« E fārereira’a i te ari’i pāpā rū’au », Hoa, Novema 2025, 20–21.
E fārereira’a i te ari’i pāpā rū’au
Tē fa’ati’a nei pāpā rū’au ia Gift i te mau ’ā’amu o tōna mau tupuna.
E ’ā’amu mau nō Nigeria mai.
Ua tūru’i Gift i te hiti o te poti ’e tē māta’ita’i ra ma te fa’ahiahia i te pape e tūpa’i ra i te hiti o te poti. ’Ua pi’o atu ’oia i ni’a i te mau ’are, ma te fa’arari-marū-hia tōna rima e te hu’a pape. ’O teie tōna tere au roa a’e. Tē haere ra ’oia ’e tōna ’utuāfare i te ’oire o pāpā rū’au, ’e i te mau taime ato’a, e ha’afātata atu ā ’oia i te hō’ē ao ’ōviri a’e ’e te ti’amā a’e i te ’oire tāna e fa’aru’e ra.
I roto i te ’oire, e tomo atu Gift i roto te naho’a ta’ata. ’O ’oia ana’e i rotopū e mirioni ta’ata. I te tahi taime e mea maita’i—’ia vai noa ’ōna ana’e, ma te ’ore te ta’ata e ha’ape’ape’a roa i te mea tāna i mā’iti e ’ō’omo ’aore rā e rave. I roto rā i te ’oire o tōna pāpā rū’au, e mea ta’a ’ē ïa. I reira, e mea ’ōtahi Gift. E tamāhine huiari’i ’oia—te mo’otua tamāhine a te hō’ē ari’i pa’ari.
I muri a’e e piti hora, ’ua tāpae te poti. Tē toe ra ïa te rāterera’a roa a’e e rave : E ono hora nā ni’a i te pere’o’o uta ta’ata. ’Ua ’ite ’oia e rohirohi ’oia, ’aita rā e maoro e fārerei atu ’oia i tōna pāpā rū’au. E mau’ara’a maita’i te reira.
Tē vai ra te mau tāfifira’a i roto i te tere. ’Ua tāmata Gift i te rave i te taime ma te hi’ora’a i te mau ata tāna e ’ite ra nā roto i te māramarama ’e te māta’ita’ira’a i te fenua nehenehe e tere ra i mua iāna. ’Ua ha’amata te mahana i te topa ’a tāpe’a ai te pere’o’o uta ta’ata i te vāhi tāpe’ara’a. ’Ua tāpae ! Pāpā rū’au ! ’Ua ’ōu’a atu Gift nā ni’a mai i te pere’o’o ’e ’ua horo atu i te fare o te ’oire.
’Ua ’imi ’oia ia pāpā rū’au i roto. ’Ua ’imi haere ’oia i roto i te ’āua ’ōroto, i reira tōna metua vahine e fa’a’amu ai i te pua’aniho i tōna tamari’ira’a. ’Ua ’imi haere ’oia nā roto te mau piha, i reira i te pō, e tītauhia iāna e tāpiri i te mau māramarama nō te pāruru i te mau naonao. ’Ua ’imi haere ’oia nā roto i te ’āua i muri i te fare, i reira ’oia i te ’ō’omora’a i te mau ’ahu o te huiari’i—te mau tāhei ’ana’ana ’e te hō’ē hei pāpie—nō te haere atu i te ’āpo’ora’a ’oire.
I reira, ’ua ’ite atu Gift ia pāpā rū’au e pārahi hau noa ra i ni’a i te hō’ē pārahira’a roa, tei tāfarehia e te ’āua tiare a te ’utuāfare. ’Ua ’ata’ata Gift.
« Pāpā rū’au ! » ’ua tuō ’oia.
’Ua ti’a mai ra pāpā rū’au ’e ’ua ’īriti ’ā’ano i tōna nā rima. « E tā’u tamāhine here », ’ua muhumuhu atu ’oia ma te tauahi ia Gift. « ’A pārahi mai ’e ’a fa’afa’aea mai i pīha’i iho iā’u ».
« ’Ua mihi au ia ’oe », ’ua parau Gift.
« ’Ua mihi rahi atu ā vau ia ’oe. Tē ’oa’oa nei au tei i’ōnei ’oe ». ’Ua fa’aea ri’i pāpā rū’au i te hō’ē taime ’e ’ua ui atu, « ’ua ’ite ānei ’oe nō te aha e mea ta’a ’ē teie ’āua ? »
’Ua tā’iri’iri Gift i te upo’o.
’Ua fa’atoro pāpā rū’au i te tumu rā’au i mua ia rāua. « E tumu rā’au ’āpapara’a tupuna teie » ’ua parau pāpā rū’au. ’Ua ’ite atu Gift e mea pa’ari ’e te pāutuutu te reira.
« Te mau tahua tīmā i ni’a te repo e hā’ati ra te tumu rā’au ’o te mau i’oa ïa o tō tātou mau tupuna. E ti’a ia tātou ’ia ha’amana’o noa i tō tātou ’utuāfare ».
’Aita ’o Gift i ta’a maita’i i te rahira’a i’oa i ni’a i te mau pēha’a. Nāhea ho’i ’oia ’ia ha’amana’o i te hō’ē ta’ata ’o tāna i ’ore i mātau ? « ’A fa’ati’a mai nā nō ni’a ia rātou, e pāpā rū’au, » ’ua parau Gift.
’Ua tai’o pāpā rū’au te mau i’oa tāta’itahi ’e ’ua fa’ati’a i te mau ’ā’amu o tōna mau tupuna ia Gift. ’A paraparau ai ’oia, ’ua ta’a a’era ia Gift ē ’ia hi’ohia, nōna ato’a teie mau ’ā’amu. Tē vai ra tōna tūatira’a ē e rave rahi ’e teie mau melo o te ’utuāfare ’o tāna i ’ore nā i fārerei.
I taua taime ra, ’ua māramarama Gift i te hō’ē ’ohipa faufa’a rahi mau. E ’ere noa te mau ’are ’e te fenua ’o tei ha’aputapū iāna i te ti’amāra’a i’ō nei. ’O te hō’ē aura’a ’e tōna ’utuāfare ’o tāna e putapū nei i roto i teie ’oire ’e ’o pāpā rū’au.
’Ua fa’ati’a pāpā rū’au i te mau ’ā’amu ē tae roa i te taime e ’ori te mau feti’a i ni’a i te ra’i.
I te hope’a, ’ua autā pāpā rū’au. « E ti’a ia tāua e haere i roto ».
« He’eru nā ma’a taime ri’i », ’ua parau Gift.
’Ua haere atu Gift i te tumu rā’au ’e ’ua tāpe’a marū noa i tōna pa’a. I muri iho, ’ua hi’o ’oia i te mau pēha’a i ni’a i te repo, ma te ha’amana’o i te ’ā’amu o te tupuna tāta’itahi. I te hō’ē mahana, e haere atu ’oia i te hiero ’e e rave i te mau ’ōro’a mo’a nō rātou. Maoti rātou, tei i’ō nei ’oia i teienei. E rave ’oia i tāna tuha’a nō te fa’aho’i i te ō tā rātou i pūpū iāna.
’Ua toro atu pāpā rū’au i tōna rima iāna, ’e ’ua rave mai Gift i te reira. Ma te hi’o hope’a i te tumu rā’au ’utuāfare, ’ua tomo atu Gift i roto, i reira tē tīa’i mai ra te tahi atu mau melo o tōna ’utuāfare iāna, nō te aroha iāna.
Fa’ahōho’ara’a nā Audrey Day