“Ko Hono Akoʻi ʻo e Moʻoní, Liliu ʻo e Moʻuí,” Liahona, ʻOkatopa 2025.
Ngaahi ʻAta ʻo e Tuí
Ko Hono Akoʻi ʻo e Moʻoní, Liliu ʻo e Moʻuí
ʻOku moʻoni ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí. ʻOku liliu ʻe Heʻene tokāteliné e moʻui ʻa e kakaí. Pea ko e meʻa ia ʻokú ne liliu e moʻui ʻa e kakai kei talavoú ʻi Kēniá.
ʻŪ faitā ʻa Leslie Nilsson
Naʻá ku hoko ko e palesiteni ʻo ha kiʻi kolo ʻo e Siasí naʻe fokotuʻu ʻi Sepitema 2024. ʻOku fakafuofua ko e vahe tolu ʻe ua ʻo homau kāingalotú ko e toʻu tupu. ʻOku nau omi fakauike ki he lotú, pea ko e tokolahi taha ʻo kinautolú ʻoku nau fononga ʻi ha ngaahi kilomita lahi. ʻOku lue lalo mai ha niʻihi; pea heka pasikala mai ha niʻihi.
Ko e tokolahi e mātuʻa ʻa e toʻu tupu ko ʻení ʻoku ʻikai ko ha kau mēmipa ʻo e Siasí, ka kuo nau loto pē ke papitaiso ʻenau fānaú. Naʻá ku toki feʻiloaki kimuí ni mo ha taha ʻo e mātuʻá. Naʻá ne fie ʻilo lahi ange ki he Siasi ʻoku kau ki ai hono fohá.
Naʻá ne pehē mai, “Kuó u sio ki ha liliu lahi ʻi hoku fohá. Ko ha tokotaha makehe ia. ʻOkú ne talangofua mo angalelei ʻi ʻapi. ʻOku ou loto ke ʻiloʻi hono ʻuhingá.”
Naʻe haʻu ʻa e tamai ko ʻení ki he lotú peá ne ʻiloʻi pē ʻiate ia ko e ngaahi akonaki ʻa e Fakamoʻuí mo e ongoongolelei kuo fakafoki maí ʻa e meʻa naʻá ne liliu e ʻulungaanga hono fohá. Naʻá ne talamai ʻi he tuku ʻa e lotú, “Oku ou ʻiloʻi he taimí ni ko e feituʻu lelei ʻoku ʻalu ki ai hoku fohá. Te u fakaʻatā foki mo e niʻihi kehé ke nau haʻu mo kinautolu.”
Naʻe papitaiso ha toʻu tupu ʻe toko 30 tupu ʻi hoku koló he taʻu kuo ʻosí. ʻI he taʻu ʻe ua ki he tolu ka hokó, te tau sio ai ki ha niʻihi tokolahi mei he koló ʻoku nau ngāue faifekau. ʻOku mau fiefia koeʻuhí ko kinautolu. Ko ʻetau ngāue ʻi hení ke foaki ha ngaahi faingamālie maʻanautolu ke fakalahi ange ai ʻenau ului kia Sīsū Kalaisi mo ʻEne ongoongolelei kuo fakafoki maí. Ko ia ai, ʻoku mau fakapapauʻi ʻoku mau lesisita kinautolu ʻi he ngaahi polokalama ʻa e Siasí hangē ko e seminelí mo e ʻinisititiutí ke teuteuʻi lelei ai kinautolu.
“Lahi Ha Fakatuʻamelié”
ʻI he ʻosi ʻeku ngāue fakafaifekaú, naʻe ʻi ai pē hamau kolo ʻe 12 ʻi Kēnia kotoa. ʻOku ʻi ai ha ngaahi ʻiuniti ʻe 100 tupu he ʻahó ni. ʻOku fakaofo e sio ki he tupu ʻa e Siasí, tautautefito ki he tafaʻaki fakahihifo ʻo Kēniá.
Ko e taha e ʻuhinga ʻoku fuʻu tokolahi ai e kakai kei talavoú ʻi hoku koló ko e fuʻu ola lelei ʻi he kolo ko ʻení ʻa e ngāue fakafaifekau ʻa e mēmipá ki he toʻu tupú. Ko e tokolahi taha ʻo kinautolú ʻoku nau ō ki he akoʻanga tatau, pea nau fefakaafeʻaki ki he lotú. Kuo fakatupu ʻe he meʻá ni ha fakatuʻamelie lahi.
Ko e taha e meʻa naʻe tokoni ki he tupu [ʻa e Siasí] ʻi Kēniá ko e kau ʻosi ngāue fakafaifekaú. ʻOku nau hoko ko ha mālohinga lahi ki he Siasí. ʻI heʻenau foki mei heʻenau ngāue fakafaifekaú, ʻoku nau foki ki ʻapi mo e tui kia Sīsū Kalaisi mo ha fakamoʻoni ki Heʻene ongoongolelei kuo fakafoki maí. Kuo nau fakatupulaki ha ngaahi taukei fakatakimuʻa. ʻOku nau nofo maʻu ʻi he Siasí. ʻOku nau mali mo ha kāingalotu kehe ʻo e Siasí. ʻOku tupu hake ʻenau fānaú ʻi he Siasí. Pea ʻoku hoko leva ʻenau fānaú ko ha mālohinga ki he Siasí.
Ko e meʻa ʻe tahá ko e kau mēmipa paionia naʻe nofo ʻi Nailopi ʻi he ngaahi taʻu ʻo e 1990 tupú mo e konga kimuʻa ʻo e 2000 tupú. ʻI he taimi ní ʻoku nau maʻu vāhenga mālōlō pea nau foki leva ki honau ngaahi koló ʻi he tukuʻuta ʻo Kēniaá. ʻOku nau maʻu pē ʻenau fakamoʻoní ʻi ha faʻahinga feituʻu pē ʻoku nau ʻi ai, ʻoku nau falalaʻanga, pea ʻoku nau vahevahe ʻa e ongoongoleleí mo e kāingá mo e ngaahi kaungāmeʻá.
Neongo ia, naʻe faingataʻa e moʻui ʻa ha mēmipa ʻo e Siasí ʻi he 1990 tupú ʻi Nailopi he naʻe lahi ha ngaahi fakamatala fakafepaki ʻa e nusipepá ki he Siasí.
ʻOku ou fiefia he naʻe faivelenga mo tuʻu maʻu e kāingalotu ʻo e Siasí ʻi he taimi ko iá. Naʻa nau kātekina ha ngaahi meʻa lahi. Pea naʻe tokolahi ha Kāingalotu naʻa nau hoko ko e kau faʻifaʻitakiʻanga lelei ʻi ha feituʻu pē naʻa nau ʻi ai pea ʻi ha faʻahinga meʻa pē naʻa nau fai. Naʻe hoko ai ha fuʻu meʻa makehe.
“Ko Ha Tokotaha Foʻou”
Lolotonga ʻeku ngāue fakafaifekaú, naʻá ku maʻu ai ha faingamālie ke akoʻi e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ki hoku kāinga ʻi Kēnia mo ʻIukanitaá. Ka ko e meʻa mahuʻinga angé, naʻá ku maʻu ha fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisi. ʻI heʻeku foki ki ʻapi ʻi he 1997, naʻá ku hoko ko ha tokotaha foʻou (vakai, 2 Kolinitō 5:17).
Naʻá ku maʻu e faingamālie ke ngāue mo ha ngaahi hoa mei ha ngaahi fonua kehekehe. Naʻe talamai ʻe he tokolahi taha ʻo kinautolú te nau foki ki he ʻunivēsití ʻi he ʻosi ʻenau ngāue fakafaifekaú. Naʻá ku ʻiloʻi ʻoku ou fiemaʻu mo e meʻa tatau.
Naʻe ʻomi ʻe hoku ngaahi hoá ha ʻamanaki lelei lahi, ka ko ha fuʻu faikehekehe lahi moʻoni ʻi he ʻosi ʻa e ngāue fakafaifekaú pea foki ki ʻapi ki he moʻui angamahení. Neongo ia, naʻá ku ʻiloʻi ʻe tokoniʻi au ʻe he Tamai Hēvaní, ko ia naʻá ku lava ʻo moʻui ʻi he taimi ko iá ʻi ha tui mo ha ʻamanaki lelei lahi.
Naʻá ku lava ʻo fai ha ako ʻi hano fakaʻaongaʻi e ngaahi nō mei he Potungāue Ako ʻa e Siasí ʻoku foaki maʻá e kau ʻosi ngāue fakafaifekaú. Naʻe maʻu hoku tipiloma ʻi he ngāue fakafaitoʻó, pea ʻosi e akó ʻi he 2002. Talu mei ai, kuó u maʻu ʻa e tāpuaki ʻo e ngāue ʻi ha ngaahi uiuiʻi lahi ʻi he Siasí. ʻI heʻeku haʻu ki he fakahihifo ʻo Kēniaá, naʻa mau kamataʻi ha kulupu ʻo e Siasí ʻi Kakameka ʻi he fakahinohino mo e fakangofua mei he kau taki fakaʻēliá. Naʻe tupu ʻa e kulupu ko iá ʻo hoko ko ha kolo ʻa ia kuo maʻu ai ha kolo ʻe ua ʻi he taimí ni.
ʻOku fakamatalaʻi ʻe Sesitusi e kakai kei talavou ʻoku nau saiʻia ʻi he Siasí ʻo pehē, “ʻOku nau ʻilo ko e siasí ko ha hūfangaʻanga ʻa ia ʻoku nau fanongo ai ki he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí.
ʻUluʻakau mo ha Tēniti
ʻOku mau fakahoko he taimí ni ha ngaahi fakataha ʻi ha tēniti ʻoku lava ke hao ki ai ha toko 100. ʻOku mau fakaʻatā e tafaʻaki ʻe tahá ki he kakai ʻoku ʻikai ke nau hao mai ki he tēnití. ʻI he taimi ʻe niʻihi ʻoku fuʻu fonu aí, pea tangutu pē ʻa e kakaí ʻi he lalo ʻuluʻakau ʻoku ofi maí.
ʻOku mau fakahoko he taimí ni ʻa e houalotu sākalamēnití pē. ʻOku ʻi ai ha niʻihi ʻo homau kau mēmipa ʻo e koló ʻoku nau lue lalo mo foki ʻi ha houa ʻe ua ki he lotú koeʻuhí pē ke nau maʻulotu, maʻu e sākalamēnití, mo fiefia ʻi heʻenau feohí.
Ko e pōpoaki ʻoku fakaʻofoʻofaʻia ai homau kau mēmipa kei talavoú ko ʻenau ongoʻi ʻoku tali lelei mo fakamahuʻingaʻi kinautolu ʻi heʻenau omi ki he lotú. ʻOku nau ʻiloʻi ko e siasí ko ha hūfangaʻanga ia he ko e feituʻu ia ʻoku nau fanongo ai ki he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻo nau hoko ai ko ha kau tangata mo ha kau fafine ʻulungaanga angamaʻa mo angatonu. ʻOku nau ʻiloʻi ʻoku ʻofaʻi kinautolu ʻe he kakaí. ʻOku nau ʻiloʻi ko e siasí ko ha feituʻu ia ʻoku nau ako ai ʻa e moʻoní, angamaʻá, faitotonú, angatonú, mo e ngāue mālohí. ʻOku nau ʻiloʻi ʻe tataki fakalaumālie kinautolu ʻe he kakai ʻi he siasí ke nau ako mālohi ʻi he akoʻangá.
ʻI heʻeku kei siʻí, naʻe fakaafeʻi au ʻe ha kaungāmeʻa tangata ki he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní. Ko ha tamasiʻi kei siʻi pē au pea ʻikai haʻaku meʻa ʻe maʻu, ka naʻe tupulaki mālohi ʻeku tui mo ʻeku fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisi mo ʻEne ongoongolelei kuo fakafoki maí. Naʻe falala mai e kāingalotu ʻo e Siasí kiate au peá nau foaki mai honau taimí maʻaku. ʻOku ou monūʻia ke fai ʻa e meʻa tatau ki he kakai kei talavou ʻo e ʻaho ní.
ʻOku moʻoni ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí. ʻOku liliu ʻe Heʻene tokāteliné e moʻui ʻa e kakaí. Pea ko e meʻa ia ʻokú ne liliu e moʻui ʻa e kakai kei talavoú ʻi Kēniá.