te mea pai o mua, me ngā mema kāore i te mema tino manaaki, me tētahi pīhopa tērā pea ka takahi ana kōrero i ō tātou mauri?

Hei tauira anō: E tika ana rānei kia manakohia, nā, ki te pupuri tātou i ngā whakahaunga, ā, ki te hīria i roto i te temepara, ka manaakitia tātou ki tētahi whānau nui, tētahi whānau koa, me ngā tamariki whakarongo, e ū katoa ai rātou ki te Hāhi, e mahi ana i ngā mīhana, e waiata ai i roto i te rōpu waiata o te wāri, me te whakapaipai anō i te whare karakia ia Rāhoroi, ia Rāhoroi?

E manako nui ana ahau ka kitea e tātou tēnei āhuatanga i ō tātou oranga. Engari ka aha ki te kore? Ka herea tonutia tātou ki te Kaiwhakaora ahakoa he aha te aha—e whakawhirinaki ana ki a Ia me Tōna ake taima?

Me pātai ki a tātou anō: Kua whakatūria ake tōku whakaaturanga ki runga i ōku tūmanako mō tōku oranga? E hāngai ana ki ngā mahi me ngā whakaaro o ētahi atu? Kua whakatūria pakaritia rānei ki runga i a Ihu Karaiti, “kua whakahōhonutia ōna aka, ā, kua whakatūria ake i a Ia,” ahakoa he aha ngā panonitanga o te oranga?

E kōrero ana te Pukapuka a Moromona e pā ana ki tētahi iwi “i kaha ki te ngohengohe ki ngā tikanga o te Atua.” Engari, whai muri ka haere mai tētahi kaiwhakahē ko Korihoro tōna ingoa, e whakatoi ana i te rongopai a te Kaiwhakaora, e karangatia ana e ia he mea “rorirori” ā, he “whakarerenga iho rorirori nā ō rātou tūpuna.” Nā Korihoro i “ārahi atu ngā ngākau o te tokomaha, nā konā kake ake ō rātou māhunga i runga i te whakarihariha.” Engari kāore i taea e ia te tinihanga i ētahi, i te mea, he nui noa atu te rongopai a Ihu Karaiti i te whakarerenga noa iho.

He kaha te whakapono ina hōhonu ōna aka i roto i ngā āhuatanga ake kua pā pū ki a koe anō, te ū kaha ki a Ihu Karaiti, ahakoa he aha ō tātou whakarerenga, he aha rānei ngā kōrero, ngā mahi rānei a ētahi atu.

Ka whakamātauria ō tātou whakaaturanga. Ehara te whakapono i te whakapono mehemea kāore i whakamātauria. Ehara te whakapono i te kaha mehemea kāore i whakahēngia. Nō reira kaua e māharahara mēnā ka pā mai ngā whakamātautau o te whakapono, mehemea rānei kei a koe ngā pātai kāore anō kia whakautua.

Ehara i te mea me mārama tātou ki ngā mea katoa i mua i tā tātou mahi. Ehara tērā i te whakapono. Pērā i tā Arami i whakaako ai, “Ehara te whakapono i te mātauranga tika rawa ki ngā mea katoa.” Ki te tatari tātou kia mahi tae noa ki te wā kua whakautua ā tātou pātai katoa, ka whakawhāitihia rawatia e tātou te huarahi e taea ai e tātou te mahi pai, ā, ka whakaitia hoki te mana o tō tātou whakapono.

He ātaahua te whakapono i te mea ka tipu tonu ahakoa kāore e puta mai ngā manaakitanga i manakohia ai e tātou. Tē taea e tātou te matakite atu i ngā wā e heke mai ana, kāore tātou i te mōhio ki ngā whakautu katoa, engari e taea ana e tātou te whakawhirinaki ki a Ihu Karaiti i a tātou e koke tonu ana ki mua, ki runga nā te mea ko Ia tō tātou Kaiwhakaora, tō tātou Kaihoko.

Ka ū tonu te whakapono i roto i ngā whakamātautau me ngā uauatanga o te oranga nā te mea kua hōhonu ōna aka i roto i te Karaiti me Tana whakaakoranga. Ko Ihu Karaiti rāua ko tō tātou Matua i te Rangi Nāna nei Ia i tuku mai, ko Rāua te toka tū moana o tō tātou whakawhirinaki.

Ehara te whakaaturanga i te mea hanga tahi noa iho kātahi ka tū tonu āke ake ake. He rite kē ki tētahi rākau e whāngaia tonutia ai i ngā wā katoa. Ko te whakatō i te kupu a te Atua ki roto i tō ngākau te taumata tuatahi noa iho. Ina tīmata te tipu o tō whakaaturanga, kātahi ka tīmata te mahi tūturu! Koinā te wā māu e “āta whāngai, kia hōhonu ai ōna aka, kia tipu ake, ā, kia whai hua.” Mā te “tākare nui” me te “manawanui ki te kupu.” Engari he pono ngā whakaari a te Ariki: “Ka kokoti koutou i ngā hua o tō whakapono, ā, me tō tākare, me tō manawanui, me tō manawaroa, e tatari ana ki te rākau kia puta ai he hua ki a koe.”

E ngā teina me ngā tuāhine, kei roto i ahau tētahi wāhi ōku e ongeonge ana ki taua whare karakia tawhito i Zwickau me ōna wini pīata. Engari i roto i ngā tau e 75, kua ārahina au e Ihu Karaiti i tētahi haerenga i roto i te oranga e mīharo rawa ake ana i ngā mea i taea e au te whakaaro. Nāna au i whakaāio i roto i ōku whakamamaetanga, i āwhina i ahau kia kite i ōku ngoikoretanga, i mahu i ōku mamae ā-wairua, ā, i whāngai i ahau i roto i tōku whakapono e tipu ana.

Koinei taku inoi pono me tōku manaakitanga, nā, kia whāngai tonu tātou i ngā aka o ō tātou whakapono i te Kaiwhakaora, i Tana whakaakoranga, ā, i Tana Hāhi. E whakaaturia nei e au tēnei i runga i te ingoa tapu o tō tātou Kaiwhakaora, tō tātou Kaihoko, tō tātou Māhita—i runga i te ingoa o Ihu Karaiti, āmine.