Hisitōlia ʻo e Siasí
Fuofua Fakataha ʻo e Siasi ʻo Kalaisí


“Fuofua Fakataha ʻo e Siasi ʻo Kalaisí,” Ngaahi Tefito ʻi he Hisitōlia ʻo e Siasí.

“Fuofua Fakataha ʻo e Siasi ʻo Kalaisí”

Fuofua Fakataha ʻo e Siasi ʻo Kalaisí

ʻI he ʻaho Tūsite, 6 ʻEpeleli 1830, naʻe fakataha ai ʻa Siosefa Sāmita, ʻŌliva Kautele, mo ha niʻihi kehe ke fokotuʻu ʻa e Siasi ʻo Kalaisí. Kuo fuoloa ʻenau tatali ki he fakataha ko ʻení talu mei he faʻahitaʻu māfana ʻo e 1829, ʻi hono maʻu ʻo ha ngaahi fakahā fakahangatonu ʻe Siosefa mo ʻŌliva ke fokotuʻu ha siasi ʻi he vave tahá, hili hano pulusi ʻo e Tohi ʻa Molomoná mo hano fakatahatahaʻi ʻo e kakai tuí. Kimuʻa pea ui “ʻa kinautolu kuo ʻosi papitaisó” mo e niʻihi kehe “naʻa nau tuí,” naʻe maʻu ʻe Siosefa mo ʻŌliva ha fekau mei he ʻEikí ke fokotuʻu ʻa e Siasí ʻi he ʻaho 6 ʻo ʻEpelelí ʻo fakatatau ki he ngaahi lao ʻo e fonuá. Naʻe ʻikai maʻu ha miniti ʻo e fakatahá, ka naʻe ʻi ai ha ngaahi maʻuʻanga fakamatala siʻisiʻi ʻokú ne fakahaaʻi ha niʻihi ʻo e meʻa ne hokó. Naʻe fakaava ʻa e fakatahá ʻaki ha lotu, pea naʻe poupouʻi ʻe he kau fakatahá ʻa Siosefa mo ʻŌliva ko ha ongo kaumātuʻa mo e faiako ʻi he Siasí. Naʻe takitaha fakanofo leva ʻe Siosefa mo ʻŌliva kinaua ko ha kaumātuʻa ʻo e Siasí, pea naʻe maʻu ʻe he kau fakatahá ʻa e sākalamēniti ʻo e ʻOhomohe Fakaʻosi ʻa e ʻEikí, pea hilifakinima ʻe Siosefa mo ʻŌliva ʻa kinautolu kuo papitaisó ke foaki kiate kinautolu ʻa e meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní mo fakamaʻu kinautolu ko ha kau mēmipa ʻo e Siasí. Naʻe maʻu foki ʻe Siosefa ʻa e fakahā ʻoku maʻu he taimí ni ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 21 ʻi he fakataha ko ʻení pe hili ha taimi nounou mei ai.

ʻata mei tuʻa ʻo ha fale ʻakau papa

Ko ha fale ʻakau papa ʻi he faama ʻa Pita Uitemā ko e Lahí ʻi Feieti, Niu ʻIoke.

ʻI he vahaʻa ʻo e ʻaho 6 ʻo ʻEpelelí mo e ʻaho 9 ʻo Suné, ʻa ia naʻe fakahoko ai ʻa e fuofua konifelenisi ʻa e Siasí, naʻe fokotuʻu ai ʻe Siosefa mo ʻŌliva ha ngaahi kolo ʻi Feieti, Manisesitā, mo Kolesivile, Niu ʻIoke. ʻOku fehangahangai ʻa e ngaahi fakamatala tonu mei he kau maʻu fakataha ʻi he feituʻu naʻe fuofua fai ai e fakatahá, ʻoku pehē ʻe ha niʻihi ko Feieti mo ha niʻihi kehe ko Manisesitā. Hangē ko ʻení, ko ha hisitōlia ʻo e Siasí naʻe fakahoko ʻe Siosefa Sāmita ʻi he 1839 naʻe talanoa ai ki Feieti. Ko ha fakamatala naʻá ne hiki ʻi he 1842 ʻi he hisitōlia ʻo e Siasí naʻe pehē ai ko Manisesitā. Neongo ʻoku ʻi ai ha fehuʻi fekauʻaki mo e feituʻu pau ʻi he fakahihifo ʻo Niu ʻIoké, ka ʻoku mahino naʻe fakahoko ʻe Siosefa mo ʻŌliva ʻa e fekau ʻa e ʻEikí ke fokotuʻu ʻa e Siasí ʻi he ʻaho 6 ʻo ʻEpeleli, 1830.

Ngaahi Tefito Fekauʻakí: Palemaila mo Manisesitā