Ngaahi Kalasi ʻo e Ongoongoleleí
Lēsoni 8: Fekumi mo Falala ki he Laumālié


Lēsoni 8

Fekumi mo Falala ki he Laumālié

Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí, Vahe 4

ko e Liahoná

“Ko e meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní ko e taha ia ʻo e ngaahi meʻafoaki maʻongoʻonga taha kuo foaki ʻe he ʻOtuá ki Heʻene fānaú (Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí: Ko ha Fakahinohino ki Hono Vahevahe ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí, [2023], 113). ʻOku fakamoʻoniʻi ʻe he Laumālié ʻa Sīsū Kalaisi pea mo e moʻoni ʻo e ongoongoleleí. ʻOku ului ʻa e kakaí kia Kalaisi ʻo fakafou ʻi he mālohi ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní. ʻI he fekumi mo falala ko ia ʻa e kau faifekaú ki he Laumālie Māʻoniʻoní, te nau lava ʻo tokoni ke ʻomai Hono ivi tākiekiná ki he moʻui ʻa kinautolu ʻoku nau akoʻí.

Vakaiʻi mo Muimuiʻi

Taki fealēleaʻakí: Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakakaukau ki haʻanau ngaahi feinga kimuí ni ke fakaʻaongaʻi ʻa e meʻa ʻoku nau ako ʻi he kalasi ko ʻení. Te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ha niʻihi ʻo ʻenau ngaahi ngāué mo hanau hoa pe ko ha kalasi.

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Aí

Taki fealēleaʻakí: Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e (ngaahi) founga ako ʻe ʻaonga taha ki hoʻo kalasí. Fakapapauʻi ke tuku ha taimi lahi ki he akoakó mo hono fakaʻaongaʻí.

Fili A: Ko e hā ʻa e fatongia ʻoku fakahoko ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ʻi he ngāue fakafaifekaú?

Ako

Taki fealēleaʻakí: Fakakaukau ke kamata ʻa e ʻekitivitī ako ko ʻení ʻaki hano aleaʻi e lea ko ʻeni naʻe fai ʻe he Palōfita ko Siosefa Sāmitá.

Ko e Palōfita ko Siosefa Sāmitá

Kuo pau ke malanga ʻaki ʻa e Ongoongoleleí ʻe he tokotaha kotoa pē ʻi he mālohi ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní; pea he ʻikai ke lava ʻe ha taha ʻo malanga ʻaki ʻa e Ongoongoleleí taʻe kau ai ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní. (Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí: Siosefa Sāmita [2007], 383)

  • ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku fakahoko ai ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ha fatongia mahuʻinga pehē ʻi hono malanga ʻaki e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí?

Taki fealēleaʻakí: Fakaafeʻi e kau akó ke kumi ʻa e vahe 4 ʻo e Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí. Fakamatalaʻi ange ʻoku fakamatalaʻi ʻe he vahe ko ʻení ʻa e ngaahi founga ʻe lava ke tokoniʻi ai kitautolu ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní, ʻi he ngāue fakafaifekaú pea ʻi heʻetau moʻui fakafoʻituituí fakatouʻosi. Vahevahe ʻa e ngaahi fakahinohino ko ʻení ke tokoni ki he kau mēmipa ʻo e kalasí ke kamata ʻenau ako ʻa e vahe ko ʻení.

  1. Ako ʻa e ngaahi palakalafi ʻi lalo ʻi he ongo ʻuluʻi tohi “Fekumi ki he Fakahinohino ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní” mo e “Ko e Mālohi ʻo e Laumālié ʻi he Uluí” (Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí, 113; 115–16).

  2. Ako ha potufolofola ʻe ua pe lahi ange ʻoku hiki atu ʻi he puha “Ako Folofolá” ʻi lalo he ʻuluʻi tohi “Ko e Mālohi ʻo e Laumālié ʻi he Uluí” (Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí, 116).

  3. Fakatatau ki he meʻa ʻoku mou akó, teuteu ke vahevahe hoʻomou ngaahi tali ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení:

    • ʻE tokoniʻi fēfē au ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ke u malanga ʻaki e ongoongolelei ʻa e Fakamoʻuí?

    • Ko e hā ʻa e fatongia ʻoku fakahoko ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoni ke haʻu ʻa e kakaí kia Kalaisí?

    • Ko e hā te u lava ʻo fai ke fakaafeʻi ʻa e Laumālié ʻi heʻeku vahevahe ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí?

Taki fealēleaʻakí: Ka faingamālie ʻa e taimí, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e foʻi vitiō “The Role of the Holy Ghost in Conversion (Ko e Fatongia ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní ʻi he Uluí)” (ChurchofJesusChrist.org; mamata mei he taimi 0:00 ki he 4:05). ʻE lava ke kumi ʻe he kau mēmipa ʻo e kalasí ha ngaahi tali lahi ange ki he ngaahi fehuʻi ʻe tolú.

Akoakó

Taki fealēleaʻakí: ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau akoʻi hanau hoa pe kiʻi kulupu fekauʻaki mo e meʻa kuo nau ako mei he ʻekitivitī ako kimuʻá. Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohino ko ʻení ke ne tataki kinautolu ʻi heʻenau vahevahé:

  1. Vahevahe hoʻo tali ki he ngaahi fehuʻi ʻe tolu mei he ʻekitivitī ako kimuʻá:

    1. ʻE tokoniʻi fēfē au ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ke u malanga ʻaki e ongoongolelei ʻa e Fakamoʻuí?

    2. Ko e hā ʻa e fatongia ʻoku fakahoko ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoni ke haʻu ʻa e kakaí kia Kalaisí?

    3. Ko e hā te u lava ʻo fai ke fakaafeʻi ʻa e Laumālié ʻi heʻeku vahevahe ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí?

  2. Vahevahe ha potufolofola naʻá ke maʻu. Fakamatalaʻi e founga ʻoku fekauʻaki ai e potufolofola ko iá mo ha taha ʻo e ngaahi fehuʻi ʻe tolu naʻe aleaʻi kimuʻá.

  3. Vahevahe ha aʻusia fakafoʻituitui pe ko hoʻo fakamoʻoni fekauʻaki mo e founga ʻe lava ke tokoniʻi ai koe ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní.

Fokotuʻu ha taumuʻa

Taki fealēleaʻakí: ʻOange ha taimi ki he kau mēmipa ʻo e kalasí ke nau fakakaukau ki he meʻa kuo nau akó pea fokotuʻu ha ngaahi taumuʻa. Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ange ʻeni kiate kinautolu:

Fokotuʻu ha taumuʻa ʻoku fekauʻaki mo e meʻa kuó ke akó. Fakaʻaongaʻi ha ngaahi fakakaukau hangē ko ʻení, pe fakakaukau pē ʻaʻau.

  • Fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi meʻangāue ki he akó hangē ko e Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, ako lahi ange ki he ngaahi fatongia kehekehe ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní. Fakakaukau ki he founga ʻe lava ke tokoniʻi ai koe ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ʻi he taimí ni mo hoʻo hoko ko ha faifekaú.

  • Fakapapauʻi pe ko e hā ha ngaahi liliu te ke lava ʻo toutou fakahoko lahi ange, te ne fakaafeʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ki hoʻo moʻuí.

Ko ʻeku taumuʻá
  • Te u … (ngāue te ke faí).

  • Te u lavaʻi ʻeku taumuʻá ʻaki … (ha kiʻi palani faingofua).

Taki fealēleaʻakí: Kapau ʻoku maʻu ʻe he kau akó ha kulupu ʻo honau toʻú ke vahevahe ʻenau ngaahi taumuʻá ʻi he kalasí, ʻoange ha taimi ke vahevahe ai ʻa e founga te nau fepoupouaki pe fefakamanatuʻaki ai kimuʻa ʻi he kalasi hokó.

Fili E: Te u lava fēfē ke ʻiloʻi e ngaahi ueʻi ʻa e Laumālié?

Ako

Taki fealēleaʻakí: Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke aleaʻi ʻa e tūkunga ko ʻení mo hanau hoa.

Tau pehē ʻoku fehuʻi atu ʻe ha taha kiate koe ʻa e founga ke tala ai e faikehekehe ʻo e ngaahi ueʻi mei he Laumālie Māʻoniʻoní mo hoʻo ngaahi fakakaukau mo e ngaahi ongo pē ʻaʻaú.

  • Te ke tali fēfeeʻi ia?

Taki fealēleaʻakí: Fakamatalaʻi ange ʻoku angamaheni pē ke fehuʻia ʻe he kakaí pe ʻoku ongo fēfē ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní. Te ke lava ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakakaukau ki ha niʻihi ʻo ʻenau ngaahi fehuʻí. Fakalotolahiʻi kinautolu ʻi heʻenau akó ke kumi ha ngaahi moʻoni ʻe lava ʻo tokoni ke nau ʻiloʻi ʻa e ngaahi founga ʻe lava ke fetuʻutaki ai ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní mo kinautolú.

Fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohino ko ʻení ke tokoni ki hono tataki ʻo e kau akó ʻi heʻenau akó. Te ke lava ʻo vahe ki ha vaeua ʻo e kalasí ke nau ako ʻa e fili fika 1, pea mo e vaeua ʻe tahá ke nau ako ʻa e fili fika 2.

Fili ha taha ʻo e ngaahi founga ako ko ʻení mei he vahe 4 ʻo e Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí ke fakaloloto hoʻo mahino fekauʻaki mo hono ʻiloʻi ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní:

  1. Ako ʻa e “Ako ke Fakatokangaʻi ʻa e Ngaahi Ueʻi ʻa e Laumālié” (Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí, 118–19).

  2. Lau ʻa e ngaahi fakamatala ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní ʻi he puha “Ako Fakafoʻituituí” (Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí, 119). Ako ha niʻihi ʻo e ngaahi potufolofola kuo hiki atu ʻoku ngali mātuʻaki mahuʻinga kiate koé.

Taki fealēleaʻakí: Ka hili hono maʻu ʻe he kau mēmipa ʻo e kalasí ha taimi ke ako aí, fakaafeʻi ke nau aleaʻi ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení mo hanau hoa. (Kapau naʻe vahe ki he kau akó ke nau ako ha fili, fakapapauʻi ʻoku nau hoa mo ha taha naʻá ne ako ʻa e fili ʻe tahá.)

  • Ko e hā ha ʻilo naʻá ke maʻu fekauʻaki mo e founga ʻoku fetuʻutaki ai ʻa e ʻOtuá mo kitautolu ʻo fakafou ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní?

  • Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻokú ke ongoʻi ʻokú ne fakamatalaʻi hoʻo aʻusia fakafoʻituitui mo e Laumālie Māʻoniʻoní?

Taki fealēleaʻakí: Kapau ʻoku faingamālie ʻa e taimí, te ke lava ʻo huluʻi mo e foʻi vitiō “Elder and Sister Bednar—Recognizing the Spirit” (ChurchofJesusChrist.org; mamata mei he taimi 0:38 ki he 3:11). Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke aleaʻi ha ngaahi ʻilo kehe naʻa nau maʻu.

Akoakó

Taki fealēleaʻakí: Fakamatalaʻi ange ʻoku ʻi ai ha ngaahi meʻa ke tokanga ʻaupito ki ai ʻi he taimi ʻoku tau ako ai ʻa e founga fakahinohino ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní. Fakaafeʻi e kau akó ke nau kumi ʻa e konga “Ko ha Ngaahi Lea Fakatokanga” (Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí, 122).

Fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi tūkunga ko ʻení pe paaki kinautolu maʻá e kau mēmipa ʻo e kalasí. ʻI he tūkungá takitaha, fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻa e ngaahi fakatokanga mei he Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí ʻoku nau ongoʻi ʻe ʻaonga lahi ke fakakaukauʻi. ʻE lava ʻo fakahoko fakakalasi ʻa e ʻekitivitī ko ʻení pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki.

  1. Ko ha taha ʻoku fekumi ki ha fakahinohino mo ha tataki ki ha faʻahinga meʻa ʻoku mahuʻinga kiate ia. ʻOkú ne lotu mo kole ki he Tamai Hēvaní ke ʻomai ha tali ʻi he fakaʻosinga ʻo e uiké.

  2. ʻOkú ke fakatokangaʻi ko e taimi ʻokú ne ongoʻi ai ʻa e Laumālié, ʻoku fakaʻau ke nau maʻu ha ngaahi ongo fakaeloto lahi ange ʻiate koe. ʻOkú ke fifili leva pe ʻoku ʻi ai ha meʻa ʻoku fehalaaki ʻiate koe.

  3. ʻOku ongoʻi ʻe ha taha ʻo hangē kuó ne maʻu ha fakahinohino mei he Laumāllié ke fakahoko ha faʻahinga meʻa ʻoku fehangahangai mo e ngaahi akonaki ʻa e kau palōfitá mo e kau ʻaposetoló.

  4. Kuo teiti fakamātoato ha talavou mo ha finemui. ʻI ha ʻaho ʻe taha naʻe pehē ange ai ʻe he talavoú ki he finemuí, “Kuó u maʻu ha ueʻi fakalaumālie ʻoku totonu ke ke mali mo au.”

  5. Kuo tali ha taha ki ha ʻunivēsiti kehekehe ʻe ua. Neongo ʻa e ʻaukaí mo e lotú, ka ʻoku ʻikai ke ne ongoʻi ʻoku fakahā ange ʻe he ʻEikí ʻa e ʻapiako ke ne hū ki aí.

Fokotuʻu ha taumuʻa

Taki fealēleaʻakí: ʻOange ha taimi ki he kau mēmipa ʻo e kalasí ke nau fakakaukau ki he meʻa kuo nau akó pea fokotuʻu ha ngaahi taumuʻa. Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ange ʻeni kiate kinautolu:

Fokotuʻu ha taumuʻa ʻoku fekauʻaki mo e meʻa kuó ke akó. Fakaʻaongaʻi ha ngaahi fakakaukau hangē ko ʻení, pe fakakaukau pē ʻaʻau.

  • ʻI he ngaahi ʻaho siʻi ka hokó, tokanga ʻaupito ki he ngaahi founga kehekehe ʻokú ke ongoʻi ai hono tataki koe ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní pe ko e founga ʻokú ke aʻusia ai ʻa e ngaahi fua ʻo e Laumālié (vakai, Kalētia 5:22–23). Lekooti hoʻo ngaahi aʻusiá.

  • Ako takitaha ʻa e ngaahi potufolofola kuo hiki atu ʻi he puha “Ako Fakafoʻituituí” ʻi he peesi 119 ʻo e Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí. Lekooti ha ngaahi ʻilo ʻokú ke maʻu fekauʻaki mo e founga ke ongoʻi mo fakatokangaʻi ai ʻa e Laumālié.

Ko ʻeku taumuʻá
  • Te u … (ngāue te ke faí).

  • Te u lavaʻi ʻeku taumuʻá ʻaki … (ha kiʻi palani faingofua).

Taki fealēleaʻakí: Kapau ʻoku maʻu ʻe he kau akó ha kulupu ʻo honau toʻú ke vahevahe ʻenau ngaahi taumuʻá ʻi he kalasí, ʻoange ha taimi ke vahevahe ai ʻa e founga te nau fepoupouaki pe fefakamanatuʻaki ai kimuʻa ʻi he kalasi hokó.

Fili F: ʻE founga fēfē haʻaku fakafalala lahi ange ki he Laumālié?

Ako

Taki fealēleaʻakí: Aleaʻi ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní pea mo e fehuʻi ʻoku haʻu mo iá.

Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni

ʻE hoku kāinga ʻofeina, ʻoku ou kole atu kiate kimoutolu ke fakatupulaki hoʻomou malava fakalaumālie ke maʻu ʻa e fakahaá. … Fili ke ke fai ʻa e ngāue fakalaumālie ʻoku fiemaʻu ke ke maʻu ai ʻa e meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní mo toutou fanongo mo mahino ange ai kiate koe e leʻo ʻo e Laumālié. (“Fakahā maʻá e Siasí, Fakahā ki Heʻetau Moʻuí,” Liahona, Mē 2018, 96)

  • ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke maʻu maʻu pē ha fakahinohino mo ha fakahā mei he Laumālie Māʻoniʻoní?

Taki fealēleaʻakí: Fakaafeʻi ʻa e kau mēmipa ʻo e kalasí ke nau fakakaukau ki he tuʻo lahi ʻo ʻenau ongoʻi ʻoku tataki kinautolu ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní. Poupouʻi kinautolu ʻi heʻenau akó ke kumi ʻa e ngaahi akonaki ʻe lava ʻo tokoni ke nau maʻu lahi ange ai e fakahinohino ʻa e ʻEikí ʻo fakafou ʻi he Laumālié.

Fakaafeʻi e kau akó ke kumi ʻa e vahe 4 ʻo e Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí. Pea vahevahe ange leva ʻa e ngaahi fakahinohino ko ʻení:

Lau ʻa e konga ʻoku ui ko e “Falala ki he Laumālié” ʻi he Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí (peesi 121). Kumi ha ngaahi ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke maʻu e feohi o e Laumālié ʻi hoʻo fakahoko e ngāue ʻa e ʻEikí.

  • Ko e hā naʻá ke ako fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke falala ki he Laumālie Māʻoniʻoní?

  • Ko e hā ʻe lava ke ne fakafeʻātungiaʻi ʻa e hala ʻo e falala kakato ki he Laumālié?

  • Ko e hā ha meʻa kuó ne tokoniʻi koe ke ke ongoʻi ʻa e mālohi ʻo e Laumālié ʻi hoʻo moʻuí?

Akoakó

Taki fealēleaʻakí: Ke tokoni ke fakatokangaʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi sīpinga ʻo e founga ʻe lava ke tataki ai kinautolu ʻe he Laumālié ʻi heʻenau vahevahe ʻa e ongoongoleleí, fakaafeʻi ke nau kumi ʻa e puha “Ako Folofolá” ʻi he fakaʻosinga ʻo e konga “Falala ki he Laumālié” (Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí, 121). Aleaʻi nounou ʻa e mahuʻinga ʻo e ngaahi fehuʻi ʻe fā ʻi he puhá. Hili ia pea fakaafeʻi kinautolu ke nau fakahoko ʻeni:

Tau pehē ko ha faifekau koe pea kuo kole atu ke ke fai ha lea ʻi hoʻomou fakataha fakavahe ka hokó ʻi he tefito ko e “ʻE Founga Fēfē Haʻatau Lava ʻo Falala Lahi Ange ki he Laumālie Māʻoniʻoní?” Fakaʻaongaʻi ʻa e kiʻi puha “Ako Folofola” ʻi he ngataʻanga ʻo e konga “Falala ki he Laumālié” he (Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí, 121), teuteu ha lea miniti ʻe ua ki he tolu te ne veteki ʻa e fehuʻi ko ʻení. Lekooti ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni mo e ngaahi ʻilo ʻokú ke fie vahevahe ʻi hoʻo leá.

Taki fealēleaʻakí: Ka ʻosi e ako ʻa e kau akó, ʻoange ha taimi ke nau vahevahe ai ʻenau leá mo hanau hoa.

Fokotuʻu ha taumuʻa

Taki fealēleaʻakí: ʻOange ha taimi ki he kau mēmipa ʻo e kalasí ke nau fakakaukau ki he meʻa kuo nau akó pea fokotuʻu ha ngaahi taumuʻa. Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ange ʻeni kiate kinautolu:

Fokotuʻu ha taumuʻa ʻoku fekauʻaki mo e meʻa kuó ke akó. Fakaʻaongaʻi ha ngaahi fakakaukau hangē ko ʻení, pe fakakaukau pē ʻaʻau.

  • Ako maʻuloto ha potufolofola fekauʻaki mo e Laumālie Māʻoniʻoní, hangē ko ha taha ʻo e ngaahi potufolofola ko ʻení: 1 Nīfai 4:6; 2 Nīfai 32:5; Molonai 10:5; pe Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 8:2.

  • ʻAi ke ʻiloʻi ʻa e meʻa te ke lava ʻo kamata ke fakahokó pea mo ia te ke lava ʻo taʻofi hono fakahokó ke tokoni ke lahi ange hoʻo takaua mo e Laumālie Māʻoniʻoní.

Ko ʻeku taumuʻá
  • Te u … (ngāue te ke faí).

  • Te u lavaʻi ʻeku taumuʻá ʻaki … (ha kiʻi palani faingofua).

Taki fealēleaʻakí: Kapau ʻoku maʻu ʻe he kau akó ha kulupu ʻo honau toʻú ke vahevahe ʻenau ngaahi taumuʻá ʻi he kalasí, ʻoange ha taimi ke vahevahe ai ʻa e founga te nau fepoupouaki pe fefakamanatuʻaki ai kimuʻa ʻi he kalasi hokó.

Taimi Hono Hokó

Taki fealēleaʻakí: Kapau ʻokú ke palani ke akoʻi ʻa e lēsoni 9 ʻi he kalasi hokó, fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e kau mēmipa ʻo e kalasí ke nau ako ʻa e vahe 5 ʻo e Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí ʻi he teuteú. Mahalo te ke fie ʻave ha fakamanatu kiate kinautolu.