Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá ki Hoʻo Moʻuí
Founga ʻe 3 ke “Fekumi ki he ʻIlo” (ʻOku ʻIkai Kau ai ʻa e Akó)
Ko ha ngaahi founga kehekehe ʻeni te ke lava ʻo fakapapauʻi ai ke ke ako ʻi he kotoa ʻo hoʻo moʻuí.
ʻI hoʻo fakakaukau ki he akó, ko e hā ʻoku haʻu ki hoʻo fakakaukaú? Tangutu ʻi ha loki ako ʻi he ʻahó kakato, ʻo fakalau ʻa e minití kae ʻoua kuo aʻu ki he tā ʻa e fafangu fakaʻosí? ʻAlu ki he laipelí ke vakai takai ʻi ha ngaahi fokotuʻunga tohi?
ʻI hoʻo ʻi he tuʻunga ʻo e kakai lalahi kei talavoú, ʻoku ʻi ai ha meʻa foʻou ke ako ʻi he ʻaho kotoa pē. Pea ʻoku ʻikai fiemaʻu ia ke ʻi ha loki ako pē—ʻe lava ke kau ai ha ngaahi taukei ʻi he ngāue maʻuʻanga moʻuí, malava ke fetuʻutaki mo maʻu ha ngaahi vā fetuʻutaki ʻoku leleí, feimeʻatokoni maʻau pe niʻihi ʻokú ke ʻofa aí, mo ha ngaahi meʻa lahi ange.
Pea kuó ke fakakaukau nai ki he foʻi moʻoni ko ia ʻoku fekauʻi moʻoni kitautolu ke tau akó? Kuo fakahinohinoʻi kitautolu kotoa ʻe he ʻEikí ke “fekumi ki he ʻiló, ʻio, ʻi he ako pea ʻi he tui foki” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:118). Kuo toe fakaongo mai ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻa e fekau ko ʻení, ʻo fakamanatu mai kiate kitautolu “ko e akó ko ha fatongia fakalotu ia.”
ʻOku lahi ha ngaahi founga te tau lava ai ʻo fakatupulaki ʻetau akó. Ko ia, tatau ai pē pe naʻá ke toki ʻosi mei he akó, teuteu ki he malí, fekumi ki ha ngāue maʻuʻanga moʻui lelei ange, pe ongoʻi ʻoku ʻikai ke ke fakalakalaka fakalaumālie, ʻoku ʻi ai ha ngaahi founga ke ke “fekumi ai ki he ʻiló” ʻi he tafaʻaki kotoa pē hoʻo moʻuí—ʻo tatau ai pē kapau ʻoku ʻikai ke ke lolotonga ako ʻi ha ʻapiako.
Ngaahi Taukei ʻo e Moʻuí
Ko e hā ha taukei ʻi he moʻuí ʻoku teʻeki ai ke ke ako? Ko ha ngaahi tafaʻaki ʻeni ʻo e moʻuí te ke lava ʻo fakaleleiʻi ai hoʻo ngaahi taukeí:
-
Ngaahi taukei ʻo e ʻapí (feimeʻatokoni pe teuteuʻi ʻo ha houa kai, fakatau mai ha ngaahi meʻa ki he ʻapí ʻo ngāue ʻaki ha patiseti, fokotuʻutuʻu pe fakamaau, tokangaʻi ha fanga kiʻi ʻakau pe ngoue matalaʻiʻakau)
-
Ngaahi taukei ʻi he ngāue maʻuʻanga moʻuí (fakaleleiʻi e kulupu fengāueʻakí mo hono fokotuʻu ha ngaahi vā fetuʻutaki fakapalōfesinale, faʻu ʻo ha tohi aʻusia fakaako mo fakangāue, maʻu mo fakalele ha pisinisi, faʻu ha ʻū ʻīmeili)
-
Ngaahi taukei ʻi he meʻa fakapaʻangá (fakapatiseti, fakahū mo ʻinivesi ʻa e paʻangá; totongi ʻa e ngaahi tukuhaú; palani ki he mālōlō mei he ngāué)
-
Ngaahi taukei ʻo e fetuʻutakí (ngaahi founga fakafanongo leleí, fakaleleiʻi ʻo e fepakipakí, ivi matuʻuaki fakaelotó, lea ʻi he kakaí)
-
Ngaahi taukei ʻi he ngāue angamahení (tokangaʻi ʻo e kaá, pasikalá, pe monomono ʻi ʻapí; ko hono ngāue ʻaki ʻo e ngaahi meʻangāué; tuitui faingofuá; ʻuluaki tokoní)
-
Ngaahi taukei fakamānakó (niti, ako ha meʻalea fakamūsika, faitā, tā valivali)
Kole ki ha mātuʻa, kaungāmeʻa, mēmipa ʻo e uōtí, pe taki ʻo e Siasí ke ne fakahinohinoʻi koe ʻi ha taukei foʻou ʻi he moʻuí. Fakakaukau ke kau ʻi ha taha ʻo e ngaahi kalasi moʻui fakafalala pē kiate kita ʻa e Siasí.
Ko hono Ako ʻo e Ongoongoleleí
ʻI he kotoa ʻo ʻetau moʻuí, te tau ala aʻusia ha ngaahi tuʻunga fakalaumālie māʻolunga pea mo maʻulalo. Ka ko e fē pē ha feituʻu ʻokú ke ʻi ai ʻi hoʻo fonongá, ʻoku hoko maʻu pē hono fakatupulaki hoʻo ʻilo ki he ongoongoleleí ko ha founga mahuʻinga ke “fekumi ki he ʻiló” ʻi he kotoa hoʻo moʻuí.
ʻOku pehē ʻi he talateu ʻo e tohi lēsoni Haʻu, ʻo Muimui ʻiate Aú: “Ko e taumuʻa ʻo e ako mo e akoʻi kotoa pē ʻo e ongoongoleleí ko hono fakaloloto ʻetau ului [ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi] mo tokoni ke tau hoko ʻo hangē ange ko [Kinauá]. ʻI he taimi ʻoku tau ako ai ʻa e ongoongoleleí ʻo makatuʻunga ʻi he ʻuhingá ni, ʻoku ʻikai ngata pē ʻi heʻetau fekumi ki ha ngaahi fakamatala foʻoú; ka ʻoku tau fie hoko ko ha kau ʻfakatupu foʻouʼ (2 Kolinitō 5:17).”
Ko ha ngaahi founga ʻeni te ke lava ai ʻo fakaloloto hoʻo ului ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí ʻo fakafou ʻi hono ako ʻo e ongoongoleleí:
-
Ako ki he moʻui mo e ʻulungaanga ʻo Sīsū Kalaisí
-
ʻAlu ki he ʻinisititiutí
-
ʻAlu ki he temipalé kapau ʻokú ke lava
-
Ako ʻa e ngaahi moʻoni ʻoku akoʻi ʻi he ʻenitaumeni temipalé
-
Ako ʻa e ngaahi fuakava fakatemipale kuó ke fakahoko pe fakaʻamu ke fakahokó
-
Fakaleleiʻi hoʻo ako folofolá ʻo fakafou ʻi he Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Aú pe ʻi he Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí ʻi he Gospel Library
Ako ki Ho Kahaʻú
Ko hono fakatupulaki hoʻo ngaahi taukei ʻi he moʻuí mo fakaleleiʻi hoʻo ako ʻa e ongoongoleleí ko ha ongo founga ia te ke lava ai ʻo teuteu ki he meʻa hokó. Ka ʻoku ʻi ai ha ngaahi konga kehe ʻo e tuʻunga kakai lalahí te tau fehangahangai mo ia ʻi ha ʻaho pe ʻamanaki te tau aʻusia ʻa ia te tau lava ʻo teuteu ki ai ʻi he taimí ni!
Ko ha ngaahi sīpinga ʻeni ʻe niʻihi:
-
Nofo-malí (ako e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻo e mali taʻengatá, tānaki ʻa e ngaahi kupuʻi lea mei he konifelenisi lahí fekauʻaki mo e nofo-malí, kole faleʻi mei he ngaahi hoa mali ʻokú ke manumanumelieʻia aí, teuteu ki he feohi fafale fakasekisualé ʻaki haʻo akoʻi koe ʻo fakafou ʻi he ngaahi maʻuʻanga tokoni fakalaumālie ʻoku makatuʻunga ʻi he tuí pe kau taki falalaʻangá)
-
Tuʻunga fakaemātuʻá (ako kau ki he ngaahi faʻē mo e ngaahi tamai ʻi he folofolá, toʻo ha kalasi tauhi fānau, talanoa ki he ngaahi mātuʻa kehé, lau ʻa e ngaahi lea ʻi he konifelenisi lahí fekauʻaki mo e tauhi fānaú)
-
Fakaʻau ke motuʻá mo e moʻui leleí (ako ʻa e meʻakai fakatupu moʻui lelei totonú, ako ha ngaahi founga foʻou ke fakamālohisino ai, ako ʻa e ngaahi tefitoʻi founga tokoni ʻuluakí)
Ko e hā pē ho tūkunga ʻi he moʻuí, ʻoku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ke fakatupulaki hoʻo ʻiló mo e tuí koeʻuhí “ke mou mateuteu ʻi he ngaahi meʻa kotoa pē ʻi he taimi te u toe fekauʻi atu ai ʻa kimoutolu ke tauhi faivelenga ki he lakanga kuo ui ʻa kimoutolu ki aí, pea mo e ngāue kuó u fili ʻa kimoutolu ki aí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:80).
ʻOku ʻi ai ha taumuʻa ʻa e Tamai Hēvaní maʻau. ʻI hoʻo feinga ke maʻu ha ako ʻi he kotoa hoʻo moʻuí, ʻo tatau ai pē pe ʻi ha loki ako pe ʻi tuʻa, te Ne tāpuekina hoʻo ngaahi feingá mo tataki koe ki he feituʻu ʻokú Ne fiemaʻu ke ke ʻi aí.