I te Takiwā o ngā Tau Ruarua

Ko te kōrero mō Heramana me ana tama tētahi kōrero e whakamāramahia ana te āhua o tētahi iwi e aro atu ana ki te whānautanga mai o Ihu Karaiti. E aro atu ana ngā kōrero e takina mai ana i roto i te tuhinga wairua nei e pā ana ki te whakatahuritanga me te tika o ngā Rāmana me te whakarihariha, te whakaparahakotanga, me ngā mōrikarika o ngā Nīwhai.

He mea tohutohu ki a tātou i ēnei rā te nuinga o ngā rerenga kōrero onamata e aro ana ki ngā ōrite me ngā rerekē i waenganui i ngā Nīwhai me ngā Rāmana.

“I meinga ngā Rāmana, te wāhi nui o rātou, hei iwi tika, nā konā mea rawa ake kua nui ake tō rātou tika i ō ngā Nīwhai, nā tō rātou kaha me tō rātou ū ki te whakapono.

“[Ā] he tokomaha rawa ngā Nīwhai kua meinga ō rātou ngākau hei mea mārō, hei mea tē taea te ngoto, ā, hei mea tino kino rawa, nā konā whakaparahako ai rātou i te kupu a te Atua, i ngā kauhautanga me ngā poropititanga katoa i tau ai ki runga ki a rātou.”

“Ā pēnei, ka kite tātou i tīmata tā ngā Nīwhai memeha i te whakapono, ā, ka tupu tō rātou whakarihariha me ō rātou mōrikarika, i te wā tonu e tupu ana ngā Rāmana i runga i tō rātou mātauranga ki tō rātou Atua; āe rā, i tīmata rātou ki te ū ki ōna ture me ōna whakahaunga, me te hīkoi i runga i te pono me te tika i tōna aroaro.

“Ā pēnei, ka kite tātou, nā, ka tīmata te Wairua o te Ariki ki te whakawehe atu i ngā Nīwhai, nā te whakarihariha me te pakeke o ō rātou ngākau.

“Ā pēnei, ka kite tātou, nā, ka tīmata tā te Ariki riringi iho i tōna Wairua ki runga i ngā Rāmana, nā tō rātou hīkaka me tō rātou hiahia ki te whakapono ki āna kupu.”

Tērā pea ko te mea ohorere rawa o tēnei hekenga ki roto ki te whakaparahakotanga o ngā Nīwhai koia ko te mea “i tau iho ēnei hara ki a rātou i te takiwā o ngā tau ruarua.”

Me pēhea tētahi iwi tika e meinga ai hei iwi pakeke, hei iwi whakarihariha i tētahi wā poto rawa? Me pēhea te iwi e tere wareware ki te Atua nāna nei rātou i kaha manaaki?

I tētahi āhuatanga kaha, i tētahi āhuatanga mīharo, he mea tohutohu te tauira kino o ngā Nīwhai ki a tātou i ēnei rā.

“Tīmata atu te whakapehapeha … te uru ki roto … ki ngā ngākau o te iwi nā rātou i whakapuaki atu nō te hāhi o te Atua … he mea nā ō rātou taonga maha me tō rātou kake nui i runga i te whenua.”

“Kua tau [ō rātou] ngākau ki runga ki ngā taonga me ngā mea tekateka o te ao” “nā taua whakapehapeha nā [rātou] … i tuku kia kuhu ai ki ō [rātou] ngākau, nā konā … kakea ake [rātou] ki tua noa atu i te pai nā [ō rātou] taonga tino nui!

E inoia ana ngā reo onamata i te puehu kia ākona ai tēnei akoranga mau tonu: te whairawa, te whai taonga, me te huarahi māmā tētahi hanumitanga kino mā konā ārahina atu ai te tangata tika rawa atu ki te inu i te paitini ā–wairua o te whakapehapeha.

Mā te tuku i te whakapehapeha kia kuhu ki roto i ō tātou ngākau e meinga ai tātou ki te whakatoi i ērā mea e tapu ana; kia kaua rānei e whakapono ki te wairua poropititanga me te whakakitenga; ki te takahi ki raro i ō tātou waewae ngā whakahaunga a te Atua; ki te whakakāhore i te kupu a te Atua; kia makaia atu, kia whakatoingia; me te taunu i ngā poropiti; me te wareware ki tō tātou Ariki tō tātou Atua; ā, “kāore e hiahia ana ki te Ariki [tō tātou] Atua, nāna nei [tātou] i hanga, hei kīngi i runga i a [tātou].”

Nō reira, ki te kore tātou e ū pono, e ngohengohe rānei, ka panoni tātou i te manaakitanga whairawa a te Atua hei kanga whakapehapeha e whakakotiti ai, ā, e whakararu ai i a tātou i tā tātou rapu i ngā mea pono mau tonu me ngā mea mātua ā–wairua. Me mataara tonu tātou i ngā wā katoa kei pākia e te whakaaro whakapehapeha e mea ana ko koe te mea nui, tētahi arotake kotiti mōu ake anō, me te whakamatua i a koe tuatahi mahue ana te mahi ki ētahi atu.

I a tātou e aro whakapehapeha atu nei ki a tātou anō, ka pākia anōtia tātou ki te kāpōtanga ā–wairua kātahi ka nui ngā mea e mahue ai i a tātou, arā, te nuinga o ngā mea e heipū ana huri noa i a tātou. Tē taea e tātou te titiro whakamua ki a Ihu Karaiti hei “māka” mehemea kei te titiro noa tātou ki a tātou anō.

Mā taua kāpōtanga ā–wairua e mea ai i a tātou kia tahuri atu i te tika, ka taka iho ki ngā ara hē, kātahi ka meinga hei mea ngaro. I a tātou e “tahuri atu ki [ō tātou] ake ara” i runga i te kāpō me te whai i ngā ara kino kē, ka kaha tā tātou tītaha ki ō tātou mātauranga ake, te whakamanamana hoki i tō tātou ake kaha, me te aro ki tā tātou ake e mōhio ai.

Nā Hāmuera te Rāmana i whakarāpopoto te tahuritanga atu a ngā Nīwhai i te Atua: “Kua whaia e koutou i ngā rā katoa o te ora ki te rapu i te mea tē taea te rapu; ā, kua whaia te koa i ngā mahi kino, taua mea e tauaro ana ki te wairua māori o te tika kei roto nei i tō tātou Upoko Mau Tonu.”

I kite atu te poropiti a Moromona: “Ko te wāhi nui o te iwi [i noho tonu ai] ki roto i tō rātou whakapehapeha me tō rātou whakarihariha, me te wāhi iti iho [i hīkoi ai] i runga i te tika i te aroaro o te Atua.”

I te pukapuka a Heramana, he tino tauaro te tupuranga tika o ngā Rāmana ki te hekenga wawe i te wairua o ngā Nīwhai.

I tahuri ngā Rāmana ki te Atua kātahi ka kumea rātou ki tētahi mātauranga o te pono nā te whakapono ki ngā akoranga i roto i ngā karaipiture tapu me ngā mea ā ngā poropiti, e whakapakari ana i te whakapono ki te Ariki a Ihu Karaiti, e rīpenetā ana i ō rātou hara, me te rongo i tētahi panonitanga nui o te ngākau.

“Nō reira, ko te hunga katoa kua tau mai ki tēnei, e mōhio ana koutou he mea kaha, ā, he mea ū i te whakapono, ā, i roto i te mea kua meatia hei mea herekore.”

“Me titiro koutou, nā, ko te wāhi nui o [ngā Rāmana] kei runga i te ara o tō rātou haepapa, ā, e hīkoi ana rātou i runga i te tika i te aroaro o te Atua, ā, e ū ana rātou ki te pupuri i ana whakahaunga me ana ture me ana whakawākanga. …

“… Kei te tārake rātou i runga i te ngenge kore kia kumea ai e rātou te toenga o ō rātou huānga ki te mātauranga o te pono.”

Hei utu, i “kake ake te tika [o ngā Rāmana] i ō ngā Nīwhai, he mea nā tō rātou kaha me tō rātou ū pono i runga i te whakapono.”

I whakapuakina ake e Moronai: “Nana, kua whakaatu mai te Ariki i ngā mea nui whakamīharo ki ahau e pā ana ki ērā mea e kainamu wawe mai ana, hei taua rā ina puta mai ēnei mea ki waenganui i a koutou.

“Nana, e kōrero ana au anō nei kei konei koutou, heoi karekau. Engari nana, kua whakaatu mai a Ihu Karaiti i a koutou ki ahau, ā, e mōhio ana au ki ā koutou mahi.”

Kia maumahara rā he kohinga te Pukapuka a Moromona e titiro whakamua ana ki te anamata, ā, kei roto rā ngā tikanga whakahirahira, ngā whakatūpato, ngā akoranga e hāngai ana ki ngā āhuatanga me ngā whakapātaritari o ēnei rā.

Ka hua ake te whakaparahakotanga i ngā taumata e rua—tukanga ā–iwi me te takitahi. Kei te taumata tukanga ā–iwi, E kore rawa Te Hāhi o Ihu Karaiti o te Hunga Tapu i ngā Rā o Muri Nei e ngaro i roto i te whakaparahakotanga, e tangohia atu rānei i te whenua.

I whakapuakina ake e te Poropiti Hōhepa Mete: “Kua whakatūria ake Te Kara o te Pono; e kore tētahi ringa tapu kore e aukati i te kaneke whakamua o te mahi … ; ka haere atu te pono o te Atua i runga i te māia, te rangatiratanga, ā, ka haere takitahi atu tae noa ki te wā kei ngā whenua katoa, kua torona atu ki ia pīnakitanga, kua tahia ngā whenua katoa, kua rangona e ngā tāringa katoa, tae noa atu ki te wā e tutuki ai ngā take o te Atua, ā, kātahi ka kī ake a Ihowā Nui kua mutu te mahi.”

Kei te taumata takitahi, me “mataara tātou katoa ki te whakapehapeha, kei meinga [tātou] kia rite ki ngā Nīwhai onamata.”

Ko tāku, nā, ki te whakapono koe, ahau rānei e ranea ana tō tātou kaha me tō tātou ū kia karo atu i te kino o te whakapehapeha, tēnā pea kua pākia kētia tātou ki tēnei urutā ā–wairua kino. Ka māmā te kī, ki te whakapono koe, ahua rānei e kore e pākia ki tēnei whakapehapeha, tēnā kua tūwhera tātou, ā, he nui te mōrearea ā–wairua. I te takiwā o ngā rā, ngā wiki, ngā marama, ngā tau ruarua rānei, tērā pea ka riro atu tō tātou mana ā–wairua mō tētahi mea iti iho i tētahi oko pāreti.

Heoi, mehemea, e whakapono ana koe, ahau rānei ka taea e te whakapehapeha, ka kaha tātou ki te mahi i ngā mea iti māmā e tiakina ai, e āwhinatia ai tātou kia meinga “hei tamaiti, e ngāwari ana, e māhaki ana, e whakaiti ana, e kī ana i te aroha, e hiahia ana ki te tuohu ki ngā mea katoa nā te Ariki i tuku hei whakamamae i a [tātou].” “Kua manaakitia te hunga e whakaiti ai i a rātou anō kīhai i meatia kia whakaiti.”

I a tātou e whai ana i te kōrero a Tumuaki Benson me te ui ki a tātou anō he aha te Ariki i whakaawe ai i a Moromona kia whakauru atu ki roto i tana whakarāpopoto o te pukapuka a Heramana ngā kōrero, ngā whakatūpato i whakaurua ai e ia, e whakaari ana ahau ka mārama tātou ki te hāngai o ēnei akoranga ki ngā āhuatanga pū anō o ō tātou ake oranga me ō tātou whānau i ēnei rā. I a tātou e rangahau ana i tēnei tuhinga, ka manaakitia tātou ki ngā karu hei kite, ngā taringa hei rongo, ngā hinengaro hei mārama, me ngā ngākau hei mārama i ngā akoranga e tika ana kia “mataara ki te whakapehapeha, kei [uru tātou] ki te whakawainga.”

E whakaatu hari ana au koia ko te Atua te Matua Ora Tonu tō tātou Matua. Ko Ihu Karaiti Tana Tama Kotahi Anake me Tana Tama Aroha. Ko Ia tō tātou Kaiwhakaora. Ā, e whakaatu ana au, tēnā, i a tātou e hīkoi ana i runga i te māhaki o te Wairua o te Ariki, ka karo tātou, ā, ka turaki iho tātou i te whakapehapeha, ā, ka houhia te rongo ki a Ia. E pēnei ana taku whakaaturanga i runga i te ingoa o Ihu Karaiti, āmine.