Dro mai Vietnam

Droini mai vei David Green

Ena dua na Sigatabu serau ena Epereli ni 1975 ena vanua vakacacani ena ivalu mai Vietnam, a curu kina o Nguyen Van The (cavuti “Tay”), na peresitedi ni Tabana o Saigon, kina valenilotu e kea. Ena gauna vata oqori, era vakavolivoliti koya na lewe ni tabana, ka sinai tu na matadra ena yalorarawa kei na inuinui. “Peresitedi Tay! Peresitedi Tay!” era kailavaka. “Na itukutuku cava o via tukuna?”

“Au na tukuna vei kemuni na veika kece au kila ni oti na soqoni ni sakaramede,” a kaya. E uqeti ira kece na lewevuqa mera yalomalua. “Ena saumi kece na nomuni taro.”

Sa vica vata na yabaki na nona tawase o Vietnam. A kacabote na veisaqasaqa ni oti ga vakalailai na iKarua ni iValu Levu. Era a vala vata na mataivalu ni Amerika kei na Ceva kei Vietnam me saqata na veiliutaki vakakominisi ni Vualiku kei Vietnam me voleka ni tini na yabaki, ia na levu ni mate a vakavuna na nodra vakasuka mai na ivalu o Amerika. Ia oqo era sa toso voleka tiko yani na mataivalu ni Vualiku kei Vietnam ena koroturaga ni ceva o Saigon.

Ni curu yani ki valenilotu o Peresitedi Tay ka dabe toka e liu, sa rawa vua me rogoca na rorogo ni dakainivanua. Na ivalu ka a kauti ira mai e vuqa na Yalododonu ni Vietnam kina kosipeli vakalesui mai sa basuraka tiko na tabana ena gauna oqo.

Ni oti na soqoni, a tukuna o Peresitedi Tay vei ira na Yalododonu ni sa tu vakarau na mata ni Amerika me tokitaki ira na lewe ni Lotu. Era kaya na lewe ni tabana me sa toki sara vakatotolo na matavuvale nei Peresitedi me rawa ni vagoleya taucoko na nona vakasama ki na nodra tokitaki na tamata kecega.

Eratou a vuka tani mai Saigon o watina, o Lien, kei iratou na tolu na luvedrau, vata kei tinana kei na tacina, ni oti e vica na auwa.

Ena siga ka tarava, erau a vodo ena dua na motopai o Peresitedi Tay kei na dua na itokani Yalododonu, o Tran Van Nghia, me rau vakasaqara na veivuke mai na Kauveilatai Damudamu ni Veimatanitu. Ia e sega ni dede rau sa sota kei na dua na taqe levu ka sa toso totolo tiko yani vei rau.

A gole tani mai gaunisala o Nghia, ka rau laki vuni o koya kei Peresitedi Tay ena dua na ikeli. A vakuru siviti rau na taqe.

Sa tiko oqo o Saigon ena ligadra na Vualiku kei Vietnam.

Ni oti e dua na macawa, ena Me ni 1975, a biuta yani o Le My Lien e dua na basi osooso ena dua na keba ni mataivalu volekati San Diego, California, ena Baravi ni Ceva kei Amerika. E matana e dua na korolevu ni valelaca vakaitamera me vakaruru kina e 18,000 na isenivalu mai Vietnam.

E sega na nona ilavo o Lien ka lailai na nona kila na vosa Vakavalagi. Ka me ratou qaravi iratou na luvena e tolu ni ratou waraka tiko na itukutuku me baleti watina mai Vietnam.

Ena imatai ni bogi ena keba, a cakava o Lien na nona vinaka taucoko me vakacegui rau kina na luvena. A sega ni vakarautaka vua na keba e dua na itutuvi ka dua ga na idavodavo ni gone. Rau veiciqiciqi ena idavodavo na luvena tagane, o Vu kei Huy, ka moce na gone lailai ena dua na imocemoce lili ka cakava o Lien mai na dua na siti kei na wadrega rapa.

E sega ni dua na vanua me davo sobu kina o Lien, sa mani moce ni dabe toka ga ena bati ni idavodavo, ka ravita e dua na duru ni valelaca. E batabata na bogi, ka sa qai ca sara na nona bula. Sega ni dede sa kunei ni tauvi koya na matenigacagaca.

A masulaka me kaukauwa tikoga o watina, ka vakabauta ni kevaka ena bula mai ena gauna dredre oqo, ena bula talega na watina mai na nona. E sega ni bau rogoca e dua na ka mai vua me tekivu mai na gauna a dro tani kina mai Saigon.

Ni yavalata o Lien na luvena tagi ena veimataka, e tagi talega o koya. “Yalovinaka,” a kerea vua na Turaga, “meu na lako sivita ga na siga oqo.”

Ena 1976, a vesu o Peresitedi Tay e Thành Ông Năm. A gadreva sara ga na itukutuku me baleti watina kei iratou na luvena, ia na na ka ga e kila me baleta na vanua e tiko kina na nona matavuvale e lako mai na dua na talekaramu mai vua na peresitedi ni Tabana ni Kaulotu e Hong Kong: “Lien kei na matavuvale eratou vinaka tiko. Kei na Lotu.”

Ia oqo, ni oti e dua na yabaki, e taroga o Tay na gauna cava ena sereki kina.

E veivakalolovirataki na bula ena keba ni valeniveivesu. Era a vakaitikotiko ena bareki ka sinai kina na kalavo o Tay kei ira na nona itokani vakavesu. Erau moce ena idavodavo e caka ena sitila. Na lailai kei na caka vakaca ni kakana, kei na ituvaki duka ena keba, a vakamalumalumutaki ira na tagane me ra tauvimate me vaka na cokanikete kei na beriberi.

Na vakacobari tale ni ivakavuvuli ni matanitu vou e okati kina na vakacakacakataki vakaukauwa kei na veivakayarayarataki vakapolitiki. Ke dua e voroka na lawa ni keba e rawa ni namaka na vakanakuitataki se tiko duadua.

A bula rawa tiko o Tay ena nona tu ga vakamalua ka taura matua toka na nona vakabauta. A vakasamataka me dro tani mai na keba ena dua na gauna. Ia a vakila ni tarovi koya na Turaga. “Mo vosota,” a vakasolokakanataka mai na Yalotabu. “Ena vinaka na ka kecega ena gauna sa lewa na Turaga.”

Ni oti e dua na gauna, a qai kila o Tay ni na vakatarai me sikovi koya ena keba o ganena o Ba. Kevaka e rawa ni solia vua e dua na ivola ki na nona matavuvale, sa rawa vua me vakauta vei iratou.

Ena siga ni veisiko nei Ba, a laini tu o Tay ni ra liutaka na yadra na nodra vakasaqaqara vei ira na kaivesu e liu vua. A vunitaka na itukutuku ena daku ni ivau isulu ena loma ni nona isala. Sa qai biuta o koya e dua na ivolalailai kei na peni kina isala. Ena kalougata, kevaka ena vagolei ira tani na yadra na ivolalailai.

Era dikeva na peni kei na ivolalailai, qai laivi koya me lako.

Sega ni dede, a raici ganena ka vaqumia na ivola ki ligana. A tagi ni solia vua o Ba eso na kakana kei na ilavo. E nuitaka ni na kauta na nona ivola vei Lien.

Ni oti e ono na vula, a lesu tale o Ba kina keba kei na dua na ivola. E tiko e loma e dua na itaba kei Lien kei ira na gone. E kila ni sa sega tale ni rawa ni wawa.

A dodonu me vaqara e dua na sala me dro tani mai na keba kina ligadra na nona matavuvale.

Me tiki ni nona ilesilesi me qaravi kina na matavuvale, a tuvanaka na LDS Social Services vata kei ira na lewe ni Lotu e Amerika me ra qaravi ira e rauta ni 550 na isenivalu ni Vietnam, e vuqa vei ira era sega ni lewe ni Lotu. Eratou a ciqomi o Lien kei na nona matavuvale mai vei Philip Flammer, e dua na parofesa ena Brigham Young University, kei na watina o Mildred. Eratou vukei ratou na vuvale me ratou toki mai Kalifonia ki Provo, Utah.

Taumada, a sasaga dredre o Lien me kune cakacaka. A kauti koya o Philip kina dua na sitoa me kerea e dua na itutu vaka dausasamaki. Ia ena gauna ni veivakatarogi, a dresuka veimama na manidia na nona diploma ni koronivuli torocake ka kaya vua, “E sega ni vakayagataki eke.”

Sega ni dede sa kunea e dua na cakacaka vakawawa me vuru jeri ena dua na logakau vuata voleka. A qai kunea e dua na cakacaka ni culacula ka kuria na kena isau ena nona vavi keke ni vakamau. Ena veivuke nei Philip, a rawata tale ga na ilavo ena nona taipataka na ripote me baleti ira na gonevuli mai BYU.

Ena loma ni veika dredre ni nona matavuvale, a yalodina tikoga o Lien vua na Turaga. A vakavulici ira na luvena ena kaukauwa ni masu, ni kila ni rawa ni vukea me ra lako sivita na nodra dredre.

Ena mua ni 1977, a kila o Lien ni tiko o watina ena keba ni isenivalu e Maleya. A biuti Vietnam okoya ena dua na waqa ni qoli makawa ni sa qai vagalalataki mai na Thành Ông Năm. Sa vakarau tu oqo me duavata tale kei na nona matavuvale. Na ka ga e gadreva o koya e dua na dauveitokoni.

Sa tekivu cakacaka o Lien me levu cake sara na auwa me vakabula ilavo me kau mai kina o Tay ki Amerika.

Ena Janueri ni 1978, a dabe toka ena nuiqawaqawa o Le My Lien ena dua na motoka ka gole kina rara ni waqavuka ni veimatanitu e Salt Lake City. A lako tiko me sotavi watina ena imatai ni gauna ni voleka ni tolu na yabaki.

Ni yaco yani kina rara ni waqavuka, a sota o Lien eso tale na itokani kei ira na lewe ni Lotu era a lako mai mera kidavaki Tay.

Sega ni dede, a raica o Lien ni siro sobu mai o Tay ena kabakaba livaliva. E rairai malumalumu ka vaka e veilcayaki na kena irairai. Ia ni raici Lien, a kaci yani vua. A lomabibi vakalevu o Lien.

A mokoti Tay. “Vakavinavinaka vua na Kalou mai lomalagi,” a vakasolokakanataka mai, “o sa yaco mai ki vale!”