Sosola Ese mai Viatename

Ata na tusia e David Green

I se Aso Sa susulu ia Aperila 1975 i le atunuu na faatamaia i le taua o Viatename, na ulufale atu ai Nguyen Van The (e faaleoina “Tay”), le peresitene o le Paranesi a Saigon, i le falelotu i le lotoifale. I le taimi lava lena, na siomia ai o ia e tagata o le paranesi, ma tumu o latou foliga i le le fiafia ma le faamoemoe. “Peresitene The! Peresitene The!” sa latou alaga atu ai. “O a ni tala fou o ia te oe?”

“O le a ou ta’u atu mea uma ou te iloa pe a uma le sauniga faamanatuga,” o lana tala lea. Sa ia uunaia tagata uma i le aofia ina ia tumau i le toa. “O le a taliina uma a outou fesili.”

Mo le tele o tausaga, sa avea ai Viatename ma se atunuu fevaevaea’i. Na amata feteena’iga ina ua faatoa mavae le Taua Lona Lua a le Lalolagi. Sa tau faatasi vaegaau a Amerika ma tagata Viatename i Saute e faasaga i le pulega faakomunisi a Viatename i Matu mo le toeitiiti atoa le sefulu tausaga, ae o le toatele o tagata maliliu na oo atu ai i le aluese mai o Amerika mai le taua. O lea ua latalata atu nei vaegaau a Viatename i Matu i le laumua i saute o Saigon.

A o ulufale atu Peresitene The i le falesa ma nofo i luma o le potu, sa mafai ona ia faalogoina le gogolo o le pāpā o fana. O le taua lea na aumaia ai le toatele o le Au Paia Viatename i le talalelei toefuataiina ua saeia ai nei le paranesi.

Ina ua mae’a le sauniga, sa faailoa atu e Peresitene The i le Au Paia ua iai se naunautaiga i le ofisa amepasa o le Iunaite Setete e aveese mai tagata o le Ekalesia. Sa finau tagata o le paranesi ia vave o ese atu le aiga o Peresitene The ina ia mafai ona ia gauai atoatoa atu i le aveesea o isi tagata uma.

O lona faletua o Lien, ma le la fanau e toatolu, faatasi ai ma lona tina ma ona uso, na felelei ese mai Saigon i ni nai itula mulimuli ane.

O le aso na sosoo ai, na oso ai Peresitene The ma se tasi o le Au Paia, o Tran Van Nghia, i luga o se uilaafi e saili se fesoasoani mai le Koluse Mumu Faavaomalo. Ae e lei umi ae latou fetaiai ma se tane ma se fana tele sa vave ona taavale agai atu ia i latou.

Sa seu ese Nghia mai le auala, ma sa la feosofi atu ma Peresitene The i totonu o se ’autu e lalafi ai. Sa pasi atu le tane ma i la’ua.

Ua i ai nei Saigon i lima o Viatename i Matu.

I le vaiaso mulimuli ane, ia Me 1975, na oso ese ai Le My Lien mai se pasi tumu i se nofoaga o le militeli e latalata i San Diego, Kalefonia, i le Talafatai i Sisifo o le Iunaite Setete. Sa i ona luma se aai telē o fale’ie na faatulagaina e malu ai tagata sulufa’i e 18,000 mai Viatename.

Sa leai se tupe a Lien ma e itiiti lava se gagana Peretania na tautala ai. Ma sa i ai lana fanau e toatolu e tausia a o faatalitali mo se tala i lana tane i Viatename.

I le po muamua o le latou tolauapiga, sa faia ai e Lien le mea sili na te mafaia ina ia maua ai le toafimalie o lana fanau. Sa leai ni palanikeke na maua e le tolauapiga ma na o le tasi le moega. Sa tuu ona atalii o Vu ma Huy i luga o le moega a o moe le pepe i se taupega na faia e Lien mai se pepa ma ni fusi pau.

Sa leai se mea e taoto ai Lien, o lea sa moe ai o ia a o nofo i le faatausiusiuga o le moega, ma faalagolago atu i se pou o le faleie. Sa malulu po, ma sa faateteleina le leaga o lona soifua mālōlōina. E le’i umi ae maua o ia i le mama pala.

Sa ia tatalo pea ina ia tumau le malosi o lana tane, ma le talitonu afai e mafai ona ia faasaoina mai ona tulaga faigata, ona mafai lea ona ola o ia i lona tulaga faigata. E leai se mea na ia faalogoina mai ia te ia talu mai lona malaga ese mai Saigon.

A o luelue e Lien lana pepe o tagi i taeao taitasi, sa tagi foi o ia. “Faamolemole,” sa ia aioi atu ai i le Alii, “sei ou sao atu i le aso lava lenei.”

I le 1976, na faafalepuipuiina ai Peresitene The i Thành Ông Năm. Sa matuai manaomia lava e ia se tala e uiga i lona toalua ma lana fanau, ae na pau lava le mea na ia iloa e uiga i le mea o i ai lona aiga na sau mai se feau faauaealesi mai le peresitene o le Misiona a Hong Kong: “O loo manuia Lien ma le aiga. O loo faatasi ma le Ekalesia.”

O lenei, i le silia ma le tausaga mulimuli ane, sa mafaufau ai The po o afea o le a toe saoloto ai o ia.

Sa faasolosolo ina leaga le olaga i le falepuipui. Sa nonofo The ma ona uso faatagataotaua i fale e tumu i isumu. Sa latou momoe i moega na faia i laupapa uamea. O meaai itiiti ma meaai ua faaleagaina, faatasi ai ma tulaga le lelei o le ola i le tolauapiga, na tuua ai alii e vaivai i ma’i e pei o le manava tata e filogia i le palapala ma le periperi [le fiaai, pepē ma vaivai tino].

O le toe aoaoina o mataupu faavae o le malo fou na aofia ai le faiga o galuega mamafatu ma faiga faapolokiki. Soo se tasi lava e solia tulafono o le tolauapiga e mafai ona faamoemoe e sasaina ma le saua po o le faafalepuipuiina na o ia.

Sa faasaoina The i le taimi nei e ala i le filemu ma pipii atu i lona faatuatua. Sa ia mafaufau e sola ese mai le tolauapiga mo sina taimi. Ae sa ia lagonaina le taofia o ia e le Alii. “Ia onosai,” na musumusu mai ai le Agaga. “O le a lelei mea uma i le taimi e tatau ai a le Alii.”

I se taimi mulimuli ane, na iloa ai e The o le a faatagaina lona uso o Ba e asiasi atu ia te ia i le tolauapiga. Afai e mafai ona ia tuuina atu ia te ia se tusi i lona aiga, e mafai ona ia auina atu ia i latou.

I le aso o le asiasiga a Ba, sa faatalitali ai The i le laina a o faia e leoleo ni sailiga o tino atoa o pagota o loo i ona luma. Sa ia natia le savali i tua atu o le fusi ie i totonu o lona pulou. Ona ia tuuina lea o se tamai api ma se peni i totonu o le pulou. Pe a laki, o le a faalavelave le api i leoleo.

Sa latou suesueina le peni ma le api, ona tuu lea o ia e pasi.

E lei umi, ae vaai atu The i lona uso ma oomi le tusi i ona lima. Sa tagi o ia a o tuuina atu e Ba ia te ia ni meaai ma ni tupe. Sa ia faatuatuaina o le a ia tuuina atu lana tusi ia Lien.

I le ono masina mulimuli ane, na toe foi atu ai Ba i le tolauapiga ma se tusi. I totonu sa i ai se ata o Lien ma tamaiti. Sa ia iloaina e le mafai ona toe faatali o ia.

Sa tatau ona ia sailia se auala e aluese ai mai le tolauapiga ma oo atu ai i lima o lona aiga.

I le avea ai o se vaega o lana misiona e tausia aiga, sa faatulagaina ai e le Tautua Faaleagafesootai a le AAG ma tagata o le Ekalesia i le Iunaite Setete e tausia le tusa ma le 550 tagata sulufai mai Viatename, o le toatele o i latou e le o ni tagata o le Ekalesia. Sa lagolagoina Lien ma lona aiga e Philip Flammer, o se polofesa i le Iunivesite o Polika Iaga, ma lona faletua o Mildred. Sa la fesoasoani i le aiga e toe siitia mai Kalefonia i Provo, Iuta.

I le taimi muamua, sa tauivi Lien e saili se galuega. Sa ave o ia e Filipo i se faleoloa e talosaga ai mo se galuega teufale. Ae i le taimi o le faatalanoaga, sa sasaeina ai e le pule lana tipiloma o le aoga maualuga ma fai atu ia te ia, “E le taulia lenei mea iinei.”

E le’i umi ae ia maua se galuega le tumau i le pikiina o vine i se togalaau fualaau aina lata ane. Ona ia maua lea o se galuega o se suisui ma faaopoopo atu i lana tupe maua e ala i le taoina o keke faaipoipo. Faatasi ai ma le fesoasoani mai ia Filipo, sa ia maua ai foi se tupe e ala i le taina o lipoti mo tamaiti aoga BYU.

I le lotolotoi o faigata o lona aiga, sa tumau ai le faamaoni o Lien i le Alii. Sa ia aoaoina lana fanau e uiga i le mana o le tatalo, ma le iloaina e mafai ona aveina atu ai i latou i o latou tulaga faigata.

Ona oo lea i le faaiuga o le 1977, na iloa ai e Lien o loo iai lona toalua i se nofoaga mo tagata sulufai i Meleisia. Sa mafai ona ia tuua Viatename i se vaa fagota tuai ina ua uma ona tatalaina mai Thành Ông Năm. O lea ua saunia o ia e toe faatasia ma lona aiga. Pau lava le mea sa ia manaomia o se tagata lagolago.

Na amata ona galue Lien mo le tele o itula ina ia lava ai tupe e aumai ai The i le Iunaite Setete.

Ia Ianuari 1978, sa nofo ai ma le popole Le My Lien i totonu o se taavale e agai atu i le Malaevaalele Faavaomalo o le Aai o Sate Leki. Sa agai atu o ia e feiloai i lona toalua mo le taimi muamua i le toeitiiti tolu tausaga.

Ina ua taunuu i le malaevaalele, sa faatasi atu Lien ma isi uo ma tagata o le Ekalesia o e na o mai e faafeiloai The.

E lei umi, ae vaaia e Lien le alu ifo i lalo o The i le sitepu otometi. Sa foliga sesega o ia ma sa i ai se foliga le mautonu i lana pupula. Ae ina ua vaai atu o ia ia Lien, sa ia valaau atu ia te ia. Na ootia lagona i le loto o Lien.

Sa ia fusi atu ia The. “Faafetai i le Atua i le lagi,” sa ia musumusu mai ai, “ua iu lava ina e i ai i le aiga!”