2025
ʻUlu Ponisai Pelepelengesí mo e Ngaahi Fakamoʻoni Mahuʻingá
September 2025


“ʻUlu Ponisai Pelepelengesí mo e Ngaahi Fakamoʻoni Mahuʻingá,” Liahona, Sepitema 2025.

ʻUlu Ponisai Pelepelengesí mo e Ngaahi Fakamoʻoni Mahuʻingá

Ko e fakamoʻoni takitaha ko ha meʻaʻofa mahuʻinga taʻe-hano-tatau ia ʻoku fiemaʻu ki ai ha mateaki mo ha tui fakataautaha mālohi kae lava ke tolonga ia ko ha meʻa fakaʻofoʻofa mo fakafiefia.

fuʻu ʻakau ponisai

Laʻitā naʻe maʻu ʻi he angalelei ʻa e tokotaha faʻutohí

ʻI he uhouhonga ʻo Tokiō, Siapaní, naʻá ku sio ai ki ha meʻa ʻi ha paʻake ngoue fakaʻofoʻofa naʻá ku ofo ai. ʻI he tafaʻaki ʻo ha hala ʻi he loto paʻaké, naʻe ʻi ai ha holisi naʻe haʻi ki ai ha fanga kiʻi poulu ʻe hongofulu tupu siʻi, ʻoku tō takitaha ai ha fuʻu ʻakau ponisai. Naʻe ʻi ai ha kiʻi papa fakaʻilonga siʻisiʻi ʻi he fuʻu ʻakau fakaʻofoʻofa takitaha naʻe ʻasi ai honau taʻu motuʻá. Ko e tokolahi tahá naʻa nau taʻu 100 tupu.

Ko e taha naʻe taʻu 390, naʻe kei laku fua mai pē. Naʻe ʻi ai ha fuʻu ʻakau ʻe taha naʻe fetuiaki konga ua hono sinó—ʻo mate ʻa e taha, kae kei moʻui pē ʻa e taha. Naʻe taʻu fakaofo ia ʻe 590.

Naʻá ku sioloto atu ki he founga naʻe pau ke fuofua tauhi mo ʻauhani ai ʻa e fuʻu ʻakau ponisai takitaha, ʻo laukau ʻaki mo e fiefia lahi. Kimui angé, ʻoku ngalingali naʻe hoko ʻa e ʻuluʻakaú ko ha ngaahi koloa tukufakaholo fakafāmili. Naʻá ku fakakaukau ki he mātuʻa toulekeleká mo ʻenau fakafatongia ʻaki ʻenau fānaú hono tokangaʻi fakalelei e fuʻu ʻakau ponisai fakafāmilí, ʻo tauhi ia ke malu mei hano maumauʻi mo fakatolonga ia maʻá e ngaahi toʻu tangata ʻo e kahaʻú.

Kuo hao moʻui mai ʻa e fanga kiʻi fuʻu ʻakau iiki ko ʻeni ʻi Tokioó mei he ngaahi tau fakalilifú mo e ngaahi taimi ʻo e melinó, mei he ngaahi matangi lalahí mo e ngaahi taimi tokamālié. Ko ha fakamoʻoni fakaofo kinautolu ki he mateakí, tukufakaholó, mo e tokangaekina ʻi he ʻofá.

Ko Ha Meʻaʻofa Mahuʻinga

Talu mei heʻeku sio ʻi he ngaahi fuʻu ponisai ko ʻení mo e toʻoa ʻeku fakakaukaú ʻi he founga naʻe kamata ai e ngaahi fāmili laui toʻu tangata ʻi he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, ʻaki ha mēmipa paionia pē ʻe taha ʻo e fāmilí ʻi haʻane maʻu ha fakamoʻoni mahuʻinga ki he ongoongolelei kuo fakafoki maí.

Naʻe kamata e fakamoʻoni ʻa e mēmipa foʻou takitaha ʻo e Siasí ʻi heʻenau “fakaʻatā ha potu” maʻá e folofola ʻa e ʻOtuá pe ko hano tō ʻo e folofola ʻa e ʻOtuá ʻi honau lotó pea tanumaki leva ia (vakai, ʻAlamā 32:28). ʻI he tupulaki ʻa e fakamoʻoní, ʻoku oʻi pea ʻauhani ʻa e tōʻonga ʻa e mēmipa foʻou ko iá ki ha tōʻonga moʻui kehe.

ʻI hono foua e ngaahi faingataʻa mo e pole ʻo e moʻuí, ʻoku tupulaki mālohi ange ʻa e fakamoʻoni kuo tanumakí, kia Sīsū Kalaisi mo Hono Siasí. Hangē ko ha fuʻu ʻakau ponisaí, ʻoku vahevahe ʻa e fakamoʻoní pea tukufakaholo mai ia ko ha meʻaʻofa mahuʻinga ki he ngaahi toʻu tangata ka hokó ke nau fakatupulaki mo tanumaki foki.

ʻOku maʻu ʻe he toʻu tangata takitaha ʻa e fatongia mahuʻinga ke ngaohi e fakamoʻoni ko iá ko haʻanautolú. Ko ha meʻaʻofa mahuʻinga fau ia kae pelepelengesi. ʻOku fiemaʻu ki ai e mateaki mo e tui fakatāutahá kae lava ke ne tolonga ko ha meʻa fakaʻofoʻofa mo fakafiefia.

ʻOku ʻikai ke tau ʻiloʻi hono lahi ʻo e fuʻu ʻakau naʻe mamata ki ai ʻa Līhai ʻi heʻene misí. Ka ʻoku tau ʻiloʻi naʻe mātuʻaki fakaʻofoʻofa ʻaupito ia pea naʻe ʻikai ke ne faʻa tatali ke vahevahe hono fuá pea mo hono fāmilí (vakai, 1 Nīfai 8). Naʻe hoko e fāmili ʻo Līhaí ko ha sīpinga mahino ʻo ha fāmili laui toʻu tangata—ʻo nau faʻa lavameʻa he taimi ʻe niʻihi ʻi hono tauhi mai e ngaahi tukufakaholo māʻoniʻoní, pea fakamamahi he taimi ʻe niʻihi ʻa e mamata ki he ngaahi fakamoʻoni kuo mae hifo ʻo mate ʻi heʻenau fepaki mo e faingataʻá, talangataʻá, mo e ngaahi ʻahiʻahí.

ʻOku tau fiefia ʻi he niʻihi, ʻa ia ko ha kau fuofua Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ʻi honau ngaahi fāmilí, ʻoku nau tanumaki ʻenau ngaahi fakamoʻoni ʻoku fakailí ʻaki hono fakahoko mo tauhi e ngaahi fuakava toputapú. Pea ʻoku tau fakamālōʻia e Kāingalotu paioniá ʻi he founga naʻa nau tuʻuholoaki mai ai ʻenau ʻofa ki he ʻOtuá ki he ngaahi toʻu tangata ʻo e kahaʻú.

Ko e ngaahi mātuʻa, kau faiako, toʻu tupu, mo e kakai lalahi kei talavou ʻoku nau fakamuʻomuʻa e ngaahi fakatahaʻanga ʻo e Sāpaté, ngāue ʻi he temipalé, mo e maʻu-kalasi ʻi he seminelí, ʻinisititiutí, mo e ngaahi konifelenisi ʻa e toʻu tupú mo e kakai lalahi kei talavoú—ʻo tauhi e Fakamoʻuí ko e fika ʻuluaki ʻi heʻenau moʻuí—ʻoku nau tokonaki mo tanumaki ha kelekele fakalaumālie maʻá e ngaahi fakamoʻoni kei fakailí ke tupulaki ai.

Hangē ko e ʻuluʻakau ponisai naʻá ku mamata ki ai ʻi Tokioó, ko ʻetau ngaahi fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisi mo ʻEne ongoongolelei kuo fakafoki maí ko ha ngaahi mataʻikoloa mahuʻinga fau ia te ne tāpuekina ʻa e niʻihi ʻoku tau ʻofa aí. ʻE lava ke nau hoko ko ʻetau tukufakaholó ʻi heʻetau tanumaki, fakamahuʻingaʻi, pea vahevahe ia mei he toʻu tangata ki he toʻu tangata.