Tokanikai man Tabeaianga n te Aonaaba

Inanon maiu, I a tia n reiakinna bwa ti riai n aki tabeaianga ni bwain te aonaaba ake a katabetabeira man te ongeaba nakon te Uea. I ikawai rake n te mweenga ae tamaroa ao n tatangira are au karo a reireinai raoi n te euangkerio, ao aia tangira ibukira e kaota ana tangira Tamara are i Karawa ma Natina.

N au ririki ae 16, I kaoaki bwa N na mwakuri n te tabo ni man, ma te kona n teuana te bong ni katea oin au auti ikekei. Anne e rang anainano irou, ngkai abau, n te Netherlands, bon te aba ae uarereke, onrake irouia kain te aba.

N te koaua, au bakatibu n ana itera tamau ni kabane a namakinna ae I namakinna te kan maeka n te tabo teuana. A mwaing nako Indonesia, are ana korone ngkoa te Dutch. I a kona n rang ni matata bwa bukin tera. I Indonesia, kanoan te bong e rang tikiraoi, tein te aba e rang tikiraoi, ao e rang mwaiti taabo aika mwawa. Aron rikiu man raraau (genes) iai inanona tangiran te aba ae a kaman mataiakinna au bakatibu. E riai bwa N na kiitana abau are I riki mai iai n ukoukora te kabwaia ao te neweaba?

Inanon te tai ni karaoi babaire, tamau e anganai katotongan te reta are e koreaki nakoia ao mwanena n ririki ae a maan n nako iroun aia beretitenti n te mition, Donovan van Dam. Beretitenti van Dam e tuangiia bwa a na tiku n te Netherlands ao ana katea te Ekaretia ikekei. Tamau e tuangai bwa e a tia ni baireia bwa e na karaoa nanon raoi anne. Ao ngkai aran te utu ae Boom e toka iaon te reta arei, e a nakoiu ngkanne bwa N na kakaea te bwai ae N na karaoia.

N ririki ake imwiin te Kauoua ni Buaka n te Aonaaba, a mwaiti kain te Ekaretia ake a tia ni mwananga nako America ao Canada. Anne e teimatoa ni waaki inanon 1970, n aki tara te kaunganano mairoun te tia kairiiri n te Ekaretia ibukiia membwa bwa a na tiku n oin abaia ao ni kakorakora te Ekaretia n te tabo are a maeka iai. Ma te tataro mwaaka, I karaoa naba te babaire bwa N na tiku ao ni katea te Ekaretia n te Netherlands, n aki raoi bwanin ataakina bwa tera ae e nanonaki n taai aika a na roko.

Ngke e bane au reirei n te kauarinan n rabanen 1970, kaubwain te aba e a mangaongao. Mwaitia aika aki mwakuri e a rang rietata. Inanon bwaai ni kabane, bwaai a tara n aki nakoraoi. E a kanganga ibukiia naake e a reke aia beebwa bwa a na bairea te bwai are a na karaoia imwiina.

Tamau e a beku bwa te beretitenti n te mwaanga. Ngkai ao imwiina e a maroro ma ngai ngkana I kona n nako ni mitinare n ae bwanin taina. Oh eng, anne te bwai ae moan te tikiraoi karaoana. I a tia n rang n ingainga ni karaoa anne inanon bongin maiu.

Ma I aki nooria bwa e na kanga te nako ni mition ni kona ni buokai ni karekean bwaai ibukiia au utu nakon taai aika a na roko. Man ngke I uarereke I a tia ni kaman ingainga nanou bwa n te bongina ao N na karekea oin maiu ao ni katea aroia au utu.

Ai 17 au ririki n te tai anne, ao n aki ataakin te bwai ae N na karaoia imwiina, I a waakina te mwaneka are imwiina n au reirei. Ma imwiin tabeua te wiiki I kunea bwa te bwai are I kamatebwaia e na aki anganai kukureiu. Iai au titiraki bwa ngkana e na kona n anganai te mwakuri ae teimatoa. I iangoa kitanakin te reirei.

Au karo a bon aki kukurei ibukin aei. A tuangai bwa I ti kona ni kitana te reirei ngkana e a reke au mwakuri. A bae n iangoia bwa e na bon aki kona n reke au mwakuri ibukin bwakan kaubwain te aba n irekereke ma te mwane. I kabanea ni kabane te bwakantaai iaon au bwatika, ni kaea te bitineti teuana imwiin teuana. N tokina te kambwana e a kamwakurai n aia weaauti.

E ngae ngke I butimwaea te nakoa ae aki teimaan, iai au iango. N na riki bwa te buretiman. Te mwakuri n te tautaeka bon te kawai ae e na teimatoa ibukin karekean bwaai ibukin au utu n taai aika a na roko ao bwaai ni kabane a na bon nakoraoi.

I uringa te bong are I nako iai ni karaoa te ukeuke ni karin nakon te reirei ni buretiman. I toka n te turein n te karangaina ao ni kabanea te bong ni karaoi aekakin nako ukeuke. N tokin te bong, I weteaki nakon te aobiti. A tuangai bwa I bwaati ni kabane ukeuke ao a na rang kukurei ni butimwaeai, ma ibukina bwa ai tibwa 17 au ririki, I bon rang n uarereke. A tuangai bwa N na kataia riki inanon teuana te ririki.

E uruaki au kantaninga, ao ni kawaiu n okira mweengau I a bon iango, “Tera ngkanne are imwiina?” Ni mweengau tamau e ongora n uniu ao e anganano bwa e na anganai te kakabwaia. I kantaningaia bwa te Uea e nang tuangai bwa bwaai ni kabane a na bane n nakoraoi ao te taanga ni buretiman a nang butimwaeai n te kawai ae kamimi. N onean mwiina e tuangai te Uea bwa N na rineia ni karimoa moa, ao n tainako e na teimatoa te kariki iaon au taibora ibukiia au utu n taai aika a na roko.

Ni kaekan au tataro, I karekea te kaeka bwa, ibukiu, karimoan te uea moa nanona te mition ae bwanin taina. I a tia ni kaman kan karaoa anne bwa I aki nooria bwa e na kanga te mwaneka teuana ni kairi nakon are imwiina. Ngkai I ataia bwa te beku n te mition bon te bwai are N nang nako ni karaoia, ao I tangiria ni karaoia n te tai ae waekoa.

N taai akanne, boon te mition bon 10,000 te guilders n te mwane n Dutch, ke tao bon mwaitin boou n te ririki. I reitinako ni mwakuri n te weaauti ao n te tiamwa n 1981, Ia akarekea au mwane 10,000 guilders. E a tia ni koro 18 au ririki. Au karo, te beretitenti n te mwaanga, e tuangai bwa I rang n uarereke ibukin te mition, ao ai aron naba te beretitenti n te mwakoro ao te beretitenti n te mition. N te tai anne, ao e riai n koro 19 am ririki. Ma n aua ka18 n ririki I nakon te taokita ao te tia karaowi ni kabane ibon irou ao I anganiia bwa a na kanoai aia itera n au beebwa ni bubuti ibukin te mwakuri ni mitinare.

E maninnati, I kona ni karekeia au taan kairiiri bwa a na intawiu ma ngai ao a karina au beebwa ni bubuti ibukin te karinrin. Ngkanne ti a tataninga. I aki ataia bwa tamau, are te beretitenti n te mwaanga, e a tia ni karekea te reta. Te reta ni bubuti e a tia n oki nakoina ma taekana are I rang n uarereke. Ma e bon tuai ni kan tuangai moa, ngaia are e a bon uouotia inanon buan ana tiute inanon wiiki n aki kaongoai. Ma te tekeraoi, n te tai ae uarereke e a tia ni manga karekea teuana riki te kaongora. E taekinna bwa n aro tabeua ngkana te Tari e a ingainga ni kariaia bwa ana moantaai ni mwananga ngkai e a bon tauraoi. N te tai ae waekoa I a weteaki bwa N na beku ao I a kanakoaki nakon te England London East Mission. Au mition e a riki bwa te kakabwaia inanon maiu.

Teniua te namwakaina imwiin okiu man au mition, I a kaitibo ma au tangira. Teuana te ririki imwiina ti a mareaki ao ti kabaeaki n te London England Tembora. Kaubwain te aba e bon tuai nakoraoi, ma I a tia ni kaman kona ni karekea au mwakuri ao ni katauraoi bwaai ibukin au utu. E tatauraoi n tainako te kariki iaon au taibora ao te taubuki i etan atuura.

Ngke I mitinare, aio e riki bwa teuana au kibu ae I tatangiria: “bwa ngkana ko kaawakin ana tua te Atua ao ko na kakabwaiaki iaon te aba” (Aramwa 36:1). Ma te kairi anne, I baireia bwa N na karaoa are e a tia ni karaoia tamau—n tiku n te Netherlands ao ni katea te Ekaretia n abau are I riki mai iai.

N te bong aei te mwaanga ae uarereke are I rikirake iai e a riki ngkai bwa te uoote are tibura a kukurei n raonaki irouia raraoia aika a mwaiti, ikotaki n te Moanrinan. Natira mwaane a reke nakoaia aika raraoi ao a kakabwaiaki ma te kariki iaon aia taibora. I noria bwa au babaire e a tia ni karekea te bitaki irouia te roro are imwina, ake iai naba nanoia ni karimoa te Uea inanon maiuia.

I rang kakaitau bwa I reiakinna ni moantaai inanon maiu bwa te babaire ae eti bon te tokanikai man tabeaianga n te Aonaaba bon karimoan moa Tamara are i Karawa. E a tia n anganai te kakabwaia are N na bon aki kona n ataia.