“25–31 ʻAokosi: ʻMaʻu mei Hono Fonúʼ: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
Fakaikiikí mei he ʻOku ou Mamata ki he Foha ʻo e Tangatá, tā fakatātaaʻi ʻe Walter Rane
25–31 ʻAokosi: “Maʻu mei Hono Fonú”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93
Naʻe akonaki ʻa Siosefa Sāmita ʻo pehē, “Kapau te ke kaka ʻi ha tuʻunga, kuo pau ke ke kamata hake mei lalo, ʻo kaka ai ki ʻolunga, kae ʻoua kuó ke aʻu ki he tumuʻakí; pea ʻoku pehē pē mo e ngaahi tefitoʻi [moʻoni] ʻo e ongoongoleleí—kuo pau ke ke kamata mei he ʻuluakí, pea [hokohoko] atu ai kae ʻoua kuó ke ʻilo ʻa e ngaahi tefitoʻi [moʻoni] kotoa ʻo e hakeakiʻí” (Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí: Siosefa Sāmita [2007], 308).
Ko e taimi ʻe niʻihi ʻoku ngali tāumamaʻo e tuʻunga ko ia ʻo e hakeakiʻí, ka naʻe fanauʻi kitautolu ke tau kaka ki he tumutumú ʻi he tokoni taʻetūkua ʻa e Fakamoʻuí. Ko e hā pē ha meʻa ʻoku tau pehē ʻoku ʻikai ke tau malava, ʻoku ʻafioʻi ʻe he Tamai Hēvaní mo Hono ʻAló ha meʻa nāunauʻia ʻiate kitautolu, ko ha meʻa faka-ʻOtua. Hangē pē ko e ʻi ai ʻa Sīsū Kalaisi “ʻi he kamataʻangá mo e Tamaí,” “naʻa [tau] ʻi he kamataʻangá foki” mo kitautolu (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:21, 23). Hangē pē ko ʻEne “fai atu mei he ʻaloʻofa ki he ʻaloʻofa, ʻo aʻu ki heʻene maʻu hono fonú,” kae lava foki ke “[tau] maʻu ʻa e ʻaloʻofa hoko mo e ʻaloʻofa” (veesi 13, 20). ‘Oku akoʻi ʻe he ongoongolelei kuo fakafoki maí fekauʻaki mo e natula totonu ʻo e ʻOtuá, pea ʻokú ne toe akoʻi foki fekauʻaki mo hotau natulá mo e ikuʻanga moʻoní. Ko ha fānau moʻoni koe ʻa e ʻOtuá pea te ke lava ʻo “maʻu mei hono fonú ʻi hono taimi totonu” (veesi 19).
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93
Hangē ko Sīsū Kalaisí, ʻe lava ke fakalāngilangiʻi au pea maʻu e “fonu” ʻa e ʻOtuá.
Naʻe akonaki e Palōfita ko Siosefa Sāmitá ʻo pehē, “Kapau he ʻikai mahino ki he tangatá ʻa e ʻulungaanga ʻo e ʻOtuá, ta ʻoku ʻikai ke nau ʻiloʻi ʻa kinautolu” (Ngaahi Akonakí: Siosefa Sāmita, 46). ʻI hoʻo ako fekauʻaki mo e Fakamoʻuí ʻi hono ako e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93, kumi foki mo e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo koé. Hangē ko ʻení, ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo Ia mei he veesi 3, 12–13, 21, mo e 26? Ko e hā ha ngaahi moʻoni tatau ʻokú ke maʻu fekauʻaki mo koe ʻi he veesi 20, 23, mo e 28–29? (vakai foki, 1 Sione 3:2; 3 Nīfai 27:27). ʻE ala tokoni atu ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení ke mahino kiate koe mo ke fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi moʻoni ʻi he vahe ko ʻení:
-
ʻOkú ke ongoʻi ʻoku ʻuhinga ki he hā ke maʻu ʻa e “ʻaloʻofa hoko mo e ʻaloʻofa” pea ke hokohoko atu “mei he ʻaloʻofa ki he ʻaloʻofa”? (veesi 12–13). Kapau ʻe tokoni, te ke lava ʻo lau ʻa e “ʻAloʻofa” ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá (Gospel Library).
-
Ko e hā ʻokú ke ʻilo ʻi he fakahā ko ʻení fekauʻaki mo e founga ʻoku tokoniʻi ai koe ʻe he ʻOtuá ke ke tupulaki mo akó? ʻOku kaunga fēfē hono ʻiloʻi e meʻá ni ki hoʻo tōʻonga ki he niʻihi kehé—pea kiate koé?
-
Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo e “founga ke hū aí, pea … [mo] ia ʻoku mou hū ki aí”? (veesi 19; vakai foki, Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, “Hū,” Gospel Library).
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:1–39
Ko e nāunau ʻo e ʻOtuá ko e maama mo e moʻoni.
Mahalo te ke fakatokangaʻi ʻoku toutou ʻasi e ngaahi lea hangē ko e nāunau, maama, mo e moʻoni ʻi he fakahā ko ʻení. ʻI hoʻo ako ʻa e veesi 20–39, lisi ʻa e ngaahi moʻoni ʻokú ke ako fekauʻaki mo e ngaahi fakakaukau ko ʻení. ʻE ala tokoni hano faʻu ha tēpile hangē ko ʻení:
|
Veesi |
Meʻa ʻoku ou akó |
Ngaahi fehuʻi ke fakalaulauloto ki aí |
|---|---|---|
Veesi | Meʻa ʻoku ou akó | Ngaahi fehuʻi ke fakalaulauloto ki aí ʻOku lahi ha ngaahi loi ʻi he māmaní. Te u ʻilo fēfē ʻa e moʻoní? (vakai foki, Sēkope 4:13). |
Veesi | Meʻa ʻoku ou akó | Ngaahi fehuʻi ke fakalaulauloto ki aí |
Veesi | Meʻa ʻoku ou akó Ko e ʻOtuá ko ha sino ʻo e maama mo e moʻoni. | Ngaahi fehuʻi ke fakalaulauloto ki aí |
Veesi | Meʻa ʻoku ou akó | Ngaahi fehuʻi ke fakalaulauloto ki aí Ko hai ʻoku ou ʻiloʻi ʻoku ngalingali te ne lava ʻo tekeʻi ʻa e ngaahi ivi tākiekina koví? Ko e hā e ʻuhinga ʻoku nau lava ai ʻo fai ʻení? |
Veesi | Meʻa ʻoku ou akó | Ngaahi fehuʻi ke fakalaulauloto ki aí |
Veesi | Meʻa ʻoku ou akó | Ngaahi fehuʻi ke fakalaulauloto ki aí |
Veesi Vakai foki,: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:24 | Meʻa ʻoku ou akó | Ngaahi fehuʻi ke fakalaulauloto ki aí |
Ko e hā ha meʻa ʻokú ke maʻu ʻi he ngaahi veesi ko ʻení ʻokú ne ueʻi koe ke ke fekumi ki ha maama mo e moʻoni lahi angé? Ko e hā ʻoku hoko ai ʻa e māmá mo e moʻoní ko ha ongo huafa lelei maʻa Sīsū Kalaisí? (vakai, Sione 8:12; 14:6). ‘Oku uesia fēfē ʻe he ngaahi moʻoni ko ʻení hoʻo moʻuí?
Te ke lava foki ʻo fakatokangaʻi e ngaahi talaʻofa fekauʻaki mo ho ikuʻanga taʻengatá ʻi he veesi 20, 22, 28, 33–35. Ko e hā e fekauʻaki ʻa e ngaahi talaʻofá ni mo hono maʻu ʻa e māmá?
Fakakaukau ke fekumi ʻi he “ʻAʻeva ʻi he maama ʻa e ʻOtuá” (Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí, 18–21) ke ʻiloʻi e meʻa te ke lava ʻo fai ke maʻu ai e māmá mo e founga ʻoku talaʻofa ʻa e ʻEikí ʻe tāpuekina ai koé. ʻE lava ʻa e ongo vitiō “Light and Truth, Part 1” mo e “Part 2” (Gospel Library) ʻo ʻoatu ha toe ngaahi fakakaukau.
Vakai foki, “Akoʻi Au ke U ʻEva he Māmá,” Ngaahi Himí, fika 196; Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Laumālie Māʻoniʻoní,” Gospel Library.
Light and Truth, Part 1
Light and Truth, Part 2
“Ko e nāunau ʻo e ʻOtuá ko e … maama mo e moʻoni.”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:40–50
“Fakamaau ho fale ʻoʻoú.”
Ko e fekau ko ia ke “fakamaau ho fale ʻoʻoú” (veesi 43) ʻoku ʻikai ʻuhinga ia ke fakamaau ʻa e kōpaté mo e loki tautauʻanga valá ka ʻoku fekauʻaki ia mo hono akoʻi—pea mo hono ako—ʻa e “māmá mo e moʻoní” (veesi 42). Fakakaukau ki he founga ʻokú ke feinga ai ke muimui ki he faleʻi ko ʻení. Ko e hā ha ngaahi pole ʻokú ke fehangahangai mo ia? Ko e hā ha ngaahi moʻoni ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93 ʻe lava ʻo tokoni?
Ko e hā ha ngaahi fakakaukau ʻokú ke maʻu mei he ngaahi akonaki ko ʻeni ʻa ʻEletā Tēvita A. Petinaá?
“ʻOku ʻi ai ha fakatātā fakaʻofoʻofa ʻo ha ngoue uite ʻi hoku ʻōfisí. Ko e fakatātaá ko e tātānaki ia ʻo ha fetōhoaki ʻo e mataʻipolosi ʻa e tokotaha tā valivalí—ʻa ia he ʻikai fakamānako pe hā makehe kapau te nau ʻasi [tahataha] pē. Ko hono moʻoní, kapau te ke ofi ʻaupito ki he fakatātaá, ko e meʻa pē te ke sio ki aí, ko ha ngaahi laine lanu engeenga, koula mo lanu melomelo, ʻoku ʻikai ke nau fekauʻaki. Ka ʻi hoʻo ʻunu māmālie ko ia mei he fakatātaá, ʻoku hā mai ha ngoue uite fakaʻofoʻofa ʻi hono fakatahatahaʻi ʻo e ngaahi fetōhoaki ʻo e mataʻipolosi ʻa e tokotaha tā valivalí. ʻOku ngāue fakataha hono fetōhoaki ʻa e mataʻipolosi ʻa e tokotaha tā valivalí ke ʻomai ha fakatātā fakaholomamata mo fakaʻofoʻofa.
“Ko e lotu fakafāmilí, ako folofolá pea pehē ki he efiafi fakafāmili ʻi ʻapí, ko ha foʻi toho ia ʻe taha ʻo e mataʻipolosí ʻi he fakatātā hotau laumālié. He ʻikai ke hā ngali mahuʻinga pe te tau manatua fuoloa fēfē ha meʻa pē ʻe taha naʻe hoko. Ka ʻe hangē ko e fengāueʻaki ʻa e ngaahi mataʻipolosi vali lanu engeenga, koula mo lanu melomeló ke nau ʻomi ha fakatātā laulōtahá, ʻe pehē tofu pē ʻa e ngaahi ola fungani fakalaumālie ʻe maʻu mei heʻetau fai maʻu pē ʻa e fanga kiʻi meʻa hā ngali siʻisiʻí. ‘Ko ia, ʻoua naʻá mo fiu ʻi he faileleí, he ʻokú mo ʻai ʻa e tuʻunga ʻo ha ngāue lahi. Pea ʻoku tupu mei he ngaahi meʻa īkí ʻa e ngaahi fuʻu meʻa lalahíʼ [Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:33]. Ko hono fai maʻu pē ha meʻá, ko ha tefitoʻi moʻoni mahuʻinga ia ʻi heʻetau fokotuʻu e fakavaʻe ʻo ha ngāue maʻongoʻonga ki heʻetau moʻui fakafoʻituituí ʻi he fakaʻau ke tau faivelenga mo tokanga ʻo lahi ange ʻi hotau ngaahi ʻapí” (“Faivelenga mo Tokanga ʻo Lahi Ange ʻi ʻApi,” Liahona, Nōvema 2009, 19–20).
Vakai foki, Henry B. Eyring, “Ko ha ʻApi ʻOku ʻAfio ai e Laumālie ʻo e ʻEikí,” Liahona, Mē 2019, 22–25.
ʻOku fekauʻi ʻe he ʻEikí ʻa e mātuʻá ke “akonakiʻi hake ʻa [ʻenau] fānaú ʻi he māmá mo e moʻoní.”
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:2–21
Ko Sīsū Kalaisi ʻa e Maama mo e Moʻui ʻo e Māmaní.
-
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo e Fakamoʻuí pea fehuʻi ki hoʻo fānaú pe ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke ako mo muimui ʻia Sīsū Kalaisí. Te mou lava leva ʻo lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:19 ke ʻiloʻi ha ʻuhinga mahuʻinga ʻe taha.
-
Mahalo te ke fie fili ha ngaahi moʻoni fekauʻaki mo Kalaisi ʻi he vahe 93 ʻoku fakalotolahi kiate koe pea tokoni ki hoʻo fānaú ke nau ʻiloʻi ia mo mahino ia kiate kinautolu (vakai foki, “Vahe 33: Ko e Fakahā Kau kia Sīsū Kalaisi,” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, 126–27, pe ko hono vitiō ʻi he Gospel Library). ʻI he foʻi moʻoni takitaha ʻokú ke filí, te ke lava ʻo ʻoange ki hoʻo fānaú ha foʻi lea pe kupuʻi lea ke nau fakafanongo ki ai ʻi hoʻomou lau fakataha ʻa e vēsí. Hangē ko ʻení, Sīsū Kalaisi:
-
Fakahoko e ngaahi ngāue ʻa e Tamaí (veesi 5).
-
Ko e Maama Ia ʻo e Māmaní (veesi 9).
-
Ko Ia naʻá Ne Fakatupu ʻa e māmaní (veesi 10).
-
Maʻu ʻa e mālohi kotoa ʻi he langí pea mo e māmaní (veesi 17).
-
Naʻe ʻi he kamataʻangá mo e ʻOtuá (veesi 21).
1:18Chapter 33: A Revelation about Jesus Christ: May 1833
-
Fakaikiikí mei he Maama ʻo Māmaní, tā fakatātaaʻi ʻe Howard Lyon
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:23, 29, 38
Naʻá ku nofo mo e Tamai Hēvaní kimuʻa peá u haʻu ki he māmaní.
-
Naʻe fakamamafaʻi tuʻo tolu ʻe he Fakamoʻuí ʻi he vahe 93 ne tau nofo mo e ʻOtuá “ʻi he kamataʻangá” (veesi 23, 29, 38). Ke tokoni ke ʻilo ʻeni ʻe hoʻo fānaú, te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:23, 29, 38 pea kumi ha foʻi moʻoni fekauʻaki mo kinautolu ʻoku toutou ʻasi ʻi he ngaahi veesi ko ʻení. Ko e hā ʻoku finangalo ai e Tamai Hēvaní ke tau ʻilo ʻa e moʻoni ko ʻení? Te ke lava foki ʻo fehuʻi ki hoʻo fānaú pe ko e hā ʻoku nau ʻilo fekauʻaki mo ʻetau moʻui mo e Tamai Hēvaní kimuʻa pea fanauʻi kitautolú. Ke tokoni ke nau ako lahi ange, lau mo kinautolu ha potufolofola ʻe taha pe lahi ange ʻi he ngaahi potufolofolá ni: Selemaia 1:5; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:53–56; Mōsese 3:5; ʻĒpalahame 3:22–26.
-
Te mou lava foki ʻo hivaʻi fakataha ʻa e “Fānau Au ʻa e ʻOtuá” pe “I Lived in Heaven” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 2–3, Childrenʻs Songbook, 4) pea aleaʻi ha ngaahi moʻoni ʻoku tau ako mei he ongo hiva ko ʻení fekauʻaki mo ʻetau taumuʻa ke haʻu ki māmaní.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:24–39
ʻOku ou maʻu ʻa e māmá mo e moʻoní ʻi heʻeku talangofua ki he ʻOtuá.
-
Ke tokoni ke moʻui ʻaki ʻe hoʻo fānaú ʻa e ngaahi moʻoni fekauʻaki mo e talangofuá ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93, fakakaukau ke hiki ha ngaahi fakamoʻoni folofola ʻe niʻihi mei he vahe ko ʻení ʻi ha ʻū laʻipepa. Hiki ʻi ha ʻū laʻipepa kehe ʻa e ngaahi moʻoni ʻoku akoʻi ʻe he ngaahi veesi takitaha ko ʻení. ʻE lava hoʻo fānaú ʻo ngāue fakataha ke lau e ngaahi vēsí mo fakahoa ʻa e ngaahi moʻoní ki he ngaahi fakamoʻoni folofolá. ʻE lava ke kau ʻi he ngaahi sīpingá ʻa e:
-
Veesi 24: Ko e moʻoní ko hono ʻiloʻi ia ʻo e ngaahi meʻa ʻoku moʻoni ʻi he kuohilí, lolotongá, mo e kahaʻú.
-
Veesi 28: Te u lava ʻo maʻu ʻa e māmá mo e moʻoní ʻi heʻeku tauhi ʻa e ngaahi fekaú.
-
Veesi 37: ʻI he taimi ʻoku ou maʻu ai ʻa e māmá mo e moʻoní, ʻoku ou lava ʻo tekeʻi ʻa e koví.
-
Veesi 39: ʻOku mole meiate au ʻa e māmá mo e moʻoní ʻi he taimi ʻoku ou talangataʻa aí.
Mahalo te ke fie vahevahe ha ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi moʻoni kuó ke ʻilo ʻi hoʻo tauhi e ngaahi fekau ʻa e ʻEikí.
-
Fakafenāpasi ki he taʻu hoʻo fānaú. ʻOkú ke ʻiloʻi e ngaahi fiemaʻu mo e meʻa ʻoku malava ʻe hoʻo fānaú; ongoʻi tauʻatāina ke liliu e ngaahi fakakaukau ki he ʻekitivitií ke feau ʻenau fiemaʻú. Hangē ko ʻení, ʻi he ʻekitivitī ko ʻení, kapau ʻokú ke akoʻi ʻa e fānau īkí, mahalo naʻa lelei ange ke tokanga taha ki ha foʻi moʻoni faingofua pē ʻe taha mei he vahe 93.
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Kaumeʻa ʻo e māhina ní.