2025
ʻA ia, Naʻá Ke Toki Foki Mai Pē mei Hoʻo Ngāue Fakafaifekaú. Pea Hā Leva?
ʻAokosi 2025


Mei he YA Fakauiké

ʻA ia, Naʻá Ke Toki Foki Mai Pē mei Hoʻo Ngāue Fakafaifekaú. Pea Hā Leva?

Ko ha tohi ki he faifekau ongoʻi lōmekina naʻe toki ʻosi maí.

ko ha faifekau ʻoku ʻosi mai ʻoku malimali ki hono fāmilí

Siʻi kaungāmeʻa,

Talamonū atu ʻi hono fakaʻosi hoʻo ngāue fakafaifekaú! ʻOku ou laukau ʻaki koe mo hoʻo ngāue ki he ʻEikí.

Mahalo te ke fifili ʻi he taimí ni ʻi hoʻo ʻi ʻapí, “Ko e hā leva ʻa e hoko atú?” Kuo liliu ʻa e ngaahi meʻá—ʻoku matuʻotuʻa ange ʻa e kau mēmipa ho fāmilí, hoko atu ʻa e ngaahi meʻa ʻoku manakoá, pea ko e mahuʻinga tahá, ko ha tokotaha foʻou koe koeʻuhí ko hoʻo ngāue fakafaifekaú.

ʻI heʻeku aʻu ki ʻapi mei heʻeku ngāue fakafaifekaú, naʻá ku ongoʻi lōmekina ʻi heʻeku fakakaukau atu ki he meʻa hono hoko kiate aú. Ka ʻi he hili haʻaku foki ki ʻapi ʻi ha meimei taʻu ʻe nima, kuó u ako ha ngaahi meʻa siʻi fekauʻaki mo e fakaangaanga ki he moʻui hili ʻa e ngāue fakafaifekaú ʻa ia ʻoku ou ʻamanaki ʻe tokoni atu kiate koé.

Fakaʻehiʻehi mei he Toe Foki ki he Ngaahi Tōʻonga Moʻui Motuʻá

ʻOku lahi ʻa e meʻa ke fakaangaanga ki aí, ka ʻoku ou fokotuʻu atu ke ke fakaʻehiʻehi mei he toe foki ki he ngaahi tōʻonga fakamāmani motuʻa hangē ko e tōtuʻa hono fakaʻaongaʻi ʻo e mītiá. Hili ha ʻaukai mei he mītia fakasōsialé, ʻoku ou faʻa fakapaleʻi au ʻi he taimi ʻe niʻihi ʻaki ʻeku fuʻu fakaʻaongaʻi tōtuʻa ia.

Mahalo ʻe ʻahiʻahiʻi koe ke ke fai ʻa e meʻa tatau mo e mītia kehé hili hoʻo foki ki ʻapí. ʻOku mahino pē, ka naʻe akoʻi atu ʻe hoʻo misioná ʻa e mahuʻinga ʻo e tokanga ki ho taimí mo hono fai ʻo e ngaahi meʻa ʻe tokoni atu ke ke ofi ai ki he ʻOtuá. ʻOua naʻá ke tuku ke mole atu kotoa ʻa e ngaahi meʻa ko iá koeʻuhí pē ko hoʻo toe lava ʻo fakaʻaongaʻi hoʻo telefoní.

Hokohoko atu pē ʻi he ngaahi ʻulungaanga fakamālohia fakalaumālie kuó ke akó, hangē ko hono ako hoʻo folofolá mo e lotu maʻu peé. Mahalo he ʻikai tatau ho taimi akó mo ia ʻi hoʻo ngāue fakafaifekaú, ka ʻe kei lava pē ke mālohi mo ʻuhingamālie. Naʻe pehē ʻe Palesiteni Sitīveni J. Lani, ko e Palesiteni Lahi ʻo e Kau Talavoú, “[Te tau] lava ʻo maʻu ha loto-falala mo ha nonga fakalaumālie ʻi heʻetau tanumaki ʻa e ngaahi tōʻonga mo e ʻulungaanga māʻoniʻoni te ne lava ke pouaki mo tafunaki ʻa e afi ʻo ʻetau tuí.”

Hokohoko Atu ʻa e Ngāué

Kuó ke toki ʻosiki pē ha vahaʻataimi fakatapui ʻo e ngāue tokoní, pea ʻe lava ke faingataʻa ke maʻu ha ongoʻi ʻo ha taumuʻa ʻi hoʻo aʻu pē ki ʻapí. Naʻe fakamanatu mai ʻe Palesiteni M. Lāsolo Pālati (1928-2023) kiate kitautolu: “ʻI hono tukuange koe mei hoʻo ngāue fakafaifekaú, manatuʻi ke kei hokohoko atu pē hoʻo mālohi ʻi he Siasí. Fakatupulaki e ngaahi tōʻonga lelei naʻá ke ako ʻi hoʻo ngāue fakafaifekaú, hokohoko atu hono fakamālohia hoʻo fakamoʻoní, ngāue mālohi, lotu, pea talangofua ki he ʻEikí. Tauhi e ngaahi fuakava kuó ke faí. Hokohoko atu hono tāpuekina mo tokoniʻi e niʻihi kehé.”

Ko ia, ʻoua naʻa holo ho iví! Hokohoko atu hoʻo ngāué—kole ki hoʻo pīsopé ha uiuiʻi, fakakaukau ke ke hoko ko ha tokotaha ngāue temipale, pe kumi ha ngaahi founga ke tokoni ai ʻi ho ʻapí, uōtí, pe koló. Naʻe tokoni hoʻo ngāue fakafaifekaú ke teuteuʻi koe ki ha ngāue maʻá e ʻEikí ʻi he kotoa hoʻo moʻuí.

Fekumi ki he Ngaahi Kaungāmeʻa mo e Kau Faifaleʻi Leleí

Hokó, ʻoku totonu ke ke fakapapauʻi ke fekumi ki ha ngaahi kaungāmeʻa lelei te nau tokoniʻi koe ke ke fakaangaanga ki he moʻui hili ʻa e ngāue fakafaifekaú lolotonga hoʻo tauhi moʻoni ki he ongoongoleleí. Mahalo ʻoku ʻi ha tuʻunga kehekehe ho ngaahi kaungāmeʻa motuʻá ʻi he moʻuí, ko ia mahalo te ke ongoʻi kuo pau ke ke toe kamata foʻou ʻi hoʻo fakakaungāmeʻá. Ka ʻe lava ke hoko ʻeni ko ha faingamālie lelei—ʻoku tokoni lahi ange ho ngaahi kaungāmeʻa ʻokú ke filí ki hoʻo moʻuí ʻi he meʻa ʻokú ke ʻiloʻí. Kumi ʻa kinautolu te nau tokoniʻi koe ke hokohoko atu hoʻo moʻui ʻaki ʻa e ongoongoleleí.

ʻE lava foki ke tokoni ha faifaleʻi—ko ha pīsope, faiako, pe mātuʻa—ke tataki koe. Kumi ha taha ʻoku lahi ange ʻene ʻiló ʻiate koe pea ako meiate kinautolu, ʻo tatau ai pē pe ʻi he ongoongoleleí, ngāue maʻuʻanga moʻui ʻokú ke saiʻia aí, pe ko ha meʻa ʻokú ke fiefia ai. ʻE fiefia ha kakai tokolahi ke vahevahe atu ʻenau ʻiló kiate koe, pea ʻe lava ke hoko ʻa e ngaahi lēsoni ʻoku nau akoʻí ko ha niʻihi ʻo e ngaahi meʻangāue maʻongoʻonga taha ʻi he moʻuí. ʻE tāpuakiʻi koe ʻe heʻenau faifaleʻí, pea ʻe tāpuekina kinautolu ʻi hono vahevahe ʻenau ʻiló.

Fakaʻaongaʻi ʻa e Tuí pea Ke Ke Loto ʻAki

Fakaʻosí, tokanga ki he feituʻu ʻokú ke fokotuʻu ai hoʻo tuí. Naʻe akoʻi ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni: “Ko e meʻa lelei kotoa pē ʻi he moʻuí—ʻa e tāpuaki kotoa pē ʻoku mahuʻinga taʻengatá—ʻoku kamata ʻaki e tuí.”

Kuó u fili ke u fokotuʻu ʻeku tuí ʻi he ʻOtuá, ʻa ia ʻokú Ne foaki mai kiate au ʻa e fiefia taʻengatá. ʻI heʻeku fai ha ngaahi fili fakamātoato ke ʻunu ʻo ofi ange ki he ʻOtuá, kuó u ongoʻi Hono mālohí ʻi ha ngaahi founga lahi ange ʻi he meʻa ne u aʻusia ʻi heʻeku ngāue fakafaifekaú.

Manatuʻi, ʻoku ʻofaʻi koe pea te ke lava ʻo fai ʻeni! ʻI hoʻo ngāue ʻaki ʻa e tui ki he Tamai Hēvaní, te Ne fakahaaʻi atu ʻa e fiefia ʻoku mahulu atu ʻi he meʻa ʻoku mahino kiate koé. Mahalo te ke pehē kuó ke mamata ki he meʻa kotoa pē ʻe lava ke fai ʻe he ʻOtuá maʻaú, ka ʻoku ou palōmesi atu, kuo teʻeki ke ke mamata ʻi ha meʻa.

ʻOfa atu,

Henelī