“11–17 ʻAokosi: ʻFokotuʻu … ha Fale ʻo e ʻOtuáʼ: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
Naʻe fakahoko e Akoʻanga ʻo e Kau Palōfitá ʻi he lokí ni.
11–17 ʻAokosi: “Fokotuʻu … ha Fale ʻo e ʻOtuá”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88
Ko e taimi ʻe niʻihi ʻoku ʻomi ʻe he ʻEikí ha kiʻi fakalika ki Hono “ngeiá mo e māfimafí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:47) ʻo fakafou ʻi he ngaahi fakahā fakaofó. Ko e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88 ko ha fakahā pehē ia—ʻoku fekauʻaki ia mo e maama mo e nāunau mo e ngaahi puleʻanga te ne lava ʻo ʻai ke ngali siʻisiʻi e ngaahi meʻa fakamāmani ʻoku tau hohaʻa ki aí ʻi hono fakafehoanakí. Neongo kapau he ʻikai mahino kotoa ia kiate kitautolu, ka te tau lava pē ʻo ʻiloʻi ʻoku lahi ange ʻa ʻitāniti ʻi he meʻa kuo tau fakatokangaʻí. Ko e moʻoni, ʻoku ʻikai vahevahe ʻe he ʻEikí ʻa e ngaahi moʻoni fakaʻeiʻeikí ni ke fakailifiaʻi kitautolu pe ʻai ke tau ongoʻi ʻoku ʻikai ke tau mahuʻinga. Ko hono moʻoní, naʻá Ne talaʻofa mai, “ʻE hokosia ʻa e ʻaho te mou ʻiloʻi ai ʻa e ʻOtuá foki” (veesi 49; tānaki atu hono fakamamafaʻí). Mahalo ko e ikuʻanga nāunauʻia ia naʻe fekauʻi ai ʻe he ʻEikí ki Hono Kāingalotu ʻi Ketilaní ke fokotuʻu e Akoʻanga ʻo e Kau Palōfitá. Naʻá Ne folofola ʻo pehē, “Fokotuʻutuʻu ʻa kimoutolu. “Teuteu ʻa e meʻa ʻaonga kotoa pē; pea fokotuʻu … ha fale ʻo e ʻOtuá” (veesi 119). He ʻoku ʻi he fale māʻoniʻoni ʻo e ʻOtuá—pea ʻi hotau ngaahi ʻapí—ʻo laka hake ʻi ha toe feituʻu kehe, te Ne lava ai ʻo fakalōloa ange ʻetau vakaí ke ope atu ʻi he maama fakamatelié, ʻo “toʻo ʻa e pūlou ʻo hono fofongá kiate [kitautolu],” pea teuteuʻi kitautolu ke “kātakiʻi ha nāunau fakasilesitiale” (veesi 68, 22).
Vakai, Kau Māʻoniʻoní, 1:178–80.
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88
ʻOku foaki mai ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e melinó.
ʻI ha ngaahi ʻaho pē hili ʻa e fakatokanga ko ia ʻe “lilingi hifo ai ʻa e tau ki he ngaahi puleʻanga kotoa pē” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 87:2), naʻe tuku mai ʻe he ʻEikí ha fakahā naʻe ui ʻe Siosefa Sāmita ko ha “lou ʻōlive,” ʻa ia ko ha fakaʻilonga tukufakaholo ʻo e melinó (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88, ʻuluʻi vahé; vakai foki, Sēnesi 8:11). ʻI hoʻo ako e vahe 88 he uike ní, kumi e ngaahi pōpoaki ʻa e ʻEikí ʻo e melinó kiate koé.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:6–67
‘Oku maʻu e māmá mo e fonó meia Sīsū Kalaisi.
ʻOku ʻasi tuʻo lahi e ngaahi lea ko e maama mo e fono ʻi he vahe 88. Fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi veesi ʻokú ke maʻu ai e ngaahi lea ko ʻení ʻi he veesi 6–67, pea tohi ʻa e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e māmá mo e fonó—pea mo Sīsū Kalaisí. Ko e hā ʻokú ke ongoʻi ʻoku ueʻi koe ke ke fakahokó ke maʻu e māmá mo moʻui ʻaki e “fono ʻa Kalaisí”? (veesi 21).
Vakai foki, ʻĪsaia 60:19; Sione 1:1–9; 3 Nīfai 15:9; Timothy J. Dyches, “ʻOku Pīkitai ʻa e Māmá ki he Māmá,” Liahona, Mē 2021, 112–15; Sharon Eubank, “Ko Kalaisi ʻa e Maama ʻoku Ulo ʻi he Fakapoʻulí,” Liahona, Mē 2019, 73–76.
ʻOku maʻu ʻi he ngaahi folofolá ʻa e fono ʻa Kalaisí.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:62–64
“ʻUnuʻunu mai kiate au.”
Ko e hā ha ngaahi aʻusia kuó ne fakahaaʻi atu ʻoku moʻoni ʻa e ngaahi talaʻofa ʻi he ngaahi veesi ko ʻení? Ko e hā hoʻo sitepu hoko ke “ʻunuʻunu” ai kia Kalaisí? Fakakaukau ke kau e himi “Ofi Hoku ʻOtuá” (Ngaahi Himí, fika 49) ko e konga ʻo ho akó mo e moihuú.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:67–76
Te u lava ʻo maʻa tuʻunga ʻi he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí.
ʻOku hā tuʻo ua e fekau ʻa e ʻEikí ke “fakamāʻoniʻoniʻi ʻa kimoutolu” ʻi he vahe 88 (veesi 68, 74). ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻo e kupuʻi lea ko ʻení? Te ke lava ʻo toe vakaiʻi ha niʻihi ʻo e ngaahi potufolofola ʻi he “Fakamāʻoniʻoniʻí” ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá (Gospel Library). Ko e hā ʻa e founga ʻoku fakamāʻoniʻoniʻi ai kitautolú? Tuku ke tataki ʻe he fehuʻi ko ʻení hoʻo ako ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:67–76, pea lekooti ha faʻahinga fakakaukau fakalaumālie ʻokú ke maʻu.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:77–80, 118–26
“Fekumi ki he ʻiló, ʻio, ʻi he ako pea ʻi he tui foki.”
Naʻe fakahā ʻe he ʻEikí ki he Kāingalotú ke fokotuʻu ha “akoʻanga ʻo e kau palōfitá” ʻi Ketilani (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:137). Ko e konga lahi ʻo e fakahinohino ʻi he vahe 88 naʻá ne akoʻi kinautolu ki he founga hono fakahoko iá. ʻE lava foki ʻa e fakahinohino ko ʻení ʻo tokoni atu ke ke “fokotuʻu … ha fale ʻo e ako” (veesi 119) ʻi hoʻo moʻuí. Ko hono moʻoní, te ke lava ʻo vakai ki he veesi 77–80 mo e 118–26 ko ha ngaahi mape ke “fakafoʻou homou ʻapí [pe ko hoʻo moʻuí] ke hoko ko ha senitā ki hono ako ʻo e ongoongoleleí” pea mo “ha ungaʻanga ʻo e tuí” (Russell M. Nelson, “Ko e Hoko ko ha Kāingalotu Faʻifaʻitakiʻangá,” Liahona, Nōvema 2018, 113). Mahalo naʻa mālie ke tā fakatātaaʻi e fōtunga hoʻo “fakafoʻou” fakatāutahá, kau ai ha ngaahi kupuʻi lea mei he ngaahi veesi ko ʻení ʻokú ke ongoʻi ʻoku fiemaʻu ke ke fakaʻaongaʻi.
ʻE ala tokoni foki ke vakaiʻi e ngaahi fehuʻi ko ʻení: Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ʻa e akó ki he ʻEikí? Ko e hā ʻa e meʻa ʻokú Ne finangalo ke u akó? Ko e hā ʻa e founga ʻokú Ne finangalo ke u ako aí? Kumi e tali ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi he veesi 77–80 pea ʻi he “ʻE fakatauʻatāinaʻi koe ʻe he moʻoní” (Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí, 30–33).
ʻOkú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ke fekumi ki he ʻiló “ʻi he ako pea ʻi he tui foki” (veesi 118). Ko e hā ha ngaahi fakakaukau ʻokú ke maʻu mei he pōpoaki ʻa ʻEletā Mataiasi Heliti ko e “Fekumi ki he ʻIló ʻo fakafou ʻi he Laumālié”? (Liahona, Mē 2019, 31–33).
Vakai foki, Topics and Questions, “Seeking Truth and Avoiding Deception,” Gospel Library; “A School and an Endowment,” ʻi he Revelations in Context, 174–82.
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:33
ʻOku ʻomi ʻe he Tamai Hēvaní ha ngaahi meʻaʻofa lelei.
-
Te ke lava ʻo kamata ha fealeaʻaki fekauʻaki mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:33 ʻo kole ki hoʻo fānaú ke talanoa ki he ngaahi meʻaʻofa kuo foaki ange kiate kinautolú—ʻa e ngaahi meʻa ko ia naʻa nau fiefia aí mo ia naʻe ʻikai ke nau fiefia aí fakatouʻosi. Mahalo te nau lava ʻo tulamaʻi hono maʻu fiefia ha meʻaʻofá. Te ke lava leva ʻo talanoa fekauʻaki mo e ngaahi meʻaʻofa ʻoku foaki mai ʻe he Tamai Hēvaní kiate kitautolú (hangē ko e meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní). Te tau maʻu fēfē ʻa e ngaahi meʻaʻofa ko ʻení ʻi he fiefia?
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:63
ʻI heʻeku fekumi ki he Fakamoʻuí, te u ʻiloʻi Ia.
-
ʻOku ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:63 ha ngaahi lea ngāue te ne ala ueʻi fakalaumālie ha ngaahi ʻekitivitī fakafiefia ke poupouʻi hoʻo fānaú ke nau fekumi ke ʻi ai ʻa e ʻEikí ʻi heʻenau moʻuí. Hangē ko ʻení, te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo fakakaukau ki ha vaʻinga ki hono aleaʻi e kupuʻi lea “fekumi faivelenga kiate au pea te mou ʻiloʻi au” (tānaki atu hono fakamamafaʻí) pe “tukituki, pea ʻe toʻo ia kiate kimoutolu”?
ʻOku fiemaʻu ʻe he fānaú ke kehekehe. “ʻOku ako lelei taha ha fānau tokolahi ʻi he taimi ʻoku fakakau atu ai ha ngaahi ongoʻanga (senses) kehekehé. Kumi ha ngaahi founga ke tokoniʻi ai e fānaú ke nau fakaʻaongaʻi honau ngaahi ongoʻanga ko e sió, fanongó mo e alá ki heʻenau akó. ʻE ʻi ai ha ngaahi tūkunga te ke ʻilo ai ha ngaahi founga ke fakakau honau ngaahi ongoʻanga ko e nāmuʻí pea mo e ʻahiʻahiʻí!” (Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, 32).
-
Ke fakamamafaʻi ʻa e fakaafe ʻa e Fakamoʻuí ke “ʻunuʻunu mai kiate aú,” te ke lava ʻo kole ki ha taha he fānaú ke puke ha tā ʻo Sīsū (hangē ko e tā ʻi he fakaʻosinga ʻo e fokotuʻutuʻu ko ʻení) he tafaʻaki ʻe taha ʻo e lokí kae tuʻu e toenga ʻo e fānaú ʻi he tafaʻaki ʻe tahá. ʻI he fakakaukau hoʻo fānaú ki he ngaahi meʻa te nau lava ʻo fai ke ofi ange ai ki he Fakamoʻuí, te nau lava ʻo manga ki he fakatātaá, pea ʻe lava ʻa e tokotaha ʻokú ne puke ʻa e fakatātaá ʻo manga ki muʻa ki he toenga ʻo e fānaú. Talanoa mo hoʻo fānaú fekauʻaki mo e founga ʻoku mou ʻunuʻunu ofi ai ki he Fakamoʻuí mo e founga ʻokú Ne ʻunuʻunu ofi atu ai kiate kimoutolú. Te mou lava foki ʻo hivaʻi mo kinautolu ha foʻi hiva fekauʻaki mo e kaveingá ni, hangē ko e “ʻOku Ongo ʻa e ʻOfá” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 42–43).
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:77–80, 118
ʻOku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní ke u ako.
-
Kole ki hoʻo fānaú ke nau talaatu fekauʻaki mo e meʻa ʻoku nau ako ʻi he akó pe Palaimelí. Te ke lava foki ʻo vahevahe ha ngaahi meʻa ʻokú ke ako. Te ke lava leva ʻo fakaʻaliʻali ki hoʻo fānaú ʻa e ngaahi lea ko e hā, ʻuhinga, mo e founga. Tokoniʻi ke nau fekumi ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:77–79 ke ʻilo e meʻa ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke tau akó. Kumi fakataha leva ʻi he veesi 80 ke ʻiloʻi e ʻuhinga ʻokú Ne finangalo ai ke tau akó pea ʻi he veesi 118 ke ʻilo e founga ʻoku totonu ke tau ako aí.
“Fekumi ki he ʻiló … ʻi he ako pea ʻi he tui foki.”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:119
ʻE lava ke māʻoniʻoni hotau ʻapí ʻo hangē ko e temipalé.
-
ʻI hoʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:119 ki hoʻo fānaú, te nau lava ʻo faʻu ha tumuʻaki ʻo e temipalé ʻaki honau nimá ʻi he taimi kotoa ʻoku nau fanongo ai ki he foʻi lea “fale.” Fakamatalaʻi ange naʻe finangalo e Tamai Hēvaní ke langa ʻe Siosefa Sāmita mo e Kāingalotú ha temipale pe “fale ʻo e ʻOtuá.”
-
Te ke lava ʻo kole ki hoʻo fānaú ke nau fili ha foʻi lea ʻe fitu ʻokú ne fakamatalaʻi honau ʻapí. Tokoni leva ke nau kumi ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:119, ʻa e foʻi lea ʻe fitu ʻoku fakaʻaongaʻi ʻe he ʻEikí ke fakamatalaʻi ʻaki Hono falé. Te tau ngaohi fēfē hotau ʻapí “ko ha fale ʻo e ʻOtuá”?
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Kaumeʻa ʻo e māhina ní.