Lēsoni 1
ʻOku Tau Fakaafeʻi ʻa e Niʻihi kehé ke Nau Haʻu kia Kalaisi
ʻOku nofotaha ʻa e ngāue fakafaifekau kotoa ʻia Sīsū Kalaisi. Ko e taumuʻa mahuʻinga ʻa ha faifekaú ke “fakaafeʻi ʻa e niʻihi kehé ke nau haʻu kia Kalaisi ʻaki hono tokoniʻi kinautolu ke nau tali ʻa e ongoongolelei kuo fakafoki maí” (Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí [2023], 1). ʻOku fakaafeʻi ʻe Sīsū Kalaisi Hono kau muimuí ke nau vahevahe ʻa e pōpoaki ʻo e ongoongoleleí mo e tokotaha kotoa. “Ko e taimi ʻoku tupulaki ai [ʻetau] mahinó mo e fakamoʻoni ki he Fakamoʻuí mo ʻEne Fakaleleí, ʻe tupulaki [ʻetau] fakaʻamu ke vahevahe ʻa e ongoongoleleí” (Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí, 2).
ʻOku talitali lelei koe!
Taki fealēleaʻakí: ʻE ala ʻi ai ha kau mēmipa ʻo e kalasí te nau ongoʻi taʻe-pauʻia ke kamata ʻi ha kalasi foʻou pea feʻiloaki mo ha kakai foʻou. Te mou lava ʻo lau fakataha ʻa e Sione 13:34–35 pea fakaafeʻi ʻa e kau mēmipa ʻo e kalasí ke vahevahe ha ngaahi sīpinga ʻo e founga ʻoku ʻofa ai ʻa e Fakamoʻuí ʻi he niʻihi kehé. Fakakaukau ke ʻeke ange ʻa e ongo fehuʻi ko ʻení:
-
ʻE fakaʻaongaʻi fēfē ʻe heʻetau kalasí ʻa e sīpinga ʻo e ʻofa ʻa e Fakamoʻuí ki he niʻihi kehé?
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻa e finangalo ʻo e Fakamoʻuí ke ke fai ki he kakai ʻoku ʻikai ke ke ʻiloʻí pe ʻoku ngali kehe meiate koé?
Taki fealēleaʻakí: ʻE lava ke tokoni ʻa e ʻekitivitī ko ʻení ki he kau akó ke nau feʻilongaki mo fakatupu ha ongoʻi ʻoku nau kau. Fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohinó, pea ʻoange ha taimi ki he kau mēmipa ʻo e kalasí ke nau alēlea. Te ke lava foki ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e faingamālie ko ʻení ke fakamatalaʻi ko ha konga mahuʻinga ʻo hono vahevahe ʻo e ongoongoleleí ʻa e talanoa mo anga “fiefia, falalaʻia, mo anga fakakaumeʻá (Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí, 187).
Fakaʻaongaʻi e ngaahi miniti siʻi hono hokó ke talanoa ai mo ha kakai foʻou ʻe toko tolu ki he fā ʻi heʻetau kalasí. Ko ha fanga kiʻi tokoni ʻeni ke kamata ʻaki hoʻomou ngaahi pōtalanoá:
-
ʻAi ke mou ʻiloʻi ʻa e hingoa takitaha.
-
Fehuʻi fekauʻaki mo e ngaahi meʻa ʻoku nau mahuʻingaʻia aí, ngaahi talēnití, akó, ngāué, pe ngaahi manakó.
-
Fehuʻi fekauʻaki mo ha mālōlō ʻeveʻeva, fononga, pe faingataʻa kimuí ni mai pe ko ha meʻa ʻoku nau nofo ʻamanaki ki ai.
‘Ekitivitī Ako ʻOku Fokotuʻu Atú
Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke tokoniʻi ʻa e niʻihi kehé ke nau ōmai kia Sīsū Kalaisí?
Ako
Taki fealēleaʻakí: Fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻení, pea fakaafeʻi ʻa e kau mēmipa ʻo e kalasí ke vahevahe ʻa e meʻa ʻoku nau ʻilo fekauʻaki mo e fakamatala ʻi he fakatātaá. Hili ia pea fakamatalaʻi ʻa e fakahinohino ko ʻení:
Ako ʻa e Mātiu 28:18–20, ʻo kumi ʻa e meʻa naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí ki Heʻene kau ʻAposetoló ʻi he meʻa ko ʻeni naʻe hokó.
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku fakaafeʻi ai ʻe he Fakamoʻuí Hono kau muimuí ke vahevahe ʻa e ongoongoleleí mo e niʻihi kehé?
Taki fealēleaʻakí: Fakamatalaʻi ange ko e fakahinohino ʻa Sīsū Kalaisi ki Heʻene Kau ʻAposetoló ke nau vahevahe ʻa e ongoongoleleí ʻoku toe kaunga pē foki ki Hono kau muimui ʻi hotau kuongá.
Fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohino ko ʻení, pea ʻoange ha taimi ki he kau mēmipa ʻo e kalasí ke ako ha niʻihi ʻo e ngaahi vēsí ʻiate kinautolu pē. ʻIkai ngata aí, te mou lava ʻo ako fakataha ʻa e pōpoaki ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni “Malangaʻi e Ongoongolelei ʻo e Melinó” (Liahona, Mē 2022, 6–7) pe mamata ʻi he “Ko ha Uiuiʻi Fakaepalōfita: Aʻusia ʻa e Fiefia ʻo e Ngāue Fakafaifekaú” (2:12; Gospel Library).
Ako ha niʻihi ʻo e ngaahi potufolofola ko ʻení, ʻo kumi ha ngaahi moʻoni fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi ʻe lava ʻo tokoni ki he niʻihi kehé ke nau omi kiate Ia. Te mou lava foki ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi meʻangāue ki he akó ʻi he Gospel Library ke maʻu ha ngaahi potufolofola pe fakamatala kehe mei he kau taki ʻo e Siasí.
Taki fealēleaʻakí: Vahevahe ʻa e kalasí ki ha fanga kiʻi kulupu, pea fakaafeʻi ʻa e mēmipa takitaha ʻo e kulupú ke nau vahevahe ʻenau tali ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení:
-
Ko e hā ha ngaahi moʻoni naʻá ke ako fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mo ʻEne ongoongoleleí?
-
Kuo faitokonia fēfeeʻi koe ʻe he ngaahi moʻoni ko ʻení?
-
ʻOku tokoniʻi fēfē koe ʻe he ngaahi moʻoni ko ʻení ke ke akoʻi ha niʻihi kehe fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi?
Taki ʻo e fealēleaʻakí: Hili e fealēleaʻaki ʻa e ngaahi kulupú, fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe mo e toenga ʻo e kalasí ha foʻi moʻoni ne nau ʻilo. ʻE ala talaatu ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení, ʻo fakaʻaongaʻi ʻenau fakalea pē ʻanautolu:
-
ʻI he taimi ʻoku tau omi ai kia Kalaisí, te Ne lava ke fakamaʻamaʻa ʻetau ngaahi kavengá (vakai, Mātiu 11:28–30).
-
Ko Sīsū Kalaisi hotau hala foki ki he Tamai Hēvaní (vakai, Sione 14:6).
-
ʻOku fakahaofi kitautolu ʻi he lelei, ʻaloʻofa, mo e manavaʻofa ʻa Sīsū Kalaisí (vakai, 2 Nīfai 2:6–8).
-
ʻI heʻetau muimui ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí pea kātaki ki he ngataʻangá, te tau maʻu ʻa e moʻui taʻengata fakataha mo ʻetau Tamai Hēvaní (vakai, 2 Nīfai 31:17–21).
-
Kapau te tau fakatomala pea haʻu kia Sīsū Kalaisi, mo papitaiso pea ʻe lava leva ke fakamāʻoniʻoniʻi kitautolu ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní mo tau tuʻu taʻe-ha-mele ʻi he ʻao ʻo Kalaisí ʻi he ʻaho fakaʻosí (vakai, 3 Nīfai 27:20–22).
-
Koeʻuhí ʻoku mahuʻinga lahi ʻa e ngaahi laumālié ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá, ʻokú Ne ongoʻi fiefia ʻi he taimi ʻoku tau fakatomala aí (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:10–16).
Ako Fakahoko
Taki fealēleaʻakí: ʻOange ha faingamālie ki he kau akó ke nau akoako akoʻi e mahuʻinga ʻo Sīsū Kalaisí. Ko e founga ʻe taha te ke lava ʻo fai ai ʻení ko haʻo fakaʻaliʻali ʻa e tūkunga mo e ngaahi fakainohino ko ʻení. ʻOange ha taimi feʻunga ki he kau mēmipa ʻo e kalasí ke nau faʻu ai ha tali. Kapau ʻoku nau fiemaʻu ha tokoni lahi ange, fakahinohino kinautolu ki he ngaahi fakaʻilonga ʻi lalo he ʻuluʻi tohi “Ko e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí” (Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí, 63).
Tau pehē ʻoku ʻi ai haʻo kaungāmeʻa ʻoku ʻikai ke mēmipa ʻi he Siasí pea ʻoku fieʻilo ki hoʻo tuí. Lolotonga haʻamo pōtalanoa ʻe taha kuo pehē atu ho kaungāmeʻá, “Kuó u fakatokangaʻi ʻoku ngali mahuʻinga ʻa Sīsū kiate koe. Ko e hā hono ʻuhingá?”
Teuteu ha tali ki ho kaungāmeʻá ʻoku kau ai e ngaahi meʻá ko ʻení:
-
Ko ha fakamatala nounou fekauʻaki mo ʻetau fiemaʻu ʻa Sīsū Kalaisí
-
Ko ha potufolofola felāveʻi
-
Ko hoʻo fakamoʻoní
Taki fealēleaʻakí: Vahevahe ʻa e kalasí ke nau tauhoa, pea fakaafeʻi ʻa e tokotaha takitaha ke ne vahevahe ʻene talí mo hono hoá. ʻI heʻenau ʻosí, te ke ala fakaafeʻi ʻa e kau akó ke takitaha vakaiʻi fakafoʻituitui ʻenau talí mo fakafuofuaʻi pe ko e hā ha ngaahi liliu ʻoku nau fie-fakahoko. Hili ia pea vahe ki he kau akó ha hoa kehe, pea fakaafeʻi ke nau toe vahevahe ʻenau talí, kau ai ha ngaahi liliu.
Fokotuʻu ha taumuʻa
Taki fealēleaʻakí: ʻOange ha taimi ki he kau mēmipa ʻo e kalasí ke fakakaukau ai ki he meʻa kuo nau akó pea mo fokotuʻu ha ngaahi taumuʻa. Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi meʻa ko ʻení ke tokoni kiate kinautolu:
Fokotuʻu ha taumuʻa ʻoku fekauʻaki mo e meʻa kuo mou ako he ʻaho ní. Fakaʻaongaʻi ha niʻihi ʻo e ngaahi fakakaukau ko ʻení, pe ko ha fakakaukau pē ʻaʻau.
-
ʻI he lolotonga hoʻo ako folofola fakafoʻituituí, fakaʻilongaʻi pe valivali ʻa e ngaahi potufolofola ʻoku tokoni ke mahino lelei ange kiate koe ʻa Sīsū Kalaisi mo ʻEne Fakaleleí.
-
Vahevahe hoʻo fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisi mo ʻEne Fakaleleí mo ha taha—fakahangatonu, ʻi ha pōpoaki text, pe ʻi he ʻinitanetí.
-
Fakaafeʻi haʻo kaungāmeʻa ʻoku ʻikai ke ʻi heni he ʻahó ni ke mo kamata ō ki he kalasi ko ʻení.
Ko ʻeku taumuʻá
-
Te u … (ngāue te ke faí).
-
Te u lavaʻi ʻeku taumuʻá ʻaki … (ha kiʻi palani faingofua).
Taki fealēleaʻakí: Fakakaukau ke ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau fili ai ha kaungā-ako pe ko ha kulupu ʻo honau toʻú ʻe lava ke nau vahevahe ʻenau ngaahi taumuʻá mo kinautolu ʻi he kotoa ʻo e kalasí. Te ke ala fakahinohinoʻi ʻa e ngaahi kulupú ke nau fakakaukau ki ha founga ke nau fefakamanatuʻaki ai ʻenau ngaahi taumuʻá kimuʻa ʻi he kalasi ka hokó. Te ke ala ʻave foki ki he kau akó ha ngaahi pōpoaki fakamanatu kimuʻa ʻi he kalasi hono hokó.
Taimi Hono Hokó
Taki fealēleaʻakí: Kapau ʻokú ke mateuteu ke akoʻi ʻa e lēsoni 2 ʻi he taimi hono hokó, fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e kau mēmipa ʻo e kalasí ke fakaʻaongaʻi ha taimi ke nau maheni ai mo e Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí ʻi heʻenau teuteu ki he kalasí. Mahalo te ke fie ʻave foki ha fakamanatu kiate kinautolu.