“Fuofua Fakataha ʻo e Siasi ʻo Kalaisí,” Ngaahi Tefito ʻi he Hisitōlia ʻo e Siasí.
“Fuofua Fakataha ʻo e Siasi ʻo Kalaisí”
Fuofua Fakataha ʻo e Siasi ʻo Kalaisí
ʻI he ʻaho Tūsite, 6 ʻEpeleli 1830, naʻe fakataha ai ʻa Siosefa Sāmita, ʻŌliva Kautele, mo ha niʻihi kehe ke fokotuʻu ʻa e Siasi ʻo Kalaisí. Kuo fuoloa ʻenau tatali ki he fakataha ko ʻení talu mei he faʻahitaʻu māfana ʻo e 1829, ʻi hono maʻu ʻo ha ngaahi fakahā fakahangatonu ʻe Siosefa mo ʻŌliva ke fokotuʻu ha siasi ʻi he vave tahá, hili hano pulusi ʻo e Tohi ʻa Molomoná mo hano fakatahatahaʻi ʻo e kakai tuí. Kimuʻa pea ui “ʻa kinautolu kuo ʻosi papitaisó” mo e niʻihi kehe “naʻa nau tuí,” naʻe maʻu ʻe Siosefa mo ʻŌliva ha fekau mei he ʻEikí ke fokotuʻu ʻa e Siasí ʻi he ʻaho 6 ʻo ʻEpelelí ʻo fakatatau ki he ngaahi lao ʻo e fonuá. Naʻe ʻikai maʻu ha miniti ʻo e fakatahá, ka naʻe ʻi ai ha ngaahi maʻuʻanga fakamatala siʻisiʻi ʻokú ne fakahaaʻi ha niʻihi ʻo e meʻa ne hokó. Naʻe fakaava ʻa e fakatahá ʻaki ha lotu, pea naʻe poupouʻi ʻe he kau fakatahá ʻa Siosefa mo ʻŌliva ko ha ongo kaumātuʻa mo e faiako ʻi he Siasí. Naʻe takitaha fakanofo leva ʻe Siosefa mo ʻŌliva kinaua ko ha kaumātuʻa ʻo e Siasí, pea naʻe maʻu ʻe he kau fakatahá ʻa e sākalamēniti ʻo e ʻOhomohe Fakaʻosi ʻa e ʻEikí, pea hilifakinima ʻe Siosefa mo ʻŌliva ʻa kinautolu kuo papitaisó ke foaki kiate kinautolu ʻa e meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní mo fakamaʻu kinautolu ko ha kau mēmipa ʻo e Siasí. Naʻe maʻu foki ʻe Siosefa ʻa e fakahā ʻoku maʻu he taimí ni ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 21 ʻi he fakataha ko ʻení pe hili ha taimi nounou mei ai.
Ko ha fale ʻakau papa ʻi he faama ʻa Pita Uitemā ko e Lahí ʻi Feieti, Niu ʻIoke.
ʻI he vahaʻa ʻo e ʻaho 6 ʻo ʻEpelelí mo e ʻaho 9 ʻo Suné, ʻa ia naʻe fakahoko ai ʻa e fuofua konifelenisi ʻa e Siasí, naʻe fokotuʻu ai ʻe Siosefa mo ʻŌliva ha ngaahi kolo ʻi Feieti, Manisesitā, mo Kolesivile, Niu ʻIoke. ʻOku fehangahangai ʻa e ngaahi fakamatala tonu mei he kau maʻu fakataha ʻi he feituʻu naʻe fuofua fai ai e fakatahá, ʻoku pehē ʻe ha niʻihi ko Feieti mo ha niʻihi kehe ko Manisesitā. Hangē ko ʻení, ko ha hisitōlia ʻo e Siasí naʻe fakahoko ʻe Siosefa Sāmita ʻi he 1839 naʻe talanoa ai ki Feieti. Ko ha fakamatala naʻá ne hiki ʻi he 1842 ʻi he hisitōlia ʻo e Siasí naʻe pehē ai ko Manisesitā. Neongo ʻoku ʻi ai ha fehuʻi fekauʻaki mo e feituʻu pau ʻi he fakahihifo ʻo Niu ʻIoké, ka ʻoku mahino naʻe fakahoko ʻe Siosefa mo ʻŌliva ʻa e fekau ʻa e ʻEikí ke fokotuʻu ʻa e Siasí ʻi he ʻaho 6 ʻo ʻEpeleli, 1830.
Ngaahi Tefito Fekauʻakí: Palemaila mo Manisesitā