2020–2024
“Ahi Rongamwahu Met”—“Ahi Mwomwohdiso Met”
Kapokon lap en Oakotohpe 2024


13:49

“Ahi Rongamwahu Met”—“Ahi Mwomwohdiso Met”

Met iei Sapwellimen Sounkomour rongamwahu, oh met iei Sapwellime Mwomwohdiso (kilang 3 Nihpai 27:21; Mosaia 26:22; 27:13). Ni ara patpene re udahn manaman oh pahn kahrehda wekila laud.

Erein pahr epwiki kei, pauder tontol me keieu wia mehn kapos laud me mie. E kak kadar leht en dangku, ahpw e sohte nohn mwahu ong weir pwoahr oh wia ahl akan. E luweteng en rukepene takai.

Nan pahr [kid welipwiki paisek weneu] 1846, emen semen en palien kemistri adaniki Ascanio Sobrero sang Italy ahpw doadoahngki pilen kemikel oangoahng ehu pwe en song wiahkihda pokidang kapw ieu. Pilen kemikel kirihs wet pak kid kei e kehlailkihsang pauder tontolo. E kak kahrehiong takai kan en mwarahntikpeseng. Ahpw ihte soangen kemikel wet kin keh pospeseng. Ma ke pahn kesehdi sang ni wasa karakarahk, e pahn pospeseng. Ma e pahn nohn karakarala, e pahn pospeseng. Ma e pahn nohn lemwulemwurla, e pahn pospeseng. Pil ma e mihmi nan pere rotorot, lemwulemwur, oh kelekelehpw, e udahn pahn pil pospeseng. Pali laud en wehi kan sohla mweidada en kin pekederpeseng, oh me tohto kauwuhdi wiawihdahn pokidang pwukat.

Nan pahr [kid welipwiki weneisek] 1860, emen saindis adaniki Alfred Nobel sang Sweden ahpw tapiada song en wiahda kemikel oangoahngo en dehr keh pwohspeseng. Mwurin sounpar isuh me e eksperimenki, e pweida dahme e songosong en wiahdao sang ni ah doaloahieng pilen kemikel oangoahngo pauder me sou katepe me wiawihsang takai pwet en nansed akan. Takai pwet en nansed wet iei takai ieu me pworpworin me kin kak sukusukpene wiahla pauder. Ni ansou me e pahn kin dolieng kemikel oangoahngo, takai pweto pahn kin ihkada pilen kemikel oangoahngo, oh pahn kin wiahla ni mwomwen “kisin rahn tuhke” kan. Ni wiepe wet, kemikelo sohte pahn keh pospeseng. E pahn kak nekinekla mwahu, pekederseli, oh doadoahngki ni sohte nohn keper en pospeseng. Nobel kiheng eden kemikel oangoahngo oh takai pwet en nansedo “dainamaid.“

Dainamaid wekidala sampah. E pil kahrehda Nobel ah kepwehpwehla. Ma sohte mehn stabilizer de men doadoahk, nitroglycerin de men doadoahk ong mohngiong eh pahn suwed ong weipokon, ni me Ascanio Sobrero diarada. Ni eh kelepw, duwehte dahme i nda, takai pwet en nansedo, sohte katepe. Ahpw sang ni kapatapatpenehn meh riauo wiahda dainamaido ah kak wia mehn kawekala ehu oh kesempwal.

Ni soangen mwohmwohte, kapatapatpenehn rongamwahu en Sises Krais oh Mwomwohdiso en Sises Krais en Souleng en Imwin Rahn-akan kamwahu kei me idipek oh kak kaweliakapwih kitail. Rongamwahuo e unsek, ahpw e anahne mwomwohdiso ehu me alehdi kapwukoah sang powe en kalohngki, kolokol soahre ni mwakelekel, oh patowanda sapwellime tiahk sarawi kan sang ni mweimwei oh manaman en Sounkomouro.

Medewe mahs duwen Sapwellimen Sounkomouro rongamwahu oh Sapwellime Mwomwohdiso me wiawihda nan Pwuhk en Mormon sang soukohp Alma. Mwomwohdiso pwukoahki en kalohngki “ihte koluhla oh pwoson Kauno, me komourala sapwellime aramas akan.” Sang ni sapwellimen Koht mweimwei, Mwomwohdisohu ahneki pwukoah en ketkihda tiahk sarawi en pepdais “ni mwaren Kauno, me pahn wia mehn kadehde mwowe … me kumwail inoukihongehr en papah ih oh kapwaiada sapwellime kosonned akan.” Aramas akan me pepdaislahr aledahr mwaren Sises Krais, iangalahr Sapwellime Mwomwohdiso, oh alehdier inou en manaman lap ehu sang ni roson lap en Ngehno.

Diren aramas akan me kohlahng ni Pihl en Mormon pwe irail en rong en Alma padahngki rongamwahuo. Mehnda te ma re pilada nan pihl pwuko oh nan pwungen tuhke kan, Sapwellimen Kauno Mwomwohdiso sohte wewehki wasa de ihmw ieu, me pil duwehte rahn pwukat. Mwomwohdiso e wia aramas ekei, tohnpadahk kan en Sises Krais, me kapokonpene oh koasondi ni mwohmw ehu me sang powe pwe en sewese Kauno kapwaiada Sapwellime koasondi kan. Mwomwohdiso wia dipwisou en doadoahk ehu me kitail kak en esehla sang en Sises Krais pwukoah keieu kesemwpwal nan Sapwellimen Sahm Nanleng pilahn. Mwomwohdiso kihda mweimwei ong emenemen aramas akan en patehng nan tiahk sarawi kan oh wiahda inou sarawi poatoapoat kan rehn Koht. Atail kin kapwaiada inou sarawih kan pahn elehieng kitail en kerenihong Koht, elehieng kitail en kak iang kehn Sapwellime manaman, oh wekidala atail mour ong soangen aramas me E kupwuriki kitail en wiahla.

Ni dainamaid ehu ah sohte kemikel oangoahngo loale eh sohla kamwaupe, Sapwelimen Kauno Mwomwohdiso udahn kesempwal ma eh pahn poahsonda sang Sapwellime rongamwahu. Ma sohte Sapwellimen Sounkomour rongamwahu oh mweimwei en ketkihda tiahk sarawi pwuko, Mwomwohdiso sohte mehkot.

Ma sohte takai pwet en nansedo, kemikel oangoahngo pahn sohte nohn mwahu ong en wia mehn kapos. Nin duwen poadoapoad ah kasalehdahr, ma sohte sapwellimen Kauno Mwomwohdiso, en aramas arail wewehki duwen Sapwellime rongamwahuo pahn pil sohte itar—sohte pahn kak pweida pwehki padahk kan wie wekwekidekseli—soangsoangen lamalam teikan, palien tiahk kan, oh madamadau en aramas akan kak wekid. Kapatapatpenehn soahngen wiepeh kau met e wie sansaladahr nan ereihn ahnsou kan koaros me pil leledohr rahn wet. Mendahte rongamwahuo ah tepida ni mwakelekel, ahpw kawehwepen oh wiepen doadoahngki rongamwahuo wiahla mehkot me mwomwen sarawi me sohte manaman mie pwehki ah sohte mwomwohdiso me ahneki manaman sang powe.

Mwomwohdiso en Sises Krais en Souleng en Imwin Rahn-akan ahneki manaman en Koht pwehki peihn Ih me ketikihong mweimwei en padahngki padahk en Krais oh kihda tiahk sarawih kan ong komour oh keirda poatoapoat. Sounkomouro inengieng en mahkiheng kitail dipetail kan, sewesei kitail en kak alehdi Sapwellime manaman, oh wekidkitailla. E ketin lokolongki dipetail kan oh men kapitkitailsang kalokoloko me kitail udahn konehng ale, apw ihte ma kitail pahn koluhla. E kupwuriki kitail en sarawihla oh unsekla Reh.

Sises Krais sapwellimahniki manaman en wia met. E sohte kin insensuwedkihlahte atail soh itar kan oh pahtoukihlahte atail pahn lokolok reirei pwehki dihpatail kan. Soh, E ketin doulihsang mwo, kohkohlahte sang mwo, oh ketin kapwurehdo Sapwellime Mwomwohdiso en mweidehng kitail Sapwellime manaman.

Nan werengen rongamwahu me Mwomwohdiso wet padahngki iei me Sises Krais lokolongki, “atail lokolok kan, oh toutoukihla atail medek kan.“ E ketin “kapwukoahki peihn ih kalokepen dipetail kan.” E ketin “powehdier lohpwuo,“ kamweidpesengehr “selin mehla kan,” “ketidalahr nanleng, oh ketidier … ni palimaun en Koht, pwe en alehdi sang rehn Sahmo sapwellime pwuhng en kupwur kalahngan.” Sounkomouro wia mepwukat koaros pwehki E ketin poakohng Seme oh E ketin poakohng kitail. E ketin pweindahr pweipwei poatopoat pwe E kak [sapwellimankilahr] koaros me pwoson ih; [oh weliandi] pwehki irail—pwehki kitail. Sohte mehkot Sises Krais kupwuriki likin atail en koluhla oh kohdo Reh pwe En kak kapwungkitaila oh kasarawihkitaila. Me pid ineng wet, E kin ketin poadidieng oh tengetengedieng.

Pwe kitail en alehdi Sapwellimen Koht inou manaman oh Sapwellime inou en limpoak pahn kohsang nan Sapwellime Mwomwohdiso. Patipenehn Sapwellimen Sounkomour rongamwahu oh Sapwellime Mwomwohdiso kin kawekila atail mour kan. E kawekila en ahi nohno nohno pahpa. Ahi pahpa kahlap Oskar Andersson doadoahk ni wap ehu nan Högmarsö, deke ehu nan kahndeke en Stockholm. Ah pwoud, Albertina, oh neira serih kan kin kouson nan Sweden. Pak ehu nan wihk riau, Rahn Kaunop, Oskar kin sei kohla pohn were pwohto nimwarailo ni wihkend ka mwohn ah pahn kin pwurala Hogmarso ni soutik en Rahn Sarawi. Ehu rahno, ni ah wie mihmi Hogmarso, e rongada misineri riemen sang Amerika kalkalohngki rongamwahu en Sises Krais kopwurupwurdou. Oskar pehmada me dahme e rongadau iei mehlelo, oh e direkihla popohl me e sohte kak kawewehda.

Ni ahnsou me e pwurehng pwurala nimwehu, Oskar inenen peren oh indahiong Albertina soahng koaros me pid duwen misineri ko. E kawewehda me e kamehlele dahme irail padahngki. E peki reh en wadek kisin pwuhk me misineri ko kiheng, oh e indahiong me e sohte medewe me neira serih kan me pahn ipwidi mwuhr anahne en pepdais ni ahnsou me irail wia seri pwelel. Albertina udahn lingeringer oh keselahng pwuhko nan arail wasahn kihdo. Sohte nohn mehkot me irail pwurehng koasoia mwohn Oskar ah pwurala doadoahk ni soutik en Rahn Sarawio.

Mwurinte ah kohkohla, Albertina pwurala oh pwokada pwuhk ko. E ale oh karasapene padahk en nan pwuhko oh peihn arail padahk kan me sang nan nah Pwuhk Sarawi me mwur teiselio. E pwuriamweikihla ah pehmada me dahme e wadeko mehlel. Ni Oskar ah pwurehng pwurodo nimwarailo, re kasomwoh ih mwahu, pil iangahki Pwuhk en Mormon me e pil wa kohdou. Albertina ahneki ineng laud en wadek, ni ansouohte e pil karasahieng padahk kan en nan Pwuhk Sarawi. E pil duwehte Oskar, E pil kasawihada mehlelo oh direkihla popohl.

Oskar, Albertina, oh neira serih kan koaros kohla mihmihla Hogmarso pwe irail en karanih tohn Mwomwohdiso kan me sohte nohn tohto wasahuo. Wihk ehu mwurin Oskar oh Albertina ara pepdaisla nan pahr [kid duwepwiki eisek weneu] 1916, Oskar ahpw malipilipieng en wia kaun en pwihn ong irail souleng kan en Högmarsö. Duwehte me tohto en irail me kapw kan, Oskar oh Albertina pil sohpai lihpahned kan pwehki arail iangala mwomwohdiso kapw. Soumwet en wasahu ko sohte kin men netikiheng irail milik, kahrehda Oskar kin kohte dahu laud ieu rahn koaros pwe en pwaihn milik sang irail soumwet me ekis kanengamah kan.

Ahpw sang ni ereihn pahr pwuko, toweh kan en Mwomwohdiso nan Hogmarso wie tohtohla, met pil sang ni en Albertina kadehde kehlail oh ah kehlail en wia doadoahk en misineri. Ni ansou me pwihn wet wiahla branch, Oskar ahpw malipilipieng en wiahla branch preseden.

Toweh kan en branch en Hogmarso wahunkihla dekehu. Wasaht me wia Pihl en Mormon ong irail. Ih wasaht me irail maraihnkihla duwen arail Soundoaro.

Nan ereihn pahr kei, ni arail wie kolokol arail inou sarawi en pepdais, Oskar oh Albertina ahpw wekila sang ni manaman en Sises Krais. Ira inengiheng wiahda inou kan oh alehdi ara kapai kan sang nan tehnpas sarawi. Pwe ira en kak alehdi kapai pwukat, ira mweseldahsang nimwarailo Sweden oh kousonla nan Salt Lake City nan pahr [kid duwepwiki paisek duwahu] 1949. Oskar wihwiahki pwukoahn papah ni ah wia kaun en toweh kan nan Högmarsö erein sounpahr silihsek siluh [33].

Kapatapenehn kemikel oangoahngo oh takai pwet en nansedo wiahda dainamaido ah kesempwal; kapatpenehn rongamwahu en Sises Krais oh Sapwellime Mwomwohdiso e laudsang pweinen soahng koaros. Oskar oh Albertina rongada duwen rongamwahu kopwurupwurdohu pwehki soukohp en Koht men malipehier, kapwukoahiengehr, oh kadarala misineri nan Sweden. Sang ni malipilip sarawi, misineri kan padahngki padahk en Krais oh sang ni mweimwei en prihsduhd pepdaisiala Oskar oh Ablertina. Ni ara wialahr memper kei, Oskar oh Albertina kin doudoulahte nan ara kaskaskuhl, kekeirda, oh wie papah mehteikan. Ira wiahla Souleng en Imwin Rahn-akan pwehki ira kolokol ara inou sarawi kan me ira wiahda.

Sounkomouro adahniki Mwohmowhdiso en Sises Krais en Souleng en Imwin Rahn-akan “sapwellimei Mwomwohdiso” pwehki E ketin malipehieng pwehn kapwaiada Sapwellime koasondi kan}—kalkalohngki Sapwellime rongamwahu, kihda Sapwellime tiahk sarawi kan oh inou sarawi kan, oh kahrehieng Sapwellime manaman en kak kapwungkitailla oh kasarawihkitailla. Ma Sapwellime Mwomwohdiso sohte mie, mie sohte mweimwei, sohte kalkalohngki mehlel kapwurupwurdo kan ni Mware, sohte tiahk sarawi de inou sarawi kan, sohte mehn kadehde kan en manaman en Koht, sohte wikilahng emeno me Koht ketin kupwurki kitail en wiahla, oh Sapwellimen Koht pilahn ong Sapwellime serihkan sohte pweida. Mwomwohdiso nan soahngen ansou wet udahn anahnepe ong Sapwellime pilahn.

I lukei kumwail en kalaudehla amwail loaloapwoatieng Sounkomouro, Sapwellime rongamwahuo, oh Sapwellime Mowmwohdiso. Ni amwail pahn wia met, kumwail pahn diar me kapatapatpene en Sapwellimen Sounkomouro rongamwahu oh Sapwellime Mwomwohdiso pahn kihieng kumwail kehlail nan amwail mour. Kehlail wet laudsang kehlail en dainamaid. E pahn mwarahntikpeseng takai kan mwohmwail, wekidkumwaila en wiahla seri en sohso nan sapwellimen Koht wehi. Oh ke pahn “kahrehda kumwail ngisingiski amwail peren ni soangen peren ehu me aramas sohte kak kihong nin lokaia.“ Ni mwaren Sises Krais, ahmen.

Ire kan

  1. Pauder tontol wiawihsang dolpenehn songen kemikel kei me ehu mwomwen duwehte sohl, ehu mih ni mwomwen pihl aongoahng, oh ehu sang mwoalus. E kileldi mepos tikitik de pwanden pos pwehki e wawai oh e kin tepte lul mahs. Pos laud de mwadang en pos kin wiahkinte ehu pospeseng, e sohte kin lul, oh e kin wiahda lapalahn rerrer en sahpw.

  2. Dainamaid kahrehda “tepdahn kapikapikda en ahl en drain kan, koasoandien kainen mwakelekel, oh ahl en puhs kan wasa koaros nin sampah—doadoahk en engenihr kan me sohte kakehng wiawi ma sohte mehn mwpospeseng mwahu kan [me e mweidehng]. Pali laud en pweidahn doadoahk en enjinihr kan erein [sounpahr kid welipwiki samwalahro oh sounpahr kid duwepwiki ko]—Pahnpwel en London, Prihs en Brooklyn, Ahl en train laud kan, [oh] Pihl en Panama—mihpenehte wasa me apwte pospesengo“ (Steven Johnson, The Infernal Machine: A True Story of Dynamite, Terror, and the Rise of the Modern Detective [2024], 24).

  3. Pwehki kemikel oahngoango sohte pweine, Ascanio Sobrero sohte kepwehpwehkihla ah kapikapiko. Ah, ni ansou me Alfred Nobel kawada wasahn wiahda dainamaid nan Avigliana, Italy nan 1873, Sobrero ahpw pilipilda pwe en wia sounkaweid me pweilaud mehlel pwe en pohnese ah diarada nitoclycerin. Sobrero kolokol ah pwukoah lao e mehla nan pahr 1888. (Kilang G. I. Brown, The Big Bang: A History of Explosives[1998], 106.)

  4. Ong poadoapoad en pauder tontol, kemikel oangoahng, oh dainamaid, kilang Brown, The Big Bang, 1–121.

  5. Rongamwahu en Sises Krais e duwehte padahk en Krais.

  6. Kilang Mosaia 18:7, 20; 25:15, 22.

  7. Mosaia 18:10.

  8. Kilang 2 Nihpai 31:13.

  9. Kilang Mosaia 18:17; 25:18, 23; Alma 4:4–5; Ilemen 3:24–26; 3 Nihpai 28:18, 23.

  10. Kilang 2 Nihpai 31:12–14; Mosaia 18:10.

  11. Mwomwohdisoht wia kih en kihda inou sarawi kesempwal kan ong sapwellimen Sahm Nanleng serih kan. Iei met me kahrehda, nan endaumend en nan tehnpas sarawi kan, toweh kan inoukihda me irail pahn kapwaiada kosonned en tohnmetei. Met wewehki me irail “mweidohng arail ahnsou, koahiek, oh soahng koaros me Kauno ketin kapaikinirailda ong kokoudahn sapwellimen Sises Krais Mwomwohdiso pohn sampah” (Pwuhk en Kasukuhl Lap: Papah nan Mwomwohdiso en Sises Krais en Souleng en Imwin Rahn-akan, 27.2, Laiprehri en Rongamwahu).

  12. Kilang Russell M. Nelson, “Kisakis Kesempwal akan en Palingehn,“ Liahona, Nohpempe 2019, 77.

  13. Kilang Mosaia 18:22; Moses 6:68; Mehn Kaweihd ong Pwuhk Sarawi kan, “Sapwellimen Koht Pwutak oh Serepein kan,” Laiprehri en Rongamwahu.

  14. Kilang 3 Nihpai 27:13–21.

  15. Kilang Iren Pwoson kan 1:5.

  16. Kilang Russell M. Nelson, “Perepereniki Kisakis en Prihsduhd Kih kan,” Liahona, Mei 2024, 121; 3 Nihpai 27:9–11.

  17. Sounkomouro “ketkihong ekei, wahnpoaren kan; oh ekei soukohp akan; oh ekei, sounkalohki rongamwahu kan; oh ekei, silepe oh sounpadahk kan” pwe “kitail koaros en kak ehupene ni minimin en pwoson oh ni marainkihla mehlel Sapwellimen Koht Ieroso, pwe kitail en dehr kin mwomwen seri, me kin pwumwpwupwseli mwahl, oh kin wekiwekidengkiseli angin padahk en aramas widing kan me kin pitih aramas teikan ki arail padahk likamw kan” (Episos 4:11, 13–14).

  18. Syncretism wewehki kapatpatpenehn soangsoangen lamalam akan, tiahk kan, de sukuhl en madamadau kan.

  19. Kilang Joseph Smith—History 1:19.

  20. Kilang “Kopwurupwurdohn Rongamwahu Unsek en Sises Krais: Ke Riepwiki en Ketemenpen Kalohk Ehu Ong Sampah,” Laiprehri en Rongamwahu. Preseden Russell M. Nelson wadekada kalohko nan sapwellime mahsen nan Kapokon Lap Ke epwiki duweisek [190], Epreil 5, 2020, nan Salt Lake City, Utah (kilang “Karonge Ih,” Liahona, Mei 2020, 91–92).

  21. Kitail kak alehdi Sapwellimen Koht manaman sang ni atail pahn kakakehlailih atail pwoson Sises Krais, koluhkihla dipetail kan, oh kapwaiada inou sarawih kan me kitail wiahda ong Samatail Nanleng oh Sises Krais nan tiahk sarawi kan me duwehte pepdais, endaumen, oh kamadipw sarawi.

  22. Kilang Mehn Kaweid ong Pwuhk Saraw kan, “Justification, Justify,” Laiprehri en Rongamwahu.

  23. Kilan Mehn Kaweid ong Pwuhk Saraw kan, “Sanctification,” Laiprehri en Rongamwahu.

  24. Kilang Moronai 10:32–33

  25. Kilang Ipru 4:15; pil kilang mehn sawas a.

  26. Kilang Doctrine and Covenants 19:15–18.

  27. Kilang Aiseia 53:4–12.

  28. Ipru 12:2.

  29. Mosaia 15:23.

  30. Kilang Moronai 7:27-28; pil kilang Doctrine and Covenants 45:3–5.

  31. Kilang Mosaia 18:30.

  32. Kilang Inger Höglund and Caj-Aage Johansson, Steg i Tro: Jesu Kristi Kyrka av Sista Dagars Heliga i Sverige 1850–2000 (2000), 66–67.

  33. Doctrine and Covenants 115:4.

  34. Kilang Doctrine and Covenants 84:19–21.

  35. Ma ke alehdi dahme Sapwellimen Kauno Mwomwohdiso kin ketkihda, ke pahn unsekla rehn Krais mwohn Sapwellime Mwomwohdiso eh pahn unsekla, ma ansouo pahn kohdo. Sapwellime pilahn iei en kaunsekiuhkala, kaiden Sapwellime Mwomwohdiso. Sapwellime pilahn sohte pahn, ni karasape,wekila takai pwet en nansed ong ni daimoand; Sapwellime pilahn iei en kaunsekiuhkalahng kohl mwakelekel, pwehn doare oh kalapalapiuhkala ni emen me pahn iang sohsoh Reh nan Wehin Samatail Nanleng. Ahpw met anahne pil wiahla ahmw pilahn. E mih nan ahmw pilipil.

  36. Ilemen 5:44.